هنر رزینکاری، یک فعالیت هنری جذاب و پر از خلاقیت است که به شما امکان میدهد وسایل تزئینی زیبا و بینظیری درست کنید. رزین مادهای شفاف و چسبنده است که میتوان با آن لایهای نازک یا کلفت روی انواع سطوح ایجاد کرد. در این مطلب میخواهیم به طور کامل به آموزش رزینکاری بپردازیم و همه نکات مهم آن را — از ابزارهای لازم گرفته تا روشهای حرفهای و زمینههای گوناگون استفاده — به شما معرفی کنیم.
تجهیزات مورد نیاز برای کار با رزین چیست؟
به طور کلی، برای ساخت وسایل رزینی نیازی به دستگاههای پیشرفته و پیچیده نیست. با چند وسیله ساده و مواد اولیه در دسترس هم میتوانید کار را شروع کنید و آثار زیبایی خلق کنید. در ادامه، این ابزار و مواد را به شما معرفی میکنیم و نکات کاربردی مربوط به هر کدام را نیز بیان خواهیم کرد.
رزین اپوکسی:
رزین اپوکسی برای کارهای هنری و درست کردن وسایل دستساز بسیار مناسب است، چون ضرر و زیان کمی برای سلامتی دارد. این رزین از دو بخش تشکیل شده است: خود رزین و ماده سفتکننده آن. وقتی این دو بخش را با هم مخلوط میکنید، در ابتدا حالت مایع دارند و نیازی نیست آنها را در کوره حرارت دهید تا سفت شوند. پس از مخلوط کردن، یک واکنش شیمیایی رخ میدهد که همراه با تولید کمی گرما است و در نهایت، مایع به یک ماده جامد و شفاف تبدیل میشود.
وقتی رزین را روی یک سطح میریزید و خشک میشود، یک لایه شفاف، صاف و براق مانند شیشه روی آن ایجاد میکند. به همین دلیل میتوان از آن هم برای پوشش نازک و محافظ روی سطوح مختلف استفاده کرد و هم به مقدار بیشتر برای ساخت حجمهای بزرگتر به کار برد.
انواع رزین اپوکسی
برای ساخت هر محصولی، باید نوع مناسب رزین را انتخاب کنیم. رزین اپوکسی بر اساس غلظت آن به دستههای مختلفی تقسیم میشود. غلظت رزین، که به آن ویسکوزیته هم میگویند، در واقع میزان روان بودن یا غلیظ بودن آن مایع است. به طور کلی، رزینها را میتوان به سه گروه اصلی تقسیم کرد: رقیق، نیمه رقیق و غلیظ. در ادامه با هرکدام از این انواع و کاربردهایشان بیشتر آشنا میشویم.
**رزین رقیق (مخصوص چوب):**
اگر میخواهید رزین را برای حجم زیاد و در لایههای ضخیم بریزید، رزین رقیق گزینه خوبی است. واکنش شیمیایی در این نوع رزین آرامتر اتفاق میافتد، بنابراین گرمای کمتری تولید میکند. این ویژگی باعث میشود بتوان لایههای ضخیمتری از آن را در یک مرحله استفاده کرد. روانی و غلظت کم این رزین، آن را برای چنین کارهایی ایدهآل میکند. زمان خشک شدن این نوع رزین معمولاً تا ۲۴ ساعت طول میکشد.
**رزین نیمه رقیق:**
این نوع رزین غلظت متوسطی دارد و میتوان با آن پوششی تا ضخامت حدود ۴ میلیمتر روی سطوح مختلف ایجاد کرد. این رزین برای کارهایی مانند نقاشی، درست کردن ظروف تزئینی، ساخت تابلوهای ژئود و قالبگیری بسیار مناسب است. غلظت آن به شما این امکان را میدهد که طرحهای مختلف و زیبایی خلق کنید.
**رزین غلیظ (مخصوص بدلیجات):**
به دلیل غلظت بالای این رزین، نمیتوان از آن برای ساخت قطعاتی که نیاز به لایههای بسیار ضخیم (مثلاً بیش از ۱ یا ۲ سانتیمتر) دارند، استفاده کرد. یک ویژگی دیگر این رزین این است که پس از خشک شدن، سطح آن به شکل محدب و برآمده درمیآید. همین خصوصیات، آن را به انتخاب مناسبی برای ساختن زیورآلات و بدلیجات رزینی تبدیل کرده است.
آموزش رزین اپوکسی
برای ساختن وسایل با رزین، ابتدا باید رزین را آماده کنید. این مرحله، مهمترین بخش کار با رزین است، زیرا سفت شدن یا نشدن رزین و هاردنر به این مرحله بستگی دارد. اگر مقدار رزین و هاردنر را به درستی اندازه نگیرید یا آنها را خوب با هم مخلوط نکنید، ممکن است رزین سفت نشود و همچنان مایع بماند یا حالتی لاستیکی و نرم پیدا کند.
رزین و هاردنر قبل از مخلوط شدن، هر دو به صورت مایع هستند، اما وقتی با هم ترکیب شوند، کمکم شروع به سفت شدن میکنند. بنابراین اگر میخواهید رزین و هاردنر را برای مدت طولانی نگهداری کنید، باید آنها را جدا از هم و در ظرفهای مجزا قرار دهید. وقتی این دو را با هم مخلوط کردید، فقط زمان محدودی دارید تا از ترکیب آنها برای ساخت چیزی که میخواهید، استفاده کنید.
ابتدا باید بدانید که رزین شما چه درصدی دارد. تشخیص این موضوع به صورت چشمی ممکن نیست و برای فهمیدن آن باید اطلاعات روی بستهبندی محصول را بخوانید. نسبت ترکیب رزین و هاردنر هم بستگی به شرکتی دارد که آن را تولید کرده است. بیشتر رزین و هاردنرهایی که در ایران عرضه میشوند، بر اساس وزن و با نسبت ۲ به ۱ ترکیب میشوند. یعنی به ازای هر ۱۰ گرم رزین، باید ۵ گرم هاردنر به آن اضافه کنید.
بعد از وزن کردن مقدار رزین مورد نیاز، باید این دو ماده را طبق مراحل زیر با هم مخلوط کنید. بهتر است برای اندازهگیری دقیق از یک ترازوی دقیق استفاده کنید، چون ماهیت این مواد به گونهای است که اگر به درستی ترکیب نشوند، ممکن است نتیجه کار خوب نباشد.
رزین را داخل ظرف هاردنر بریزید و به مدت ۳ تا ۵ دقیقه هم بزنید تا کاملاً یکدست و شفاف شود. هنگام مخلوط کردن، حتماً در یک جهت و به صورت دورانی هم بزنید. مطمئن شوید هیچ ذرهی مخلوطنشدهای از رزین یا هاردنر در ظرف باقی نمانده باشد.
معمولاً موقع هم زدن، مقداری از مخلوط به دیوارههای ظرف میچسبد. در این صورت، آن را از لبه جدا کرده و دوباره به مخلوط اصلی برگردانید.
برای این که حباب کمتری داخل رزین ایجاد شود، آن را با سرعت پایین هم بزنید. البته ایجاد حباب تا حدی طبیعی است و کاملاً قابل جلوگیری نیست.
برای نتیجه بهتر، بعد از مخلوط کردن، کمی به رزین زمان دهید تا حبابها به سطح بیایند. سپس میتوانید از یک فندک یا مشعل کوچک برای از بین بردن حبابها استفاده کنید. اگر حبابهای ریز داخل مخلوط باقی بمانند، خارج کردن آنها سختتر میشود. در این حالت، باید با فاصلههای زمانی مشخص، فندک را روی سطح کار بگیرید تا حبابها به تدریج بالا بیایند و سپس آنها را از بین ببرید.
رنگ رزین:
رزین اپوکسی در حالت اولیه شفاف است، اما برای ساخت آثار هنری و محصولات مختلف، معمولاً از رنگهای گوناگون استفاده میشود. در بازار، انواع مختلفی از رنگهای مخصوص رزین وجود دارد. پرکاربردترین نوع این رنگها، رنگ پودری است. علاوه بر این، رنگهای شفاف و رنگهای خمیری نیز از دیگر انواع پرطرفدار در هنر رزین به شمار میروند.
رنگهای مخصوص رزین به چند گروه اصلی تقسیم میشوند:
۱- رنگهای جوهری
این رنگها بعد از مخلوط شدن با رزین، شفافیت آن را از بین نمیبرند و به صورت مایع هستند.
۲- رنگهای خمیری
این رنگها غلیظ هستند و باعث کدر شدن رزین میشوند. از آنجا که قوام بالایی دارند، برای ساختن بافتهای خاص ـ مانند طرح موج دریا ـ از این نوع رنگ استفاده میشود. رنگ خمیری به دلیل غلظت و وزن زیاد، گزینه مناسبی برای ایجاد بافت در کار است.
۳- رنگهای پودری
این نوع، شناختهشدهترین گروه از رنگهای رزین است. رنگهای پودری به صورت جامد هستند و به آسانی میتوان آنها را با هم ترکیب کرد و رنگهای تازهای ساخت. این رنگها، طیف بسیار گستردهای از رنگهای گوناگون را در بر میگیرند و به همین دلیل، امکان خلق آثار رزینی دستساز و بینظیری را فراهم میکنند.
جوهرهای الکلی، همانطور که از نامشان پیداست، پایهی الکلی دارند. به همین خاطر، به سادگی در رزین حل نمیشوند. همین ویژگی باعث میشود بافتهای زیبا و جذابی درون رزین به وجود بیاید.
آموزش رنگ کردن رزین
اگر میخواهید رزین را رنگ کنید، اول باید رزین و هاردنر را با اندازهگیری دقیق و طبق نسبت مشخص با هم مخلوط کنید. قبل از اینکه این دو را باهم ترکیب کنید، رنگ مورد نظر را به هاردنر اضافه نمایید.
قالب سیلکونی رزین:
برای ساختن وسایل رزینی، لازم نیست حتماً از قالب سیلیکونی استفاده کنید و میتوان بدون آن هم کارهای زیبایی خلق کرد. البته قالبهای سیلیکونی در طرحها و شکلهای بسیار متنوعی وجود دارند و برای درست کردن زیورآلات و وسایل تزئینی رزینی، انواع آن در دسترس است.
اگر جنس قالب سیلیکونی مناسب نباشد، ممکن است باعث کدر شدن سطح کار رزینی شود. بنابراین بهتر است از قالبهای باکیفیت و مخصوص این کار استفاده کنید. این قالبها یکبارمصرف نیستند و در صورت مراقبت درست، برای مدتزیادی قابل استفاده خواهند بود. بهتر است قالب سیلیکونی رزین را در جای خنک نگهداری نکنید.
همچنین استفاده از رنگهای نامرغوب همراه با رزین، به مرور به قالب سیلیکونی آسیب میزند و روی کیفیت کارهای رزینی که از آن خارج میشوند تأثیر منفی میگذارد. اگر رزین شما حالت لاستیکی پیدا کند یا به خوبی سفت نشود، این مشکل ربطی به قالب سیلیکونی ندارد. تنها مشکلی که یک قالب سیلیکونی ممکن است ایجاد کند، کدر کردن سطح کار یا ایجاد خط و خش روی آن است که خوشبختانه در بیشتر موارد با پرداخت و پولیش کاری قابل رفع شدن است.
آموزش استفاده از قالب سیلکونی رزین:
برای کار با قالب سیلیکونی به درستی، باید این مراحل را دنبال کنید:
ریختن رزین اپوکسی در قالب:
شروع ریختن رزین بهتر است از گوشههای قالب باشد تا از تشکیل حباب در لبهها جلوگیری شود. اگر قالب عمق زیادی دارد، رزین را لایه به لایه داخل آن بریزید. مناسبترین زمان برای اضافه کردن لایه دوم، وقتی است که لایه اول هنوز کامل خشک نشده و حالتی نیمهجامد و ژلهای دارد. اگر رزین کاملاً خشک شود و لایه جدید روی آن ریخته شود، ممکن است در پایان کار، مرز بین لایهها مشخص بماند.
خشک کردن رزین در قالب:
پس از ریختن رزین، روی قالب را با یک جعبه یا پوشش پلاستیکی بپوشانید تا از ورود گرد و غبار و ذرات دیگر به رزین در هنگام خشک شدن جلوگیری شود.
خارج کردن رزین از قالب:
برای جلوگیری از آسیب به رزین و قالب سیلیکونی، باید رزین را با دقت خارج کنید. یکی از لبههای رزین را بگیرید و قالب را به آرامی از آن جدا کنید. اگر قالب سیلیکونی نرم است، با احتیاط بیشتری عمل کنید. اگر قالب بافت خشکی دارد، کشیدن زیاد ممکن است به آن آسیب برساند.
شستن قالب رزین:
قالب رزین قابل استفاده مجدد است و در صورت نگهداری مناسب، میتوانید بارها از آن استفاده کنید. برای شستشو فقط از آب و الکل ایزوپروپیل استفاده کنید و از تماس اجسام تیز با سطح قالب خودداری کنید. برای شستن آن میتوانید از اسفنج یا اسکاچ نرم کمک بگیرید.
علاوه بر وسایل و موادی که معرفی شد، به ابزارهایی مانند ترازوی دقیق (برای سنجش مقدار رزین و هاردنر)، چوب همزنی و لیوان یکبارمصرف (برای مخلوط کردن رزین و هاردنر) نیز نیاز خواهید داشت.
تکنیک های حرفه ای کار با رزین اپوکسی:
تا اینجا، شما اصول اولیه و نکات مهم برای شروع کار با رزین را به خوبی یاد گرفتهاید. در این بخش میخواهیم کمی پیشرفتهتر کار کنیم و تکنیکها و روشهای بیشتری برای استفاده از رزین به شما آموزش دهیم.
آموزش رزین کاری روی چوب
مبلمان و وسایل چوبی قدیمی را میتوان با کمک رزین تعمیر و دوباره قابل استفاده کرد. برای درست کردن این وسایل که ترکیبی از چوب و رزین هستند، بهتر است از رزین رقیقشده استفاده کنید. چون معمولاً مقدار قابلتوجهی رزین روی سطح چوب ریخته میشود. علاوه بر این، چوبی که برای این کار انتخاب میکنید حتماً باید خشک باشد و رطوبت بسیار کمی داشته باشد.
آموزش ساخت بدلیجات رزینی
برای ساختن زیورآلات، به یک قاب مخصوص مانند قاب گردنبند رزین یا پایهٔ گوشواره نیاز دارید. این قابها از مواد گوناگونی ساخته میشوند؛ مثل قاب برنجی، استیل، مس، نقره و انواع دیگر. اما بهتر است از قابهای برنجی یا استیل استفاده کنید، چون با گذشت زمان رنگشان تغییر نمیکند و زنگ نمیزنند. همچنین قیمت مناسبی هم دارند.
قابهای زیورآلات در بازار به دو شکل موجودند: نوعی که کف دارند و نوعی که بدون کف هستند. شما بسته به سلیقه و طرحی که در نظر دارید، میتوانید یکی از آنها را انتخاب کنید.
آموزش آبستره رزین
نقاشی با رزین یا همان هنر آبستره رزین، روشی جذاب برای ساختن آثار و وسایل گوناگون است. بیشتر مراحل این روش، شبیه به چیزهایی است که قبلاً یاد گرفتهاید. در ادامه، نمونهای از ساختن یک میز با استفاده از تکنیک آبستره رزین را مشاهده خواهید کرد.
سوالات متداول هنگام آموزش رزین کاری
چه فضای کاری مناسب رزین کاری است؟
خیلی از افرادی که دوست دارند در خانه کار با رزین اپوکسی را یاد بگیرند، این سوال برایشان پیش میآید که آیا خانه مکان مناسبی برای این کار هست یا نه. بهتر است اول ببینیم یک محیط خوب برای رزین کاری چه ویژگیهایی باید داشته باشد.
رزین اپوکسی باید در جایی ریخته شود که هم تمیز باشد و هم هوا در آن به خوبی جریان داشته باشد. فرقی نمیکند این فضا داخل خانه باشد یا بیرون از آن؛ مهم این است که مطمئن شوید هیچ گرد و غباری روی رزین خیس ننشیند.
اگر سوالاتی دارید، مقاله ۱۰ اشتباه رایج در شمعسازی و راههای جلوگیری از آن به شما کمک خواهد کرد.
دما هم عامل مهم دیگری است. بهترین دما برای خشک شدن رزین، بین ۲۴ تا ۳۰ درجه سانتیگراد است. اگر دما زیاد بالا و پایین برود، میتواند در روند خشک شدن رزین مشکل ایجاد کند. پس حواستان به دمای محیط باشد.
همچنین، طبیعی است که هنگام کار، کمی رزین روی لبههای میز بریزد. چون تمیز کردن رزین از روی بعضی سطوح سخت است، بهتر است اطراف محل کارتان را با نایلون یا یک لایه محافظ بپوشانید.
روش براق کردن سطح رزین چیست؟
فرقی ندارد که چه چیزی با رزین درست کردهاید؛ یک قطعه جواهر یا یک میز چوبی. یکی از راههای جذابتر کردن کارهای رزینی، براق و درخشان کردن آنهاست. راههای مختلفی برای این کار وجود دارد. انتخاب بهترین روش به نوع رزین، میزان مات بودن آن و همچنین سطح کار بستگی دارد. از میان روشهای موجود، پولیش کردن و استفاده از اسپری براقکننده از محبوبترینها هستند. اگر میخواهید با پولیش، سطح رزین را براق کنید، این مراحل را دنبال کنید:
**تمیز کردن سطح:** پیش از هر کاری، باید سطح رزین را به خوبی تمیز کنید تا هیچ گرد و غبار، آلودگی یا ذرهریزی روی آن نماند. وجود هرگونه ناخالصی روی کار، مانع از ایجاد یک سطح صاف و براق میشود.
**سنبادهزنی:** بعد از تمیز کردن، نوبت به سنبادهکشی رزین میرسد تا خط و خشها، ناصافیها و نواقص سطح از بین برود. بهتر است ابتدا با سنباده زبر شروع کنید و به تدریج از سنبادههای نرمتر استفاده کنید. با این روش، سطح رزین کاملاً صاف و یکدست میشود. پس از پایان سنبادهکشی، با یک پارچهٔ تمیز و خشک، غبار ناشی از کار را از روی سطح پاک کنید.
**پولیشزنی:** در این مرحله، مقدار کمی پولیش روی سطح رزین بریزید. سپس به آرامی آن را روی تمام سطح پخش کنید تا مطمئن شوید هیچ نقطهای از پولیش خالی نمانده است.
چطور مانع زرد شدن رزین شویم؟
یک مشکل معمول هنگام کار با رزین اپوکسی، زرد شدن آن است. وقتی رزین زرد شود، زیبایی محصول نهایی کاملاً از بین میرود. دلایل مختلفی میتواند باعث این اتفاق شود. در ادامه، این دلایل و راههای جلوگیری از آن را بررسی میکنیم:
در دستورالعمل کار با رزین، معمولاً حداکثر مقدار رزینی که میتوان در یک قالب ریخت مشخص شده است. اگر بیشتر از آن مقدار رزین در قالب بریزید، دمای رزین بیش از حد بالا میرود و اصطلاحاً میجوشد. این جوشیدن، باعث زرد شدن رزین میشود.
قرار دادن رزین و هاردنر در آب گرم قبل از مخلوط کردن، به سریعتر خشک شدن آن کمک میکند. اما اگر رزین بیش از حد گرم شود، به دلیل جوشیدن، رنگ آن زرد میشود.
دمای بالای محیط کار هم یکی دیگر از عواملی است که میتواند مخلوط رزین را بیش از حد داغ کند و باعث این مشکل شود.
رزین چگونه پاک می شود؟
مادهای به نام استون، که معمولاً برای پاک کردن لاک از روی ناخنها به کار میرود، میتواند لکههای رزین را هم از بین ببرد. اما باید توجه داشت که استفاده از این ماده برای تمیز کردن رزین از روی پوست دست، ممکن است به پوست آسیب بزند. به همین خاطر، بهتر است هنگام کار با رزین از دستکش استفاده کنید تا از تماس آن با پوست جلوگیری شود.