حتوا:
هر ضربالمثل قصّهای پندآموز در خود دارد. یکی از این حکایتهای شیرین و پرکاربرد، همین جملهٔ “لقمه را باید به اندازهٔ دهان برداشت” است.
این ضربالمثل زیبا به ما یادآوری میکند که در هر کاری باید اندازه و توان خودمان را در نظر بگیریم. درست مانند زمانی که غذا میخوریم؛ اگر لقمهای بزرگتر از دهانمان برداریم، نه تنها از خوردن لذت نمیبریم، بلکه ممکن است دچار مشکل شویم.
این مفهوم را میتوانیم در بسیاری از قسمتهای زندگی به کار ببریم. مثلاً:
* در خرج و مخارج زندگی، نباید پول بیشتری را صرف چیزی کنیم که از عهدهٔ آن برنمیآییم.
* در کار و تلاش، بهتر است کاری را بپذیریم که در توانمان باشد تا بتوانیم آن را به بهترین شکل انجام دهیم.
* حتی در حرف زدن و قول دادن، باید به اندازهٔ توان خود حرف بزنیم و وعده دهیم.
پس این ضربالمثل به زبان ساده به ما میگوید: همیشه حد و مرز تواناییهای خودت را بشناس و کاری را انجام بده که از پس آن بربیایی. این کار باعث میشدهدفمندی و آرامش بیشتری در زندگی داشته باشیم.
معنی لقمه را به اندازه دهانت بردار یعنی چه؟
در این نوشته، به بررسی معنا و مفهوم اصلی یک ضربالمثل کهن و ایرانی میپردازیم. با ما همراه باشید.
معنی ضرب المثل لقمه را باید به اندازه دهان برداشت
لقمهای که بیش از حد بزرگ باشد، در دهان جا نمیگیرد و لقمهای که خیلی کوچک باشد، گرسنگی را برطرف نمیکند. به همین دلیل گفته میشود: لقمه را به اندازه دهانت بردار؛ یعنی هر کاری را به اندازه توان و ظرفیت خودت انجام بده، نه کمتر و نه بیشتر.
این ضربالمثل به ما یادآوری میکند که هر فرد باید کاری در حد توان خود انجام دهد و از حد خود فراتر نرود، چون در غیر این صورت ممکن است شکست بخورد.
همچنین از این عبارت زمانی استفاده میشود که کسی کاری برخلاف شأن خود انجام دهد یا در انجام کاری زیادهروی کند.
گاهی نیز این ضربالمثل برای افرادی به کار میرود که با دیگران، به ویژه بزرگترهای خود، با بیادبی و گستاخی برخورد میکنند. به چنین افرادی گفته میشود: لقمه را به اندازه دهانت بردار!
در واقع، کلمههایی که بر زبان میآوریم، مانند لقمهای هستند که میخوریم. همانطور که انسان عاقل لقمهای بزرگتر از گنجایش دهانش برنمیدارد، واژههای نامناسب و فراتر از حد خود را نیز به کار نمیبرد.
این ضربالمثل از نظر معنایی به ضربالمثل “پا را از گلیم خود درازتر کردن” نزدیک است.