در این مطلب از تاپ ناپ مجموعه ای کامل دربارهی درس دوازدهم فارسی ششم با عنوان «شیر خدا» فراهم شده است؛ از معنی واژه ها، همخانواده و متضاد کلمات گرفته تا معنی ابیات، آرایه های ادبی، خلاصه و پیام درس و متن کامل شعر که همگی در قالبی زیبا و خوانا ارائه شدهاند.
معنی شعر شیر خدا | صفحه ۸۸ فارسی ششم
۱- علی، آن شیر نیرومند خدا و سرور عرب ◈ در این شب تاریک با خدای خود راز و نیاز داشت.
معنی: حضرت علی (ع) قهرمانی شجاع و برجسته در میان عرب بود که مانند شیری در راه خدا میجنگید و در تاریکی شب با پروردگارش انس میگرفت.
آرایه ادبی: تشبیه علی به شیر – دل شب (تشخیص)
۲- شب از اسرار علی باخبر است ◈ زیرا شب، رازدار اسرار خداست.
معنی: شب از رازهای علی (ع) و راز و نیازهای او با خدا آگاه است، چون او شبها با پروردگارش سخن میگفت.
آرایه ادبی: تشخیص (جانبخشی به شب)
۳- شب، نجواها و دعاهای علی را شنیده است ◈ و فوران عشق بیپایان او را درک کرده است.
معنی: شب، صدای مناجات و عشق بیپایان علی (ع) را شنیده که مانند چشمهای همیشه جوشان در دلش جاری بود.
آرایه ادبی: واجآرایی «ش» – اضافه تشبیهی (چشمه عشق)
۴- سخنانش مانند دُرهای گرانقیمت ◈ هنوز مسجد کوفه را مبهوت خود کرده است.
معنی: کلمات ارزشمند علی (ع) همچون دُرهای ناب، هنوز در فضای مسجد کوفه طنینانداز است و دلها را مجذوب خود میکند.
آرایه ادبی: کنایه «آویزهی گوش» به معنای به خاطر سپردن
۵- هنگامی که سپیدهدم، سینهٔ جهان را شکافت ◈ هنوز چشم بیدار علی (ع) به خواب نرفته بود.
معنی: با طلوع فجر و روشنایی صبح، چشمان علی (ع) که همیشه بیدار و در عبادت بود، استراحت نکرده بود.
آرایه ادبی: تشخیص (فجر و آفاق جاندار) – تضاد (بیدار/خفته)
۶- آن ناشناسی که در تاریکی شب ◈ غذای شب یتیمان عرب را میبرد.
معنی: علی (ع) پنهانی و در دل شب، برای کودکان یتیم و نیازمندان عرب غذا میآورد.
آرایه ادبی: تلمیح به یتیمنوازی علی (ع) – تناسب (شب/تاریکی)
۷- آن عاشق فداکاری که در آغوش خطر خفت ◈ و در بستر پیامبر (ص) خوابید.
معنی: علی (ع) با عشق و فداکاری، جان خود را به خطر انداخت و برای حفظ جان پیامبر (ص) در جای او خوابید.
آرایه ادبی: تلمیح به ماجرای هجرت – تشخیص (آغوش خطر)
۸- در آن صبح سرنوشتساز ◈ حلقهٔ در، به دامان او چنگ زد.
معنی: در صبح روز نوزدهم رمضان، حلقه در به لباس علی (ع) گیر کرد، گویی میخواست او را از رفتن بازدارد.
آرایه ادبی: جناس (دم/در) – تشخیص به در
۹- در، دامان مولا را گرفت ◈ و گفت: علی، بمان و از کنار ما مرو.
معنی: در خانه، دامن علی (ع) را گرفت و گویی با التماس از او خواست که نرود و از کنارشان عبور نکند.
آرایه ادبی: جناس تام (در/در) – واجآرایی «د» – کنایه «دست در دامن زدن»
۱۰- ای علی، شبزندهداران شیفتهٔ ولایت تو هستند ◈ جان همهٔ جهان فدای تو باد، ای علی!
آرایه ادبی: کنایه «شبروان» به معنای شبزندهداران – تشخیص به عالم
معنی کلمات درس دوازدهم فارسی ششم (شعر شیر خدا)
| اُلفت | انس و صمیمیت، دوستی نزدیک |
| آویزه | چیزی که آویزان یا آویخته شده باشد |
| اَسرار | رازها، سخنان پنهانی |
| خوابگه | محل خواب و استراحت |
| آگاه | باخبر، کسی که چیزی را میداند |
| مدهوش | حیران و شگفتزده، بیخود از شوق یا اندوه |
| شنفته است | شنیده است |
| دَم | لحظه، آنی کوتاه |
| محرم | رازدار، کسی که مورد اعتماد باشد |
| مناجات | راز و نیاز عاشقانه با خدا |
| فجر | سپیدهدم، آغاز روشنایی صبح |
| جوشش | حرکت پرشور و خروش، فوران |
| آفاق | سراسر آسمانها و افقها |
| خفته | خوابیده |
| دامنگیر | مانع، چیزی که جلو حرکت را بگیرد |
| ازلی | بیآغاز، همیشگی از ابتدا |
| بگذر | عبور کن، در اینجا یعنی منصرف شو |
| مگذر | عبور نکن، رد مشو |
| کلمات | واژهها، لغات |
| مست | بیخود و مدهوش از عشق یا شراب |
| خُفت | خوابید |
| شبروان | کسانی که شب حرکت میکنند؛ در اینجا یعنی عارفان شبزندهدار |
کلمات هم خانواده درس شیر خدا (فارسی ششم)
| واژه اصلی | واژههای همخانواده | نمونه جمله |
|---|---|---|
| معجزات | اعجاز | قرآن بزرگترین اعجاز پیامبر است. |
| طلب | طالب، مطلوب | هر طالب علم باید برای رسیدن به مطلوب خود تلاش کند. |
| نیکویی | نیک، نیکی | نیکویی در کردار انسان همان نیکی در دل اوست. |
| مشورت | مشاوره، مشاور | قبل از انتخاب رشته، با یک مشاور خوب مشاوره کردم. |
| عاقل | عقل، تعقّل | انسان عاقل همیشه با تعقّل تصمیم میگیرد. |
| فهم | فهیم، تفهیم | معلم کوشید درس را به شکل ساده برای دانشآموزان تفهیم کند تا آنان فهیم شوند. |
کلمات مخالف و متضاد درس شیر خدا (فارسی ششم)
| واژه اصلی | مخالف / متضاد | نمونه جمله |
|---|---|---|
| دشمنان | دوستان | علی (ع) حتی با دشمنان هم جوانمردانه رفتار میکرد، چه برسد به دوستان. |
| ضعیف | قوی | انسان ضعیف با یاری خداوند میتواند قوی شود. |
| مظلوم | ظالم | امام علی همیشه یاور مظلوم و دشمن ظالم بود. |
| زنده | مرده | نام نیک انسان پس از مرده هم در یاد زندهها باقی میماند. |
| کهن | نو، بدیع | کتابهای کهن ارزش بسیاری دارند، اما آثار نو هم برای زمانه ما ضروری است. |
| دانا | نادان | سخن دانا چراغ راه است و سخن نادان گمراهی میآورد. |
خلاصه شعر شیر خدا پایه ششم
این سروده با بیانی زیبا و احساسی به توصیف فضایل و ویژگیهای حضرت علی (ع) میپردازد. او را به عنوان قهرمانی بیباک و فردی بسیار نیکوکار معرفی میکند که همواره در راز و نیاز با پروردگار بود و به نیازمندان و بیپناهان کمک میکرد. سخنان نغز و پرمعنی او در مسجد کوفه، هنوز در خاطرها مانده و شبها همواره شاهد عشق و راز و نیازهای او بوده است.
بخش دیگری از شعر به از خودگذشتگیهای بزرگ این حضرت اشاره دارد؛ مانند وقتی که برای حفظ جان پیامبر (ص) در بستر ایشان خوابید، یا در لحظات پایانی عمر، حتی انگشتر در کرده، مانع حرکتش شد. در پایان، شاعر با احساسی سرشار از عشق میگوید که همه عابدان و شبزندهداران، شیفته ولایت او هستند و جان تمام جهانیان فدای آن رهبر بزرگوار.
پیام شعر شیر خدا ششم
پیام سرودهی «شیر خدا» این مفهوم را میرساند که حضرت علی (ع) الگویی بینظیر از شهامت، بندگی، از خودگذشتگی و محبت بوده است. او کسی بود که هم در صحنهی نبرد، دلی استوار و شجاع داشت و هم در سکوت شب، با پروردگارش به نیایش میپرداخت. بیآنکه نامی از خود بر جای بگذارد، به یتیمان کمک میکرد و در مسیر یاری به پیامبر (ص) جان خود را هم به خطر میانداخت.
این شعر به ما یادآوری میکند که ارزش حقیقی آدمی، در باورهای قلبی، خدمت به همنوع و وفاداری به دوستی و راه الهی نهفته است، نه در مقام و قدرت دنیوی.
شعر «شیر خدا» فارسی ششم
علی آن شیرِ خدا، شاهِ عرب ◈ اُلفتی داشته با این دلِ شب
شب ز اسرارِ علی آگاه است ◈ دلِ شب، مَحرَمِ سرّ الله است
شب شنفته است مناجاتِ علی ◈ جوششِ چشمهی عشقِ ازلی
کلماتی چو دُر آویزهی گوش ◈ مسجدِ کوفه هنوزش مدهوش
فجر تا سینهی آفاق، شکافت ◈ چشمِ بیدارِ علی، خفته نیافت
ناشناسی که به تاریکی شب ◈ میبَرَد شام یتیمان عرب
عشقبازی که هم آغوشِ خطر ◈ خُفت در خوابگه پیغمبر
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله معنی کلمات درس آوای گنجشکان فارسی ششم ✅ هم خانواده و متضاد و خلاصه مراجعه کنید.
برای مطالعه بیشتر، به معنی شعر ستایش فارسی هفتم صفحه ۹ ✅ هم خانواده مخالف و خلاصه سری سر بزنید.
آن دَمِ صبحِ قیامت تأثیر ◈ حلقهی در، شد از او دامنگیر
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه معنی شعر نیایش فارسی ششم صفحه 114 ✅ هم خانواده مخالف و خلاصه.
دست در دامنِ مولا زد، در ◈ که علی بگذار و از ما مگذر
شبروان، مستِ ولای تو علی ◈ جانِ عالم به فدای تو علی
در پایان این مطلب از تاپناپ، دیدیم که شعر «شیر خدا» جلوهای از شجاعت، بندگی و مهربانی حضرت علی (ع) را نشان میدهد و با شرح معانی و پیامهای آن، دانشآموزان میتوانند هم لذت ادبی ببرند و هم درسهای بزرگی برای زندگی خود بیاموزند.
قبلی :
درک مطلب درس دوازدهم فارسی ششم صفحه ۸۶
معنی کلمات درس دوازدهم فارسی ششم دوستی و مشاوره 
واژههای متضاد و همخانواده
در این بخش به بررسی کلمات متضاد و همخانواده از درس “بوعلی و بهمنیار” در کتاب فارسی پایه ششم، صفحه ۸۰ میپردازیم.
**واژههای متضاد:**
این کلمات از نظر معنی، کاملاً برعکس یکدیگر هستند.
مثال: گرم ↔ سرد
**واژههای همخانواده:**
این کلمات از یک ریشه اصلی ساخته شدهاند و در معنی با هم اشتراک دارند.
مثال: دانش، دانشمند، دانشآموز
همخانوادهها، واژههای مخالف و چکیده درس بعدی
درس سیزدهم فارسی پایه ششم: فرهنگ بومی (بخش دوم)
عید نوروز و چهارشنبه سوری
نوروز، جشن آغاز سال نو و فصل بهار است. این عید باستانی نشاندهنده تولد دوباره طبیعت و زمان تازهشدن زندگی است. مردم در آستانه نوروز خانهتکانی میکنند و خود را برای پذیرایی از مهمانان آماده میسازند.
یکی از مراسم زیبا و پرشور قبل از نوروز، چهارشنبهسوری است که در آخرین سهشنبه شب سال برگزار میشود. در این شب، افراد به ویژه جوانان، دور هم جمع میشوند و با پریدن از روی آتش، شعری میخوانند که مفهوم آن این است: “رنگ زردی من برای تو، رنگ سرخی تو برای من” که نماد خداحافظی با بیماریها و جذب سلامتی و انرژی مثبت است.
در کنار این مراسم، خانوادهها با چیدن سفره هفت سین، منتظر تحویل سال میمانند. هر یک از اجزای این سفره، مانند سیب، سمنو، سیر و… نماد مفهومی مانند سلامتی، برکت و عشق هستند. دید و بازدید از بزرگان فامیل و دادن عیدی به یکدیگر، از دیگر رسمهای زیبای این ایام است.
نوروز تنها یک جشن نیست، بلکه نماد امید، دوستی و پیوند دوباره انسان با طبیعت است.