محمد خان ضرغامی باصری، یکی از چهرههای برجسته ایل باصری در استان فارس، پس از ترور در تاریخ ۱۰ دی ۱۳۵۹، در خانه مسکونیاش در شیراز، در کنار مزار دخترش که در سن ۹ سالگی فوت کرده بود، به خاک سپرده شد.
زندگی و فعالیتهای محمد خان ضرغامی باصری
محمد خان ضرغامی باصری در سال ۱۳۰۱ در طایفه باصری متولد شد. او دارای ۶ فرزند بود و علاوه بر کشاورزی و دامداری، کلانتر ایل باصری در قصردشت کمین (در استان فارس) و فردی با نفوذ در منطقه بود. ایلات محل برای حل اختلافهای خود به او مراجعه میکردند و نه به مقامات دولتی محلی. در زمان اصلاحات ارضی شاه، به علت مخالفت با سیاست دولت، به زندان رفت و سپس تبعید شد. پیش از انقلاب، از طریق کمکهای مالی در بسیج تظاهرات علیه رژیم شاه فعالانه شرکت داشت. وی پس از بهمن ۱۳۵۷ به دلیل سرخوردگی از نتیجه انقلاب، در رفراندوم جمهوری اسلامی در فروردین ۱۳۵۸ شرکت نکرد. او حتی فکر زندگی در خارج از کشور را در سر داشت و فعالیت سیاسی را کنار گذاشته بود.
ترور و خاکسپاری
صبح روز ۱۰ دی ۱۳۵۹، زمانی که محمد خان ضرغامی باصری به همراه کارگرش راهی مزرعهاش در قصردشت کمین بود، به ضرب گلوله سپاه پاسداران ارسنجان که محل را محاصره کرده بودند، به قتل رسید. او ۱۱ گلوله خورده بود و گلولهای به صورت کارگر او اصابت کرده بود. پس از ترور، پاسداران به خانه مقتول وارد شدند و تمام اموال و حتی مدارک و شناسنامههای موجود را با خود بردند و درهای خانه را مهر و موم کردند. آنها دو تن از اعضای خانواده را که به محل واقعه رجوع کرده بودند دستگیر کردند و به ارسنجان بردند. آنها از ایشان تعهد گرفتند که به قصردشت کمین بازنگردند.
پیکر محمد خان ضرغامی باصری تا بعدازظهر آن روز روی زمین بود و سپس مأموران آن را به بهداری بردند. بنا به گفته مصاحبهشونده که ماشین سوراخ شده پدرش را در بهداری دیده بود، پزشک قانونی به دستور رئیس سپاه علت مرگ را پارگی قلب ذکر کرد. پس از تلاش بسیار خانواده، پیکر وی به آنها تحویل داده شد تا در خانه مسکونی ایشان در شیراز دفن شود. مأمورین دولتی نه تنها از حضور مردان در مراسم خاکسپاری جلوگیری کردند بلکه در زمان خاکسپاری، اعلامیهای با امضای سپاه پاسداران ارسنجان در میان مردم پخش میکردند که در آن محمد خان ضرغامی باصری به عنوان «یک خان فراری جاسوس» معرفی شده بود. مردانی که برای او کار میکردند تا این حد برای وی احترام قائل بودند که بعضی از آنها چادر به سر کردند و در مراسم خاکسپاری شرکت کردند. او را در کنار مزار دخترش که در سن ۹ سالگی فوت کرده بود، به خاک سپردند. مأموران دولتی قبلاً سنگ مرمر روی قبر دختر وی را شکسته و برده بودند.
مصادره اموال و پیامدها
پس از ترور و مصادره اموال محمد خان ضرغامی باصری، اعتراضاتی از سوی اهالی بانفوذ در منطقه و اختلافاتی میان مسئولان دولتی به وجود آمد. ترور او بدون رعایت ضوابط شرعی و حکم قضائی صورت گرفته بود. در کتاب «خاطرات» آیتالله منتظری نیز به نقل از یک قاضی آمده است که اموال خانواده ضرغامیها را میخواستند مصادره کنند، اما راهی برای مصادره آن پیدا نشد، زیرا همه اموال از اجدادشان به آنها به ارث رسیده بود. در نهایت، با پیدا کردن یک یهودی در پشت پنجم آنها، اموالشان مصادره شد. همچنین مقامات محلی به همسر مقتول تأکید کرده بودند که دستور مصادره اموال از تهران آمده است.
در آبان سال ۱۳۶۱، زمانی که همسر محمد خان ضرغامی باصری، خانم آغا بیبی شیبانی، به دنبال پس گرفتن اموال به مراجع مسئول مراجعه کرده بود، دستگیر شد و نزدیک به چهار ماه بازداشت بود. در زمان بازداشت، مأموران سرش را به دیوار میکوباندند. خانم بیبی شیبانی چند روز پس از آزادی به علت خونریزی مغزی فوت کرد (۲۰ اسفند ۱۳۶۱). اموال فرزندان محمد خان ضرغامی باصری نیز در طول دهه ۶۰ مصادره شد.
در صورت علاقهمندی، مطلب قبر ملا نصرالدین در کجاست را از دست ندهید.
نتیجهگیری
محمد خان ضرغامی باصری، به عنوان یکی از چهرههای برجسته ایل باصری، نقش مهمی در تحولات اجتماعی و سیاسی منطقه خود ایفا کرد. زندگی و مرگ او نشاندهنده پیچیدگیهای دوران انقلاب و پیامدهای آن برای افراد بانفوذ محلی است. محل دفن او در خانه مسکونیاش در شیراز، در کنار مزار دخترش، یادآور تأثیرات عمیق این دوران بر خانوادهها و جوامع محلی است.
توصیه میکنیم حتماً مقاله قبر سید رضی و سید مرتضی کجاست را مطالعه کنید.
توصیه میکنیم این مطلب قبر حضرت یونس کجاست را حتماً بخوانید.
مقاله قبر کیان ایرانی کجاست منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
برای گسترش دانش خود، به مقاله قبر هایده کجاست سر بزنید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در قبر حضرت آدم کجاست پیدا کنید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله قبر هابیل و قابیل کجاست سر بزنید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله قبر پری بلنده کجاست ادامه دهید.