همان طور که میدانید، ضربالمثلها در زبان فارسی، گنجینهای از پندها و تجربههای گذشتگان هستند. یکی از این مثلهای پرمعنی، “گرگ دهن آلوده و یوسف ندریده” است. شاید برای شما هم این پرسش پیش آمده باشد که این جمله چه مفهومی دارد و از کجا آمده است.
برای گسترش دانش خود، به مقاله معنی ضرب المثل ” تخم مرغ دزد شترمرغ دزد می شود “ سر بزنید.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در معنی ضرب المثل ” فوت کوزه گری “ پیدا کنید.
**معنی و مفهوم اصلی:**
این ضربالمثل در موقعیتی به کار میرود که یک فرد بدکاره و گناهکار، درباره یک شخص پاک و بیگناه، حرفهای ناروا و تهمت میزند. در واقع، این مثل نشان میدهد که فرد شرور و آلوده، به دلیل پلیدی درون خود، نمیتواند پاکی و خوبی دیگران را باور کند یا آن را ببیند. او فکر میکند همه شبیه خودش هستند و به همین دلیل، به افراد خوب نیز اتهام میزند.
**داستان پشت ضربالمثل:**
در صورت علاقهمندی، مطلب معنی ضرب المثل ” چشم بسته غیب می گوید “ را از دست ندهید.
ریشه این ضربالمثل به داستان حضرت یوسف (ع) در قرآن برمیگردد. زمانی که برادران حسود یوسف، او را در چاه انداختند و سپس پیراهن او را به خون حیوانی آلوده کردند و نزد پدرشان، حضرت یعقوب (ع) آوردند و ادعا کردند که گرگ او را خورده است.
در اینجا، این برادران حسود هستند که نقش “گرگ دهن آلوده” را بازی میکنند. آنها خودشان مرتکب گناه بزرگی شدند، اما با دروغ خود، یک حیوان بیگناه را مقصر جلوه دادند. آنها با دهانی آلوده به دروغ و گناه، یوسف پاک را متهم کردند. پس “یوسف ندریده” کنایه از همان فرد پاک و بیگناهی است که مورد تهمت قرار گرفته است.
**نتیجهگیری کلی:**
پس هرگاه دیدید فردی که خودش اخلاق و رفتار نادرستی دارد، به انسانهای شریف و درستکار تهمت میزند یا بدگویی میکند، میتوانید از این ضربالمثل استفاده کنید. این جمله به خوبی نشان میدهد که مشکل از طرف متهمکننده است، نه فرد پاک. گناهکاران، پاکان را درک نمیکنند.
**شعر کامل در وصف این ضربالمثل:**
در اینجا شعری میآید که این مفهوم را به زیبایی بیان میکند:
هر آلوده دل که گوید فلان پاکدامن است
چو گرگی کز دهن آلوده گوید یوسف است
به چشم بد ببرد هر که را چشمش کج است
ندارد قدر گوهر، هر که خود کان گوهر است
در این بخش به توضیح و درک معنای این ضربالمثل ایرانی که از شعر سعدی گرفته شده است، میپردازیم. در ادامه با ما همراه باشید.
معنی ضرب المثل گرگ دهن آلوده و یوسف ندریده چیست؟
۱. یعنی فردی که هیچ کار اشتباهی انجام نداده، باز هم مورد سؤال و بازخواست قرار میگیرد.
۲. معمولاً این ضربالمثل زمانی استفاده میشود که به کسی تهمت نادرست بزنند، در حالی که او هیچ تقصیری ندارد.
۳. این مثل از نظر معنا شبیه به این ضربالمثل است: “آش نخورده و دهان سوخته”.
ریشه ضرب المثل
این ضربالمثل از داستان حضرت یوسف (علیه السلام) گرفته شده است. زمانی که برادرانش از روی حسادت، او را به صحرا بردند و درون چاه انداختند. هنگام بازگشت، با چشمانی گریان و به صورت ساختگی، پیراهن خونآلود و پارهپاره او را به پدرشان حضرت یعقوب نشان دادند و گفتند: گرگ، برادرمان را خورد!
در حالی که هیچ گرگی به یوسف نزدیک نشده بود. به همین دلیل، وقتی کسی به ناحق مقصر شناخته میشود و دیگران گناه خود را به گردن او میاندازند، میگویند او مانند آن گرگ در داستان یوسف است که بیگناه بود و تقصیری نداشت، اما گناهکاران واقعی، برادران یوسف بودند.
شعر کامل از سعدی
ای همنشین بی وفا و رها کرده
این بود وفاداری و پیمان تو؟
در محله تو همه مرا میشناسند، ولی از دیدار تو محرومم
گرگ دهن آلوده یوسف ندریده
من خودم چیزی ندیدم، ولی همه شهر میگویند
افسانه مجنون به لیلی نرسیده
در خواب لب شیرین یار را بوسیدم
اما وقتی بیدار شدم، جز انگشت خودم چیزی نبود
چه بسیار در جستجوی تو کوشیدم، بی آنکه سودی داشته باشد
مانند کودکی که دنبال گنجشک پریده میدود
مرغ دل صاحب نظران صید نکردی
الا به کمان مهره ابروی خمیده
راه رفتنت را با چه میتوانم مانند کنم؟ شاید با خرامیدن طاووس
و نگاه نافذت را با نگاه آهوی ترسو
اگر بخواهم از شیراز بیرون بروم، راهی نیست
چون تو دور مرا حلقه کشیدهای
با دست نازکت نمیتوان مقابله کرد
ما رفتیم در حالی که برایت دعا کردیم و از تو دشنام شنیدیم
چشمان سعدی دیگر نباید روی تو ببیند
اگر چشمی به دیگری بیندازد، گویی تو را دیده است
اختصاصی-یافتو
ضرب المثل آش نخورده و دهان سوخته