خیلی از کسانی که عاشق هنر زیبای گلدوزی هستند، دوست دارند کار با سوزن پانچ را یاد بگیرند. باید گفت که سوزندوزی یکی از هنرهای اصیل و قدیمی ایران است و تاریخچه طولانی دارد. حتی سفیر پادشاه هنری سوم در قرن پانزدهم، وقتی در زمان حکومت مغولان به ایران سفر کرد، در سفرنامه خود از زیبایی خیرهکننده سوزندوزیهای ایرانی نوشته است.
سوزندوزی در زبان انگلیسی SUZANI نامیده میشود که این واژه از نام فارسی این هنر اصیل گرفته شده است. با وجود گذشت سالها و قرنها، این هنر همچنان پرطرفدار است و با کمک طرحها و کیتهای مختلف، به شکلهای گوناگون از مدلهای ساده تا پیشرفته دوخته میشود.
این هنر در واقع با استفاده از سوزن پانچ و ایجاد بخیه روی پارچه خلق میشود. سوزندوزی یک هنر خلاقانه در گلدوزی است که هم تازهکارها و هم افراد حرفهای علاقه دارند از آن در کارهای دستی ارزشمندشان استفاده کنند.
برخلاف چیزی که در نگاه اول به نظر میرسد، سوزندوزی کار سادهای است و وقتی اصول اولیه آن را یاد بگیرید، میتوانید انواع تابلو، دیوارکوب، کوسن و حتی فرش را بدوزید.
انواع سوزن های مناسب هنر پانچ دوزی
در هنر پانچدوزی از سوزن مخصوصی به نام سوزن پانچ استفاده میشود. این سوزنها با نامهای سوزن مخملدوزی یا سوزن شبهقالی نیز شناخته میشوند. سوزن نیدل، یک سوزن بلند است که داخل آن خالی است و یک سوراخ نسبتاً بزرگ دارد. بهتر است دسته این سوزنها از جنس چوب یا پلاستیک باشد.
سوزنهای پانچ چوبی، علاوه بر دوام بالا، معمولاً قیمت بیشتری هم دارند و در دسته مدلهای کلاسیک قرار میگیرند. از طرفی، نوع پلاستیکی آن اگر با مواد مرغوب ساخته شده باشد، میتواند برای مدتی طولانی نیاز شما را برطرف کند و دیگر لازم نباشد سوزن جدید بخرید.
سوزنهای نیدل پانچ با توجه به طرحی که شما انتخاب میکنید، انواع مختلفی دارند. اگر میخواهید هزینه کمتری پرداخت کنید، میتوانید از سوزنهای پلاستیکی که معمولاً در بستههای سهتایی عرضه میشوند، استفاده کنید. نکته مهم این است که سوزنهای چوبی فقط یک سوزن ثابت دارند و نمیتوان سوزن آنها را عوض کرد.
قابلیت تعویض سوزن به شما کمک میکند تا در دوختهای خود تنوع بیشتری ایجاد کنید. این ویژگی در مدلهای کلاسیک وجود ندارد، اما در نمونههای پلاستیکی برای راحتی بیشتر هنرمندان در نظر گرفته شده است.
در دوره جامع گلدوزی سایت یافتو میتوانید از صفر تا صد گلدوزی را فراگیرید.
آشنایی با سوزن مناسب برای پانچ دوزی
به طور کلی، سوزنهای نیدل پانچ در سه ویژگی اصلی با هم فرق دارند:
– از نظر ضخامت و نازکی
– از نظر جنس دسته که چوبی یا پلاستیکی است
– از نظر قابلیت تنظیم دسته که قبلاً توضیح داده شد
سوزن نیدل پانچ با دسته پلاستیکی و قابل تنظیم، این امکان را فراهم میکند که ارتفاع سوزن تغییر کند و برای طرحهای گوناگون قابل استفاده باشد. همچنین این سوزنها معمولاً همراه با یک سوزن مخصوص نخکنی عرضه میشوند که سرعت و راحتی کار را بیشتر میکند.
سوزن پانچ ضخیم با دسته چوبی و غیرقابل تنظیم، دارای سوزنهای نخکن با کیفیت است. استفاده از دستههای چوبی و خرید این نوع سوزنها، علاوه بر دوام، به حفظ محیط زیست نیز کمک میکند.
سوزن نیدل پانچ نازک و سهسوزنه، مناسب برای نخهای گلدوزی و کامواهای ظریف است. این مدل قابلیت تنظیم دارد و همراه آن دو عدد سوزن نخکن نیز ارائه میشود.
وسایل مورد نیاز برای شروع پانچ دوزی
برای شروع این کار، ابتدا بیایید فهرست وسایل مورد نیاز را با هم مرور کنیم:
* سوزن مخصوص نیدل پانچ
* کارگاه گلدوزی یا یک حلقه مخصوص
* پارچه مناسب نیدل پانچ که معمولاً زبر یا پشمی است
* طرح یا الگوی مورد نظر برای پانچ کردن
* یک مداد یا کاغذ کاربن برای انتقال طرح
* سوزن معمولی برای نخ کردن
* یک قیچی مناسب و تیز برای کارهای گلدوزی
پیشتر در مورد انواع سوزنها صحبت کردیم. حالا نوبت به معرفی پارچه مناسب برای این هنر میرسد.
پارچهای که برای نیدل پانچینگ انتخاب میکنید، بهتر است از نوع زبر یا پشمی باشد. در زبان انگلیسی به این نوع پارچه، پارچه راهب میگویند، چون در گذشته راهبان از آن برای دوخت لباسهای خود استفاده میکردند. این پارچه خودش انواع مختلفی دارد که هرکدام کاربرد خاصی در سوزندوزی دارند. علاوه بر این، شما میتوانید از پارچههای دیگری مثل لنین، کنف، متقال و کرباس نیز استفاده کنید. تنها نکته مهم این است که بافت پارچه با اندازه سوزن و نوع کاموایی که استفاده میکنید هماهنگ باشد. برای نخهای نازک، از پارچههای با بافت ریز و برای نخهای ضخیم، از پارچههای با بافت درشتتر استفاده کنید.
نحوه کار با سوزن نیدل مناسب پانچ دوزی
ابتدا طرحی که میخواهید را با قلم مخصوص روی پارچه میکشید. میتوانید از هر مدل گلدوزی استفاده کنید، اما پیشنهاد میشود از طرحهای مخصوص پانچدوزی کمک بگیرید. نکته جالب این است که نقش اصلی پشت پارچه کشیده میشود و شما هم از همان قسمت پشت، کار سوزندوزی را شروع میکنید. در پایان، اثر هنری شما در پشت پارچه خودش را نشان میدهد.
بعد از این، پارچه را داخل کارگاه میگذارید. خیلی مهم است که پارچه را طوری در کارگاه قرار دهید که مثل سطح یک طبل، کاملاً کشیده و سفت باشد. اینطوری سوزن به راحتی و با سرعت ثابت روی پارچه ضربه میزند. اگر دیدید پارچه داخل کارگاه شل شده، با چرخاندن پیچ کنار کارگاه، دوباره آن را سفت کنید.
همیشه حواستان باشد که حدود ۵ سانتیمتر از نخ شما از نوک سوزن بیرون بماند. سپس سوزن را دقیقاً روی خطوط الگو حرکت دهید و تا انتهای طرح، آن را فشار دهید تا کوکها محکم شوند و از هم جدا نشوند.
سوزن را به آرامی به سمت خود بکشید تا نوک آن کاملاً از پارچه خارج شود. سپس، سوزن را درست در کنار نقطهای که کوک قبلی را زدهاید، دوباره وارد پارچه کنید و آن را به آرامی فشار دهید تا از طرف دیگر بیرون بیاید. این کار را ادامه دهید تا طرح کامل شود.
توجه داشته باشید که طرحی که میبینید، در واقع پشت کار دوخت شماست. در ابتدا، کوکها ممکن است جدا از هم و نامرتب به نظر برسند، اما با پیشرفت کار و تکمیل الگو، این بخیهها به هم متصل شده و در نهایت یک نقش زیبا و یکدست پدید میآورند.
وقتی میخواهید بخشی از کار پانچدوزی را به پایان برسانید، کافی است آخرین بخیه را با انگشت خود نگه دارید. سپس سوزن را چند سانتیمتر به سمت بیرون بکشید و نخ را از همان نقطهای که شروع کردهاید، قیچی کنید. قسمت برشخورده در پشت کار، اصلاً نیاز به چسب زدن یا گره زدن ندارد.
پس از اتمام کامل کار سوزندوزی، نخ را از داخل سوزن پانچ بیرون بکشید و سر نخ را در جای خود محکم کنید. در مرحله آخر، حلقههای ایجادشده را با نوک قیچی جابهجا کرده و مرتب کنید.
اکنون به پایان کار خود رسیدهاید و میتوانید طرح زیبایتان را ببینید. حالا که هنر پانچدوزی را یاد گرفتهاید، برای خرید وسایل مورد نیاز آن میتوانید به فروشگاه یافتو مراجعه کرده و لوازم لازم را تهیه کنید.