براساس مطالعات انجام شده، مردم در سرتاسر جهان به طور میانگین روزانه حدود چهار ساعت به شنیدن موسیقی اختصاص میدهند. طبیعی است که رقابت در دنیای موسیقی بسیار شدید باشد و کسانی که در این عرصه فعالیت میکنند باید به شکلی درست و اصولی در این میدان رقابت حاضر شوند. حق امتیاز موسیقی یکی از مواردی است که به این رقابت نظم میدهد و قوانین مشخصی برای آن تعریف میکند. در ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو، بیشتر با مفهوم حق امتیاز در موسیقی آشنا خواهید شد.
حق امتیاز در موسیقی (Music Royalty) به چه معناست؟
حق امتیاز موسیقی (Music Royalty) ممکن است برای ما عبارت آشنایی نباشد؛ اما در جهان یک قاعده محکم و جدی محسوب میشود که هیچ کس نمیتواند از آن فرار کند! این قانون از هنرمندان و تمام کسانی که به نوعی در فضای دیجیتال به «تولید محتوا» مشغول هستند، پشتیبانی میکند.
شاید ندانید که بسیاری از هنرمندان به دلیل عدم آگاهی از قوانین کپیرایت و مسائل حقوقی مرتبط با آن، زحماتشان از بین میرود؛ چون با راههای دریافت حق امتیاز آشنا نیستند.
تا چه زمانی حق امتیاز یک آهنگ رایگان است؟
وقتی صحبت از موسیقی به میان میآید، قانون میگوید که یک قطعه موسیقی باید ۱۰۰ سال صبر کند تا از حالت دارای حق کپیرایت خارج شود و همه بتوانند آزادانه از آن استفاده کنند. یعنی دقیقاً یک قرن پس از روزی که یک آهنگ، قطعه موسیقی یا آلبوم برای اولین بار منتشر شده، حقوق انحصاری آن پایان مییابد و اثر، رایگان و در دسترس عموم قرار میگیرد.
کپیرایت چیست؟
حتماً برای شما هم پیش آمده که شنیده باشید یک آهنگ به دلیل رعایت نکردن قوانین مربوط به مالکیت اثر، از یک سایت یا برنامه حذف شده است. اما مفهوم واقعی کپیرایت چیست و چه فرقی با حق امتیاز در موسیقی دارد؟
کپیرایت در واقع به این معناست که سازنده یک اثر، مالک معنوی آن محسوب میشود. قانون کپیرایت به پدیدآورنده اصلی یک ایده یا اثر هنری، این حق ویژه را میدهد که برای مدت زمان مشخصی بتواند آن را گسترش دهد و از آن استفاده کند. در نتیجه، آن اثر دارای حمایت قانونی میشود و در سطح عمومی شناخته میگردد.
بر اساس قوانین جهانی کپیرایت، اگر خالق اثر یک فرد باشد، این حقوق معمولاً بین ۵۰ تا ۱۰۰ سال پس از فوت او باقی میماند. اما اگر یک شرکت یا سازمان صاحب اثر باشد، این مدت زمان ممکن است کوتاهتر باشد.
کپیرایت شامل انواع مختلفی از آثار میشود؛ مثل کتابها، فیلمها، موسیقی، نقاشیها و برنامههای کامپیوتری. البته قانون کپیرایت به تنهایی پاسخگوی همه موارد نیست و قوانین دیگری مانند حق ثبت اختراع یا برند نیز ممکن است محدودیتهای بیشتری ایجاد کنند.
در واقع کپیرایت به این معناست که وقتی کسی چیزی را خلق میکند، تمامی حقوق مربوط به آن اثر ـ چه مالی و چه معنوی ـ در اختیار اوست.
حال سؤال اینجاست: آیا میتوان از آن اثر استفاده کرد؟
پاسخ مثبت است، اما فقط در صورتی که حق امتیاز آن به صاحب اثر یا ناشر پرداخت شود. برای مثال، فرض کنید یک آهنگساز، یک بیت موسیقی را برای فروش عرضه کرده است. اگر کسی بدون پرداخت هزینه از آن بیت استفاده کند، با کمک فناوریهایی مثل «Beat ID»، آهنگساز به سرعت متوجه این استفاده غیرمجاز خواهد شد و میتواند به روشهای قانونی مقابل آن اقدام کند.
حق امتیاز در آهنگ چگونه کار میکند؟
برای اینکه بفهمید حق امتیاز موسیقی چطور کار میکند، ابتدا باید چند نکته را بدانید. هر آهنگ معمولاً به دو شکل تولید و منتشر میشود. یکی خود آهنگ کامل که ممکن است با خواننده یا بدون خواننده باشد، و دیگری فقط صدای خواننده به تنهایی. اما این یعنی چه؟ معنایش این است که اگر کسی از آهنگ کامل یا فقط صدای خواننده استفاده کند و پولی به صاحب اثر نپردازد، کارش نقض قانون کپیرایت است.
مثلاً فرض کنید هنرمند دوم، آهنگی که اصلش را هنرمند اول ساخته، دوباره خوانده و منتشر کند. در این حالت، هنرمند اول صاحب اصلی آهنگ است و باید حق امتیاز دریافت کند. این مثال ساده نشان میدهد که حقوق همه کسانی که در ساختن یک قطعه موسیقی نقش داشتهاند، باید رعایت شود.
حق امتیازی که به هنرمند اول تعلق میگیرد، ممکن است تا پایان عمرش برقرار باشد. یعنی هر بار که آهنگش پخش میشود، چه توسط خودش و چه توسط دیگران، بخشی از درآمد آن به او میرسد.