آشنایی با انواع کامواهای بافتنی
اولین قدم برای یادگیری بافتنی، این است که با انواع کاموا آشنا شوید.
کامواهایی که برای بافت استفاده میشوند، معمولاً در چهار گروه اصلی جای میگیرند: نخهای طبیعی (مانند پشم و موی حیوانات)، نخهای گیاهی مثل کتان، ابریشم و نخهای مصنوعی. در ادامه هر کدام را جداگانه توضیح میدهیم.
### نخهای طبیعی
نخهای طبیعی بر اساس حیوانی که از آن به دست میآیند، دستهبندی میشوند.
**پشم:**
پشم گوسفند یکی از بهترین گزینهها برای بافتنی است. این نوع کاموا به دلیل ویژگیهای خاصش، برای دوخت لباسهای مختلف بسیار مناسب است. بافت پشم محکم، بادوام و راحت است و حدود ۸۰ درصد هوا را در خود نگه میدارد که باعث گرم ماندن بدن میشود.
برخی از مزایای پشم عبارتند از:
۱. ساختار ویژه پشم باعث میشود تغییرات آب و هوایی کمتر روی بدن تأثیر بگذارد. پشم با جذب رطوبت بدن، حالت تعادل ایجاد میکند.
۲. پشم حدود ۶۰ درصد بیشتر از سایر الیاف هوا را در خود نگه میدارد و به همین دلیل بدن در برابر سرما و گرما مقاومتر میشود.
۳. پشم سبک است و لباسهای تولیدشده از آن وزن کمی دارند.
۴. پشم در برابر سایش و عوامل بیرونی مقاومت بالایی دارد و از الیاف گیاهی بادوامتر است.
۵. قابلیت رنگپذیری پشم بسیار عالی است و رنگ را به خوبی نگه میدارد.
۶. پشم عایق خوبی در برابر صدا است و این ویژگی در ساخت فرش و موکت اهمیت زیادی دارد.
۷. پشم به خودی خود آتش نمیگیرد، مگر اینکه مستقیم با شعله تماس پیدا کند.
۸. پرتوهای ماوراء بنفش را از خود عبور میدهد و برای سلامتی مفید است.
۹. به راحتی میتوان آن را به صورت نمد یا پارچه درآورد.
۱۰. پشم کشسانی خوبی دارد و تا ۳۰ درصد بیشتر از اندازه عادی میتواند کش بیاید، بدون اینکه شکل خود را از دست بدهد.
در صورت علاقهمندی، مطلب ۱۰ اشتباه رایج در شمعسازی و راههای جلوگیری از آن را از دست ندهید.
آلپاکا نوعی از لاماهاست که در آمریکای جنوبی به زندگی خود ادامه میدهد. این حیوان نیز مانند لامای معمولی، اهلی است؛ اما برخلاف لاما که گوشهایی شبیه به موز دارد، گوشهای آلپاکا صاف و کشیده است. پشم آلپاکا نسبت به پشم لاما نرمتر و لطیفتر است و قیمت بهترین نوع پشم آن، تقریباً با قیمت کرک کشمیر معمولی برابری میکند.
گلههای آلپاکا معمولاً در ارتفاعات بالای ۳۵۰۰ متری در کوههای آند زندگی میکنند. این مناطق شامل بخشهایی از اکوادور، جنوب پرو، شمال بولیوی و شمال شیلی است. آلپاکاها جثهای کوچکتر از لاماها دارند و از آنها برای حمل بار استفاده نمیشود؛ در عوض، الیاف پشم آنها کاربرد فراوانی در صنایع مختلف دارد.
از پشم آلپاکا برای تولید انواع محصولات بافتنی مانند پتو، جوراب، کلاه، دستکش، روسری و پانچو استفاده میشود. جالب است بدانید که در کشور پرو، پشم آلپاکا در ۵۲ رنگ طبیعی وجود دارد. در استرالیا این تعداد به ۱۲ رنگ میرسد و در ایالات متحده نیز ۱۶ رنگ طبیعی از این پشم طبقهبندی شده است.
در صنعت پارچه و پوشاک، کلمه آلپاکا معمولاً به یک شیوه خاص بافت پارچه اشاره دارد. در گذشته در این روش از پشم آلپاکا استفاده میشد، اما امروزه اغلب از پشم بزهای نژاد مَرغُز که به موهر معروف است، برای این نوع بافت بهره میگیرند.
کرک کشمیر که معمولاً به آن کشمیر میگویند، نوعی پشم بسیار نازک و لطیف است که از پوست بزهای کشمیری و برخی بزهای دیگر گرفته میشود. این پارچه ظریف، محکم، سبک و نرم است و لباسهایی که از آن درست میشوند کیفیت بسیار بالایی دارند.
کشمیر به خاطر نرمی و لطافتش معروف است و به طور طبیعی پوششی گرم و سبک بدون ایجاد پرز ایجاد میکند. این الیاف به راحتی قابل استفاده در انواع مختلف لباس هستند و هم به صورت نخهای نازک و هم ضخیم ریسیده میشوند. رنگ طبیعی کشمیر بدون رنگرزی، سفید، خاکستری و سایههای مختلف قهوهای است. علاوه بر این، پشم نوعی بز به نام آنگورا نیز گاهی کشمیر نامیده میشود.
کشمیر یک پارچه طبیعی است. برای شستشوی آن میتوانید از ماشین لباسشویی با آب سرد و شوینده ملایم استفاده کنید. پس از شستن، بهتر است آن را روی یک سطح صاف پهن کنید تا در هوای آزاد خشک شود. ممکن است پس از مدتی پوشیدن، بر اثر اصطحکاک، برجستگیهای کوچکی روی سطح پارچه ظاهر شود که با استفاده از شانه مخصوص پارچه میتوان آنها را از بین برد.
موهر نوعی پارچه است که از موی بزهای مخصوص و خرگوشهای آنگورا به دست میآید. این الیاف با پشم معمولی گوسفند تفاوت دارد. روی سطح پشم گوسفند برجستگیهای ریز دیده میشود، اما در موهر چنین برجستگیهایی وجود ندارد و پولکهای روی تارهای آن کاملاً صاف و یکدست به ساقه چسبیدهاند. این آرایش منظم و صاف پولکها باعث میشود که موهر ظاهری درخشان و براق داشته باشد.
امروزه کشورهای آفریقای جنوبی، آمریکا، ترکیه، آرژانتین، استرالیا و نیوزیلند از بزرگترین تولیدکنندگان موهر در جهان به شمار میروند.
موهر بسیار مقاوم است و آتش نمیگیرد. رطوبت را به سرعت جذب میکند و مدت زیادی آن را نگه میدارد، کمتر چروک میشود، دوام بالایی دارد و رنگش ثابت میماند. به همین دلایل، افراد زیادی طرفدار این پارچه هستند.
قیمت لباسهای موهری در مقایسه با لباسهای کشمیری کمتر است و به همین علت استفاده از آن نیز رایجتر است.
۶- آنقوره
معروفترین و پرطرفدارترین نوع خرگوش برای تولید پشم، نژاد آنقوره است. این خرگوش، موجودی بسیار آرام است و معمولاً برای استفاده از پشمهای ارزشمندش پرورش داده میشود. آنقوره مشهورترین گونه خرگوش در جهان به شمار میرود که به خاطر موهای بسیار بلند و لطیفش شهرت دارد. در گذشته، این خرگوش بیشتر به عنوان یک حیوان خانگی نگهداری میشد؛ اما کمککیفیت بالای پشم آن باعث شد تا برای مصارف صنعتی و تولید لباس مورد توجه قرار گیرد. این محبوبیت به حدی رسید که پرورش آن در بسیاری از کشورهای جهان گسترش یافت.
از پشم خرگوش آنقوره برای تولید پارچههای لوکس و گرانقیمت استفاده میشود. لباسهایی که از این پشم ساخته میشوند، در سراسر جهان با قیمت بسیار بالایی به فروش میرسند.
امروزه کشور چین حدود ۸ میلیون خرگوش آنقوره پرورش میدهد و سالانه نزدیک به ۸ تن پشم آنقوره تولید میکند که معادل ۹۰ درصد از تولید جهانی است. علاوه بر چین، کشورهایی مانند فرانسه، ترکیه، استرالیا، آلمان و زلاندنو نیز در تولید این نوع پشم فعالیت دارند.
کتان
الیاف کتان از ساقهی گیاهی به نام فلکس گرفته میشود. این گیاه هر سال کاشته میشود و قد آن تا حدود ۱۲۰ سانتیمتر هم میرسد. ضخامت ساقهی آن نیز بین ۸/۱ تا ۱۶/۱ اینچ است. بالای ساقه، شاخههای زیادی وجود دارد و روی آنها گلهایی با رنگهای سفید، قرمز، بنفش، لاجوردی و آبی میروید. کیفیت الیاف کتان به خوبی خاک و شرایط آبوهوایی بستگی دارد. این گیاه در هوای خنک و مرطوب و با بارندگی مناسب، بهتر رشد میکند. بذر کتان در اردیبهشت و خرداد کاشته میشود و سه ماه طول میکشد تا کامل برسد. کشورهایی مانند کانادا، چین، روسیه، هند، انگلیس و آمریکا از تولیدکنندگان اصلی کتان در جهان هستند. از نظر ساختار شیمیایی، الیاف کتان مانند پنبه، سلولزی است؛ اما با این وجود، از سه نظر با پنبه تفاوت دارد: ۱- ساختار درونی ۲- خود الیاف ۳- ساختار فیزیکی الیاف. یکی از کاربردهای مهم الیاف کتان، تولید پارچهی کتانی است.
ابریشم
ابریشم که در زبان هندی به آن «رشم» میگویند، یک نوع نخ طبیعی است. این نخ از پیلهی کرم ابریشم به دست میآید. مادهی اصلی تشکیلدهندهی آن پروتئین است.
از این نخ، پارچههای ابریشمی تولید میشود. این پارچهها جزء نرمترین و مرغوبترین پارچههای جهان محسوب میشوند. به خاطر درخشندگی خاص نخ ابریشم، وقتی از زوایای گوناگون به پارچهی ابریشمی نگاه کنید، رنگهای مختلفی را در آن مشاهده خواهید کرد؛ درست مانند یک منشور که با تغییر زاویهی دید، رنگهای متفاوتی نشان میدهد.
نخهای ابریشمی هم از نوع طبیعی و هم از نوع مصنوعی ساخته میشوند. این نخها مانند پشم گرم هستند، اما برخلاف پشم خاصیت کشسانی ندارند و کش نمیآیند.
الیاف مصنوعی
با پیشرفت دانش شیمی و ساخت مواد مصنوعی، پژوهشگران به این فکر افتادند که برای پارچهبافی هم الیاف دستساز تولید کنند و از آنها نخ مناسب برای بافندگی به دست آورند. پس از کوششهای بسیار، سرانجام توانستند این الیاف مصنوعی را تولید کنند و با ترکیب آنها با برخی الیاف طبیعی، نخهای تازهای بسازند. معروفترین نخهای مصنوعی شامل نایلون، پولیستر و اکریلیک میشوند. این نخها نسبت به الیاف طبیعی قیمت کمتری دارند و در مقابل شستوشو با ماشین لباسشویی نیز مقاوم هستند.
۱۲- نخهای ترکیبی
نخ ترکیبی از به هم آمیختن دو یا چند نوع الیاف مختلف به دست میآید. این کار باعث ایجاد ساختاری تازه با ویژگیهای جدید میشود.
در تولید نخ ترکیبی، الیاف گوناگون از نظر جنس، اندازه، ضخامت یا رنگ با یکدیگر مخلوط میشوند تا نخ نهایی تولید شود. این نوع نخ قبل از مرحلهٔ ریسندگی ایجاد میشود و خصوصیات مطلوبی مانند استحکام و طول عمر بالا دارد. همچنین این روش، هزینهٔ تولید نخهای گرانقیمت را کاهش میدهد.
برای ساخت نخ ترکیبی میتوان الیاف طبیعی و مصنوعی مانند پنبه و پلیاستر را باهم ترکیب کرد. حتی میتوان الیاف طبیعی مختلف مثل پشم و کتان را نیز با هم آمیخت تا ویژگیهای بهتری حاصل شود.
نخهای امروزی انواع مختلفی دارند؛ مانند نخهای فلزی، نخی با پوشش خزدار و نخهای مارپیچی. این نخها در رنگها و بافتهای گوناگونی تولید میشوند. با این حال، به دلیل اینکه گرههای این نوع نخها به راحتی دیده نمیشوند، استفاده از آنها برای افراد تازهکار توصیه نمیشود.
برای یادگیری بافتنی و قلاب بافی، میتوانید وسایل و ابزارهای لازم را با انتخاب تصاویر زیر تهیه کنید.
علاوه بر نوع نخ، هنگام خرید کاموا باید به قطر یا ضخامت آن هم توجه کنید. کامواها در اندازههای مختلفی وجود دارند؛ از رشتههای بسیار باریک تا کامواهای بسیار کلفت.
۱۵- راهنمای اطلاعات روی کاموا
روی نخ و کامواها معمولاً یک برچسب وجود دارد که اطلاعات مفیدی به شما میدهد. این برچسب مثل یک راهنمای کوچک عمل میکند.
**وزن و طول نخ:** وقتی میخواهید کاموا بخرید، حتماً به طول آن دقت کنید. بعضی کامواها با اینکه قطور و پرحجم به نظر میرسند، اما طول کمی دارند. در نتیجه ممکن است مجبور شوید برای پروژهتان چندین کلاف بخرید.
**شماره میل یا قلاب پیشنهادی:** روی هر برچسب، معمولاً شمارهای نوشته شده که نشان میدهد چه میل بافتنی یا چه قلابی برای آن کاموا مناسب است. اگر آن شماره دقیق را ندارید، میتوانید از میل یا قلابی با شماره نزدیک به آن استفاده کنید.
**کدهای رنگ (Col.No و Lot.No):** این کدها مشخص میکنند که رنگ کاموا دقیقاً چه کدی دارد. اگر در وسط کار نخ شما تمام شد و خواستید کاموای همرنگ دوباره بخرید، با نشان دادن این کدها میتوانید مطمئن شوید رنگ جدید کاملاً با رنگ قبلی یکی است.
**جدول راهنمای بافت (Gauge):** روی بعضی برچسبها یک جدول کوچک میبینید که به شما میگوید در هر ردیف چند دونه باید ببافید. این اعداد بر اساس جنس نخ و میزان کشسانی آن محاسیه شدهاند. اگر طبق این جدول پیش بروید، کار بافت شما مرتبتر و محکمتر میشود و در نتیجه دوام بیشتری خواهد داشت (این نکته مخصوصاً برای بافت لباس مهم است).
راهنمای شستشو
روی برچسب نخ و کاموا، نشانههایی وجود دارد که روش صحیح شستشو و نگهداری را به شما نشان میدهد.
علامت تشت، مربوط به شستشو با ماشین لباسشویی است. اگر روی این علامت ضربدر باشد، یعنی این کاموا قابل شستشو نیست.
نشانه مثلث، مربوط به استفاده از مواد سفیدکننده و وایتکس است.
علامت اتو، دمای مناسب برای اتوکشی را مشخص میکند. اگر روی اتو ضربدر باشد، یعنی نباید آن را اتو کنید.
علامت دایره هم مربوط به خشکشویی است و مشخص میکند که چه مواد شیمیایی برای خشکشویی آن مناسب است یا نباید از آنها استفاده کرد.
ویژگیهای نخ
وقتی قصد خرید نخ را دارید، باید چند ویژگی مهم آن را در نظر بگیرید. این ویژگیها شامل موارد زیر میشوند:
**حافظه نخ:**
منظور از حافظه، توانایی نخ برای بازگشت به شکل اولیه پس از کشیده شدن است. نخ پشمی بهترین حافظه را دارد، اما نخهای پنبهای و کتانی معمولاً حافظه ندارند. به عنوان مثال، اگر یک لباس پشمی را پس از پوشیدن بشویید و در هوای آزاد خشک کنید، دوباره به شکل اول برمیگردد و میتوان از آن برای بافتن لباس جدید استفاده کرد.
**لختی نخ:**
لختی نخ برعکس حافظه عمل میکند. نخهایی که حافظه کمی دارند، لختی بیشتری دارند. ابریشم، کتان و پنبه از جمله نخهای با لختی بالا هستند.
**گرمی و سردی نخ:**
بعضی نخها میتوانند گرما را در خود نگه دارند و مانند عایق عمل کنند. به این ویژگی، گرمی نخ گفته میشود. در مقابل، نخهای سرد این قابلیت را ندارند. نخهایی مانند مرینو، آلپاکا، کشمیر و موهر جزو نخهای گرم هستند، اما پنبه و کتان سرد محسوب میشوند. ابریشم هم هر دو ویژگی گرمی و سردی را دارد.
**هاله نخ:**
برخی نخها به دلیل جنس و روش تولید، کرکهای ریزی دارند که به آن هاله میگویند. نخهایی مانند موهر کودک، آلپاکا و کشمیر هاله زیادی دارند.
**خشکی و شکنندگی:**
اگر نخ قابلیت ارتجاعی نداشته باشد و به راحتی تغییر شکل ندهد، به آن شکننده میگویند. برای مثال، نخ کتان شکنندگی بالایی دارد.
**نرمی نخ:**
نرمی نخ به قطر رشتههای آن بستگی دارد. هرچه رشتههای نخ نازکتر باشند، نرمی آن بیشتر است. نخهایی مانند کشمیر و آلپاکای کودک بسیار نرم هستند.
در جدول زیر میتوانید مشخصات انواع نخ را مشاهده کنید.
وزن نخ
یکی از نکات مهم هنگام خرید کاموا، وزن آن است. کارخانههای سازنده از واژههای گوناگونی برای نشان دادن وزن نخ استفاده میکنند. بعضی از این موارد در جدول زیر آورده شده است.
