این ضربالمثل در مورد افرادی به کار میرود که هیچ هدف و برنامهای در زندگی ندارند و تمام روزشان فقط به خوردن و خوابیدن میگذرد. آنها هیچ تلاشی برای پیشرفت یا کار مفید انجام نمیدهند و به آینده هم فکر نمیکنند.
این مثل معمولاً برای شوخی یا سرزنش کسانی گفته میشود که بیخیال هستند و مسئولیتهای زندگی را نمیپذیرند. انگار تنها کار و دغدغهٔ آنها در زندگی، غذا خوردن و خوابیدن است و بقیهٔ چیزها را به خدا واگذار کردهاند.
این عبارت نشاندهندهٔ یک زندگی بیحاصل و بدون effort است.
در این نوشته، میخواهیم معنی و مفهوم واقعی این ضربالمثل کهن ایرانی را با هم بررسی کنیم. با ما همراه باشید.
معنی بخور و بخواب کار من است خدانگهدار من است یعنی چه؟
کسی را در نظر بگیر که تمام روز فقط میخورد و میخوابد، اما از خداوند میخواهد که در دانشگاه قبول شود یا پول زیادی به دست آورد.
این ضرب المثل معمولاً برای افراد تنبل به کار میرود؛ آنها برای پنهان کردن تنبلی خود به روزیرسانی خدا اشاره میکنند، در حالی که نمیدانند تلاش و عملکرد خودشان هم در افزایش یا کاهش روزی آنها نقش دارد.
فرد تنبل میگوید: لازم نیست کاری انجام دهم و خودم را به زحمت بیندازم، چون خدا همیشه مرا زیر نظر دارد و کارهایم را درست میکند. اما افراد خردمند در پاسخ به او میگویند: درست است که خداوند تواناست و میتواند همه چیز را مدیریت کند، اما آیا باید بین تو و کسی که سخت تلاش میکند، هیچ تفاوتی وجود نداشته باشد؟
مسلماً کسی که تلاش میکند و در عین حال به خدا توکل دارد، نزد خداوند جایگاهش بالاتر از کسی است که هیچ کاری نمیکند و فقط امید بیاساسی به خدا دارد.
پیشنهاد: ضربالمثل “نوکر با کار”
حدیث درباره تنبلی
در ادامه، چند سخن گهربار دربارهٔ زیانهای تنبلی و سستی را با هم مرور میکنیم:
امام علی (علیه السلام): ارزش هر فرد به اندازهٔ همت و ارادهاش است.
امام علی (علیه السلام): آنچه موفقیت را نابود میکند، تنبلی است.
امیر مؤمنان علی علیه السلام: سستی و کاهلی، زندگی آخرت را خراب میکند.
ابوبصیر از امام صادق علیه السلام نقل میکند که فرمود:«همانا خداوند، خواب زیاد و بیکاریِ طولانی را دشمن میدارد.» و نیز فرمود:«خواب، چه طلبکار بدی است! عمر کوتاه را از بین میبرد و پاداش بزرگ را تباه میسازد.»
امام على علیه السلام:«هر که پیوسته تنبلی کند، آرزوهایش برآورده نمیشود و اعمالش ناپسند میگردد.»
امام سجاد(علیه السلام): اللَّهُمَّ إِنِّی أَعُوذُ بِکَ مِنَ الْهَمِّ وَ الْحَزَنِ وَ الْعَجْزِ وَ الْکَسَلِ؛ بار خدایا، من از غم و اندوه و ناتوانی و تنبلی به تو پناه میبرم.
ضربالمثلی قدیمی میگوید: به سایه نرو، تنبل!