این ضربالمثل برای زمانی به کار میرود که شخصی به هیچ وجه حاضر به شنیدن حرف حق یا نصیحت نباشد و مانند کسی باشد که پند و اندرز بر او تأثیری ندارد.
در این مثل، “یاسین” اشاره به سورهای از قرآن کریم دارد که دارای برکت و خیر است و معمولاً برای تبرک و هدایت خوانده میشود. اما “خر” نماد سرسختی و عدم درک است.
بنابراین، وقتی به کسی میگویند “به گوش خر یاسین خواندن”، یعنی اینکه حرف های خوب و ارزشمند را به کسی بزنی که قدرت درک و پذیرش آن را ندارد و اصلاً به آن توجه نمیکند. در واقع، این کار مانند خواندن متن مقدسی برای موجودی است که توانایی فهمیدن آن را ندارد و در نتیجه، تلاش تو بیفایده خواهد بود.
این ضربالمثل به ما یادآوری میکند که برخی افراد آنقدر سرسخت و بیتوجه هستند که حتی بهترین حرفها هم روی آنها تأثیری ندارد و صحبت کردن با آنها فقط باعث هدر رفتن وقت و انرژی میشود.
در این نوشته، به سراغ یکی از ضربالمثلهای کهن و پرمعنای ایرانی رفتهایم و مفهوم و ریشهی آن را بررسی میکنیم. با ما همراه باشید.
معنی به گوش خر یاسین خواندن یعنی چه؟
1. این کنایه زمانی به کار میرود که شما سخنان پرمعنی و راهگشا به کسی میگویید تا شاید راه درست را پیدا کند، اما او نه تنها متوجه نمیشود، بلکه مانند حیوانی است که هرچه در گوشش زمزمه کنی، چیزی نمیفهمد.
2. یاسین از سورههای قرآن کریم است که معانی عمیق و زیبایی دارد. این ضربالمثل میگوید وقتی فردی لجوج و سختدل را پند میدهی، مانند آن است که سوره یاسین را برای خر بخوانی؛ چون حیوان قدرت درک و فهم ندارد. همچنین انسانی که از عقل خود استفاده نمیکند، همچون حیوانی است که فاقد خرد است.
3. این ضربالمثل معمولاً در مورد کسانی به کار میرود که حقپذیر نیستند و سخن حق در آنها تأثیری ندارد.
4. در قرآن کریم، کافران به چهارپایان تشبیه شدهاند؛ زیرا وقتی پیامبران آیات خدا را برای آنها میخواندند تا از گناه دست بردارند و ایمان بیاورند، آنها یا گوشهای خود را میگرفتند تا نشنوند، یا اگر میشنیدند، چیزی نمیفهمیدند. به دلیل گناهان بسیار، دلهایشان سخت شده بود و سخن حق در آنها اثری نداشت. حتی آیات الهی را مسخره میکردند. در ادامه، به برخی آیات که حال این کافران و دشمنان حق را توصیف میکند توجه کنید:
◊ وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلاَّ دُعاءً وَ نِداءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ (آیه 171 بقره)
و مثل کافران (در شنیدن سخن انبیاء و درک نکردن معنای آن) چون حیوانی است که آوازش کنند و او از آن آواز (معنایی درک نکرده و) جز صدایی نشنود، کفّار هم (از شنیدن و دیدن حق) کر و گنگ و کورند، زیرا تعقل نمیکنند.
◊ مسخره کردن مومنان:
زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا وَيَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا ۘ وَالَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿ بقره ٢١٢﴾
زندگی [زودگذرِ] دنیا برای کافران آراسته شده، و [به این سبب] مؤمنان را مسخره می کنند، در حالی که پرهیزگاران در روز قیامت [از هر جهت] برتر از آنان هستند، و خدا هر که را بخواهد، بی حساب روزی می دهد.
◊ وَلَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِنَ الْجِنِّ وَالْإِنْسِ ۖ لَهُمْ قُلُوبٌ لَا يَفْقَهُونَ بِهَا وَلَهُمْ أَعْيُنٌ لَا يُبْصِرُونَ بِهَا وَلَهُمْ آذَانٌ لَا يَسْمَعُونَ بِهَا ۚ أُولَٰئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ ۚ أُولَٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ (179 اعراف)
و حقّا كه ما بسیارى از جن و انس را (گویى) براى دوزخ آفریدهایم، زیرا كه دلها دارند ولى (حقایق را) بدان نمىفهمند، و چشمها دارند ولى بدان (به عبرت) نمىنگرند و گوشها دارند ولى بدان (معارف حقّه را) نمىشنوند؛ آنها مانند چهارپایانند بلكه گمراهترند (زیرا با داشتن استعداد رشد و تكامل، به راه باطل مىروند) و آنها همان غافلانند.»