فرقی ندارد که در حال ساخت یک ساختمان باشید یا تمیز کردن نمای آن؛ عضو تیم آتشنشانی باشید یا نقاش ساختمانهای مرتفع. کار کردن در بلندی، چهارمین شغل پرخطر جهان به شمار میرود و افتادن افراد یا ابزار از بالا، اصلیترین خطری است که سلامت شاغلان این حوزه را تهدید میکند. البته فعالیت در ارتفاع فقط به این مشاغل محدود نیست. بسیاری از حرفهها در جهان وجود دارند که کار در ارتفاع، بخشی ضروری و همیشگی آنها محسوب میشود. بر اساس قوانین ایمنی کار در ارتفاع، هر فعالیتی که در بلندای بیش از ۱٫۲ متر از سطح زمین انجام شود، کار در ارتفاع تعریف شده و باید تمام مقررات ایمنی مربوط به آن رعایت گردد.
برای گسترش دانش خود، مقاله صفر تا صد پمپ کف کش؛ از چیستی تا کاربردها را مطالعه کنید.
اگر شغل شما نیز در گروه مشاغل مرتبط با کار در ارتفاع قرار دارد، برای پیشگیری از هرگونه حادثه احتمالی، باید اصول ایمنی را به دقت اجرا کنید. در این نوشته از مجله رونیکس، با مرور ۱۱ اصل ایمنی، نکات کلیدی برای کار بیخطر در ارتفاع را با شما در میان میگذاریم.
رونیکس را بخوانید!
رعایت الزامات عمومی کار در ارتفاع توسط کارفرما، مجری، پیمانکار و سایر عوامل اجرایی
در دستورالعمل ایمنی برای کار در ارتفاع، رعایت یک سری قوانین کلی لازم است که در ۲۴ بخش تنظیم شده است. در اینجا برخی از مهمترین موارد را مرور میکنیم:
کارفرما باید خطرهای احتمالی در محیط کار را شناسایی و بررسی کند و برای ایمنسازی آن محل اقدام لازم را انجام دهد.
همچنین، مطابق با ماده ۸۸ قانون کار ایران، همه سازندگان، واردکنندگان، توزیعکنندگان، فروشندگان و استفادهکنندگان از ابزار، ماشینآلات و وسایل مربوط به کار در ارتفاع، موظفند استانداردهای ساخت تجهیزات و نکات ایمنی و محافظتی را رعایت کنند.
جابجایی، نصب، جمعآوری، انبارداری و استفاده از تجهیزات، دستگاهها و ماشینآلات در ارتفاع، نباید باعث ایجاد خطر برای کارگران و دیگر افراد حاضر در محیط شود.
آموزش نکات ایمنی کار در ارتفاع
کارکنان باید به شکل منظم و در بازههای زمانی مشخص، آموزشهای مربوط به رعایت نکات ایمنی هنگام کار در ارتفاع را ببینند. معمولاً در این دورههای آموزشی موضوعات زیر آموزش داده میشود:
آشنایی با خطرهای ممکن در محیط کار
برای یادگیری پیشرفته، به بهترین بیل و بیلچه باغبانی و کارکردهای آن مراجعه کنید.
روشهای ایمنسازی محیط و پروژه برای انجام کار در ارتفاع
شناخت راهها، دستگاهها و ابزارهای ایمنی مخصوص کار در ارتفاع
شناخت و درک معنای تابلوهای هشدار و ایمنی
توصیه میشود به مطالعه مقاله بررسی کود پاش و انواع آن ادامه دهید.
آشنایی با وسایل و تجهیزات محافظت شخصی
آموزش استفاده از روشها و ابزارهایی که از افتادن یا سقوط ابزار و مصالح در هنگام کار جلوگیری میکنند
نحوه رفتار و واکنش درست در موقعیتهای اضطراری
استفاده از کلاه ایمنی، حافظ جان کارکنان
کلاه ایمنی از وسایل بسیار مهم برای حفظ سلامتی در محل کار است. این وسیله از سر در برابر آسیبهای احتمالی محافظت میکند و استفاده از آن برای بسیاری از فعالیتهای شغلی ضروری است.
کلاه ایمنی رونیکس
در محلهای ساختوساز، پروژههای عمرانی، آتشنشانی و هر شغلی که نیاز به کار در بلندی دارد، استفاده از کلاه ایمنی اهمیت بسیار بالایی پیدا میکند. این نوع کلاه با کلاههای ایمنی معمولی مهندسی کمی فرق دارد؛ اغلب محکمتر و بادوامتر است و لبه ندارد تا دید فرد هنگام کار کاملاً باز و بدون مانع باشد. این کلاهها بر اساس میزان مقاومتی که در برابر برق دارند، به سه دسته A، B و C گروهبندی میشوند.
کمربند ایمنی برای کنترل ارتفاع
کمربند ایمنی یکی از ابزارهای حیاتی و ضروری در دستورالعملهای ایمنی هنگام کار در ارتفاع محسوب میشود. این وسیله از ناحیه کمر کاربر محافظت میکند و به عنوان تکیهگاهی برای بدن عمل مینماید. جنس آن معمولاً از الیاف طبیعی یا مواد مصنوعی مقاوم است. کاربرد اصلی کمربند ایمنی هنگامی است که فرد نیاز دارد به شکل مدیریتشده و ایمن، از ارتفاع پایین بیاید. از جمله مدلهای مختلف این تجهیزات میتوان به کمربند تک قلاب بزرگ، کمربند دو قلاب، کمربند مجهز به جذبکننده ضربه، کمربند نوع پاراشوت و … اشاره کرد.
طناب برای حداکثر ایمنی
برای کار کردن در ارتفاع، از طنابهای گوناگونی کمک میگیرند تا اگر شخصی سقوط کرد، ضربه ناشی از افتادنش کم شود و آسیب نبیند. این طنابها انواع مختلفی دارند؛ مثل طناب تکیهگاه، طناب عملیاتی، طناب دینامیک، طناب ایمنی، طناب پشتیبان و طناب نیمهاستاتیک.
حالا شاید بپرسید اگر این موارد ایمنی هنگام کار در ارتفاع رعایت نشود، چه اتفاقی میافتد؟ پاسخ اینجاست:
حادثه سقوط در یک پروژه ساختمانی
در یک شهر بزرگ، کارگری به نام امیر در محل ساختوساز مشغول کار بود. او روی طبقه ششم یک ساختمان نیمهکاره، مشغول نصب سقف بود که ناگهان از ارتفاع سقوط کرد و درگذشت. بررسیها نشان داد که دلیل اصلی این اتفاق، بستن نکردن کمربند ایمنی توسط او بوده است.
جزئیات حادثه: امیر روی طبقه ششم مشغول کار بود. در آن قسمت، نردههای محافظتی به شکل درست و مطمئن نصب نشده بود و تجهیزات ایمنی کافی نیز وجود نداشت. در چنین شرایطی، استفاده از کمربند ایمنی برای او ضروری بود. اما امیر به جای بستن کمربند، تنها به نردههای موقتی که محکم نبودند تکیه کرده بود و همین موضوع باعث سقوط مرگبار او شد.
لایف لاین، سیستم ایمنی برای حفاظت از جان افراد
برای کسانی که روی داربست یا در ارتفاع کار میکنند، لایفلاین یک وسیله ضروری و نجاتبخش است. لایفلاین یا خط نجات، از طنابها یا کابلهای ایمنی تشکیل شده که به صورت عمودی یا افقی نصب میشوند و در نهایت به تجهیزات ایمنی شخص متصل میگردند.
لایفلاین هنگام سقوط، فرد را در هوا نگه میدارد و از آسیب دیدن او جلوگیری میکند. از نوع عمودی آن معمولاً در دکلهای نفتی، دکلهای مخابراتی و برق استفاده میشود. نوع افقی نیز بیشتر روی سطوح شیبدار، اسکلتهای ساختمانی، لبهی پرتگاهها و شیشههای نما به کار میرود.
فرود نرم و ایمن با توری ایمنی
توریهای ایمنی در ساختمانهای مرتفع و سازههای بلند، به دلیل انعطاف و کشسانی که دارند، باعث میشوند اگر کسی از ارتفاع سقوط کرد، به آرامی و با ایمنی فرود بیاید. این سیستمهای محافظتی که با توری از سقوط افراد جلوگیری میکنند، معمولاً در کارهای ساختمانی و صنعتی به چهار گروه اصلی تقسیم میشوند:
در سیستم S، توری ایمنی در قسمت زیرین سازه نصب میگردد.
در سیستم T، توری مانند یک محافظ دورتادور ساختمان کار گذاشته میشود.
در سیستم U، توری ایمنی در کنار لبههای خطرناک و پرتگاهها قرار میگیرد.
در سیستم V، توری از افتادن اشیا یا افراد به پایین جلوگیری کرده و آن را متوقف میکند.
نکات ایمنی بالابرها
بالابر برقی رونیکس مدل RH-4136
بالابرها از ابزارهای مهم برای انجام کار در ارتفاع به شمار میروند. برای ایمنی بیشتر، این دستگاهها باید دارای ویژگیهایی مانند سنسور تشخیص وزن بار، حسگر حرکت و دکمههای توقف اضطراری باشند. همچنین باید دارای قابلیت محدود کردن ارتفاع باشند. علاوه بر این، افراد نباید در زیر بالابر جمع شوند. حفظ تعادل دستگاه هنگام کار در ارتفاع نیز نکته بسیار مهمی است که باید رعایت شود.
به گفته سایت کیوپیکت:
کار در ارتفاع ممکن است با خطرات و دشواریهایی همراه باشد، بنابراین رعایت نکات ایمنی برای پیشگیری از حوادث و آسیبها ضروری است. این موارد شامل استفاده از وسایل محافظتی مانند کمربند ایمنی، نردههای حفاظتی و تورهای ایمنی است. همچنین آموزش کارکنان برای آشنایی با روشهای صحیح کار ایمن بسیار اهمیت دارد. قوانین و دستورالعملهای کار در ارتفاع در کشورها و صنایع مختلف متفاوت است، اما هدف اصلی همه آنها کاهش خطرات ناشی از فعالیت در مکانهای بلند و حفظ سلامت و امنیت کارگران است. هر فعالیتی که در مکانی با ارتفاع بیش از ۱.۲۰ متر از سطح زمین انجام شود، کار در ارتفاع محسوب میشود.
نکات ایمنی نردبانها
بر اساس قوانین ایمنی برای کار در ارتفاع، نردبان باید ویژگیهای مشخصی داشته باشد. در ادامه، برخی از این موارد مهم را مرور میکنیم:
استفاده از نردبان برای کار روی داربست یا سکوهای مرتفع، به جای تیر یا صفحه زیرپا، یا به عنوان پل ارتباطی بین دو سکوی کاری مجاز نیست.
بیشترین طول مجاز برای یک نردبان قابل حمل، ده متر است.
فاصله بین پلههای نردبان باید یکسان و بین ۲۵ تا ۳۵ سانتیمتر باشد.
استفاده از نردبانهایی که پلههای آنها از طناب ساخته شده، مجاز نیست و تنها در شرایطی که استفاده از دیگر انواع نردبان امکانپذیر نباشد، استثنا خواهد بود.
نکات ایمنی داربستها
داربستها بر اساس قوانین ایمنی برای کار در ارتفاع باید ویژگیهای مشخصی داشته باشند. در ادامه، برخی از این موارد مهم را مرور میکنیم:
کارفرما باید تابلوی مشخصات را روی داربست نصب کند. روی این تابلو، نام و اطلاعات شرکت، نام مدیر مسئول و نام مدیر فنی نوشته میشود.
فاصله بین دو ستون عمودی یا دهانه داربست نباید بیشتر از ۲.۴ متر باشد.
داربست باید توانایی تحمل حداقل چهار برابر وزن وارد شده به آن را داشته باشد.
سکوی کار روی داربست باید حداقل یک متر پایینتر از بالاترین نقطه ستونهای عمودی قرار گیرد.
در صورت نامساعد بودن شرایط آب و هوایی، کار روی داربست باید متوقف شود.
نکات ایمنی جایگاه کار
بر اساس قوانین ایمنی برای کار در ارتفاع، هنگام استفاده از سکوهای کاری باید دستورالعملهای ایمنی مربوطه به دقت رعایت شود. در ادامه، برخی از این نکات مهم آورده شده است:
سکوی کار باید همیشه تمیز باشد و هیچ ماده لیز و خطرناکی روی آن نباشد. این کار از افتادن وسایل و از دست دادن تعادل افراد روی سکو جلوگیری میکند.
در نقطهای که افراد به سکو وارد یا از آن خارج میشوند، باید یک محافظ یا درپوش ایمنی با لولا وجود داشته باشد.
لازم است دورتادور سکو با نرده یا حفاظ مناسب و ایمن محصور شود. همچنین، هم سکو و هم کارگران باید از سیستمهای توقفدهنده سقوط استفاده کنند.
برای پیشگیری از حوادث احتمالی، سطح سکو باید عاری از هرگونه سوراخ، برآمدگی، فرورفتگی و موارد مشابه باشد.
طنابهای سکوهای معلق باید به مرکز تیرهای نگهدارنده متصل شوند و نیروی این اتصال به طور کامل به قرقره منتقل شود.
تشویق کارکنان به رعایت ایمنی در ارتفاع
ایمنی در کارهای ارتفاع تنها به بستن کمربند و تجهیزات محدود نیست، بلکه رعایت یکسری روشها و قواعد خاص را نیز در بر میگیرد. برای ایمن ماندن در ارتفاع، باید به مجموعهای از موارد توجه کرد: آموزش درست به کارگران، استفاده صحیح از وسایل محافظتی مثل کمربند ایمنی و طنابهای مهار، و رعایت اصول طراحی ایمن برای داربست و نردبان. علاوه بر این، بررسی آب و هوا، نظارت بر سلامت فنی ابزارها و انجام کارها مطابق با دستورالعملهای ایمنی، از کارهای ضروری برای پیشگیری از حوادث است. در کل، دنبال کردن این نکات به شکل کامل، باعث افزایش ایمنی و کاهش ریسکهای کار در ارتفاع میشود.
برای اینکه کارکنان در بهبود ایمنی مشارکت کنند و خطرات را گزارش دهند، باید فضایی مثبت نسبت به رعایت ایمنی در محیط کار ایجاد کرد. برگزاری کلاسهای آموزشی دورهای درباره اصول کار در ارتفاع و روش گزارش خطر، آگاهی افراد را بیشتر میکند. همچنین، طراحی سیستمهای ساده و محرمانه برای گزارشدهی، به کارکنان اجازه میدهد مشکلات را راحتتر مطرح کنند. دادن پاداش و تقدیر از کسانی که در این زمینه فعال هستند، انگیزه بیشتری ایجاد میکند. جمعآوری منظم گزارشها و دادن بازخورد درباره اقدامات انجامشده، نشان میدهد که ایمنی برای مجموعه مهم است. تشویق کار گروهی و حمایت از پیشنهادهای کارکنان نیز از راههای مؤثر دیگر است که به بهتر شدن ایمنی کار در ارتفاع و ایجاد محیطی امنتر کمک میکند.
سخن آخر
برای حفظ جان و جلوگیری از خسارتهای مالی، رعایت نکات ایمنی هنگام کار در ارتفاع بسیار مهم است. همچنین، داشتن بیمه حوادث برای چنین کارهایی، فکر هوشمندانهای است تا در صورت بروز مشکل، هزینهها پوشش داده شود. در این نوشته از مجله رونیکس، یازده نکته کلیدی برای ایمنی در کارهای ارتفاع مطرح شد. به نظر شما چه موارد دیگری در اینگونه کارها باید رعایت شود؟ میتوانید دیدگاههای خود را در بخش نظرات همین صفحه با ما در میان بگذارید.
سوالات متداول
لنیارد چیست و چه کاری انجام میدهد؟
لنیارد یک نوار یا طناب مخصوص است که برای اتصال فردی که در ارتفاع کار میکند، به یک نقطه اتکا، طناب اصلی یا سازه ثابت به کار میرود. این وسیله طوری طراحی شده که کمترین مانع و محدودیت را برای حرکت کاربر ایجاد کند.
حداکثر وزن مجاز برای استفاده از هارنس چقدر است؟
بیشترین وزن کاربر برای استفاده از هارنس، با توجه به شرکت سازنده آن، معمولاً تا ۱۴۰ کیلوگرم میباشد.
شوکگیر چیست و چه فایدهای دارد؟
شوکگیر یک ابزار ایمنی است که در روشهای استاندارد کار در ارتفاع مورد استفاده قرار میگیرد. کاربرد اصلی آن کاهش نیروی ناگهانی و ضربه ناشی از سقوط است.