آرشه بخش بسیار مهمی از سازهای زهی است. در این نوشته از وبلاگ یافتو، بیشتر درباره آرشه یا کمانه یاد میگیریم.
آرشه یا کمانه
آرشه که به آن کمانه هم میگویند، وسیلهای است برای نواختن سازهای زهی. آرشه از یک چوب تشکیل شده که در دو سر آن، رشتههای موی دم اسب بسته شدهاند. این موها در قسمت نوک آرشه، به کمک یک قطعه از جنس عاج یا فلز، به چوب اصلی چسبانده میشوند. در انتهای دیگر آرشه، قطعهای به نام موگیر وجود دارد که معمولاً از چوب و صدف ساخته میشود و کار آن تنظیم کشش و سفتی موهای آرشه است. موگیر به وسیله یک پیچ به بدنه چوبی آرشه وصل میشود.
تاریخچه
آرشه یا کمان
تاریخچه دقیق استفاده از آرشه روشن نیست. در یونان باستان، نام یا تصویری از آرشه دیده نمیشود، هرچند در گذشته مردم اروپا فکر میکردند که آرشه از یونان آمده است. این برداشت نادرست به دلیل ترجمه اشتباه کلمهای برای مضراب به جای آرشه بوده است. کهنترین تصویر شناخته شده از آرشه در یک کتاب دینی مربوط به سده یازدهم میلادی در اسپانیا پیدا شده است.
اما قدیمیترین اشاره به آرشه در یک سفرنامه به زبان عربی وجود دارد. در این سفرنامه که برای خلیفه هارونالرشید نوشته شده، آمده است که نوازندگان رومی سازی را با کمان مینواختهاند.
پیش از آن نیز خوارزمی در کتاب مفاتیحالعلوم در سده دهم میلادی نوشته است که در خراسان، ساز رباب را با آرشه مینوازند. این گزارش نشان میدهد که نواختن ساز با آرشه مدتها پیش از این تاریخ رایج بوده است.
برخی آثار باستانی چین نیز به کارگیری آرشه را ذکر کردهاند، اما درستی آنها کاملاً تأیید نشده است. یک نظریه میگوید که استفاده از آرشه نخست در چین آغاز شده، سپس به ایران و روم و بیزانس راه یافته و پس از آن از طریق شمال آفریقا به اسپانیا رسیده است.
نظریه دیگر بیان میکند که کاربرد کمانه در چهار منطقه چین، ایران، بیزانس و اسپانیا به طور جداگانه و در حدود سدههای نهم و دهم میلادی پدید آمده است. هیچ یک از این دو نظریه تاکنون به طور کامل اثبات نشدهاند.
همزمان با پیشرفت سازهای آرشهای که به صورت ایستاده نواخته میشدند، گونهای از ساز فیدل در سده دوازدهم میلادی وارد موسیقی مذهبی شد که به صورت افقی و روی سینه نوازنده قرار میگرفت (مانند روش ویولن نواختن کولیها).