بیوگرافی استاد جلیل شهناز

بیوگرافی استاد جلیل شهناز

ایران از نظر داشتن هنرمندان موسیقی بسیار غنی است، اما در عرصه نوازندگی بدون شک نام استاد جلیل شهناز جایگاه ویژه‌ای دارد. او را می‌توان یکی از ممتازترین نوازندگان تار در تاریخ موسیقی ایرانی دانست که هنر و سبک او بی‌همتا و ماندگار است.

زندگی نامه استاد جلیل شهناز

جلیل شهناز در سال ۱۳۰۰ در شهر اصفهان چشم به جهان گشود. در خانواده او تقریباً همه با موسیقی آشنا بودند و هر یک در نواختن سازهایی مانند تار، سه‌تار، سنتور و کمانچه به مهارت بالایی رسیده بودند.

پدرش، شعبان خان، عشق فراوانی به موسیقی اصیل ایران داشت. ساز اصلی او تار بود، اما علاوه بر آن، سه‌تار و سنتور نیز می‌نواخت. عموی او، غلامرضا سارنج، نیز از نوازندگان چیره‌دست کمانچه به شمار می‌رفت.

جلیل شهناز از همان سال‌های کودکی به موسیقی گرایش پیدا کرد. او فراگیری تار را نزد عبدالحسین شهنازی و برادر بزرگش، حسین شهناز، که نوازنده‌ای توانا بود، آغاز نمود. پشتکار بسیار و استعداد چشمگیر جلیل به اندازه‌ای بود که در سنین جوانی، از نوازندگان برجسته اصفهان محسوب می‌شد.

زندگی‌نامه استاد جلیل شهناز

جلیل شهناز، یکی از نام‌آورترین نوازندگان تار و سه‌تار ایران، در سال ۱۳۰۰ خورشیدی در شهر اصفهان چشم به جهان گشود. او از همان سال‌های کودکی، در خانواده‌ای اهل هنر و موسیقی رشد کرد و استعدادش در نواختن تار را به سرعت نشان داد. پدرش، شعبان‌خان، و برادر بزرگ‌ترش، حسین شهناز، نخستین راهنمایان او در این مسیر بودند.

جلیل شهناز با پشتکار بسیار به تمرین پرداخت و در جوانی به یکی از چیره‌دست‌های تار در اصفهان تبدیل شد. او سبک نواختن منحصر به فردی داشت که در آن، تکنیک‌های قوی و احساس عمیق با هم آمیخته بود. صدای تار او گرم و دلنشین بود و هر کس نوای سازش را می‌شنید، مجذوب آن می‌شد.

او با بسیاری از خوانندگان و موسیقیدانان بزرگ ایران مانند تاج اصفهانی، ادیب خوانساری، محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان همکاری کرد. این همکاری‌ها آثاری ماندگار در موسیقی ایرانی پدید آورد. همچنین، او سال‌ها عضو شورای عالی موسیقی رادیو ایران بود و در برنامه‌های گوناگونی مانند “گل‌ها” به نوازندگی پرداخت.

استاد شهناز در طول زندگی پربار هنری‌اش، نشان‌ها و جایزه‌های بسیاری دریافت کرد. او را به عنوان “استاد مسلم تار” و یکی از ارکان موسیقی اصیل ایرانی می‌شناسند. جلیل شهناز سرانجام در ۲۷ خرداد ماه سال ۱۳۹۲، در سن ۹۲ سالگی، در تهران درگذشت و در زادگاهش اصفهان به خاک سپرده شد. یاد و خاطره‌ی او و نواهای زیبایش برای همیشه در قلب دوستداران موسیقی ایران زنده خواهد ماند.

وجه متمایز

آنچه این نوازنده تار را از هم‌دوره‌هایش متمایز می‌کرد، نگاه ویژه‌اش به ردیف موسیقی و آفرینش جمله‌بندی‌های منحصربه‌فرد خودش بود. جلیل شهناز با تکیه بر دانش عمیقش از موسیقی ایرانی، جملاتی را بداهه می‌ساخت که در نوع خود بی‌نظیر بودند.

درک عمیق او از وزن و ریتم در موسیقی سنتی و توانایی بداهه‌نوازی در ریتم‌های گوناگون، ویژگی برجسته دیگری از این نوازنده نامدار بود که او را از تمام نوازندگان هم‌عصرش جدا می‌کرد.

مهارت بالای جلیل شهناز در نوازندگی، صدای مخصوص و یگان‌های برای سازش به ارمغان آورد؛ به‌گونه‌ای که دوستداران موسیقی با شنیدن جمله‌ها و مضراب‌های سازش، بی‌درنگ می‌گفتند این صدای تار جلیل شهناز است.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، جلیل شهناز به همراه فرامرز پایور (سنتور)، علی‌اصغر بهاری (کمانچه)، محمد اسماعیلی (تنبک) و محمد موسوی (نی)، گروه اساتید را تشکیل دادند و کنسرت‌هایی را در نقاط مختلف جهان برگزار کردند.

چهره ماندگار

ایشان در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار در زمینه هنر و موسیقی انتخاب شدند. همچنین در بیست و هفتم تیرماه همان سال، مدرک درجه یک هنری که هم‌ارز مدرک دکترا است، به پاس یک عمر تلاش و فعالیت هنری به جلیل شهناز اعطا گردید.
در سال ۱۳۸۷، محمدرضا شجریان، نام گروه موسیقی خود را به احترام جلیل شهناز، “گروه شهناز” گذاشت.
جلیل شهناز، علاوه بر تار که ساز تخصصی او بود، با سازهایی مانند ویولون، سنتور و تمبک نیز آشنایی داشت. مشهور است که او در روش نوازندگی خود می‌توانست با سازش علاوه بر نواختن، آواز نیز بخواند.

درگذشت

استاد جلیل شهناز پس از مدت‌ها مبارزه با بیماری، صبح روز دوشنبه ۲۷ خرداد ۱۳۹۲ در بیمارستان دی چشم از جهان فروبست. محمدرضا شجریان پس از شنیدن خبر درگذشت او گفتند: استاد جلیل شهناز در من شور و عشق آفرید و من با صدای تار شهناز بدین جارسیدم و کلمۀ شهناز فقط لایق شهناز و استاد جلیل شهناز را بسان حافظ که تکرار ناشدنی‌ست خواند.