**آشنایی با مفهوم ضربالمثل: زخم زبان از زخم شمشیر بدتر است 🩹👅**
گاهی حرفهای ناخوشایند و سخنان تند، بیشتر از یک زخم جسمی ما را میآزارد. این ضربالمثل به همین موضوع اشاره میکند. وقتی کسی با کلمات تند و برنده به ما آسیب میزند، این زخمها ممکن است تا مدتها در دل ما باقی بمانند و التیام آنها زمان زیادی ببرد. اما زخم شمشیر یا چاقو معمولاً بعد از مدتی بهبود پیدا میکند و فراموش میشود.
**یک داستان کوتاه:**
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در معنی ضرب المثل ” اگر مردی سر دسته این هونگ (هاون) را بشکن “ پیدا کنید.
روزی دو دوست با هم بحث و جدال داشتند. یکی از آنها در لحظه خشم، حرفهای بسیار تلخی به دوستش زد و رفت. آن حرفها مانند تیری به قلب دوستش نشست. با گذشت زمان، آن دو با هم آشتی کردند، اما آن مرد همیشه به یاد میآورد که دوستش چه کلماتی به کار برده بود. یک روز به دوستش گفت: “من زخمهای جسمانی زیادی دیدهام که خوب شدهاند، اما هنوز درد حرفهایی که آن روز گفتی را در دل احساس میکنم.”
**یک حدیث:**
امام علی (علیه السلام) میفرمایند:
> “جُرْحُ السَّانِ أَشَدُّ مِنْ جُرْحِ السِّنَانِ.”
این حدیث شریف نیز به همین معناست و تأکید میکند که زخم زبان از زخم نیزه کاریتر و عمیقتر است.
در این نوشته به سراغ یکی از ضربالمثلهای معروف ایرانی میرویم: «زخم زبان بدتر از زخم شمشیر است». این ضربالمثل در کتاب فارسی پایهٔ پنجم نیز آمده است. در ادامه با هم به مفهوم و داستان پشت این مثل میپردازیم.
معنی زخم زبان بدتر از زخم شمشیر است
1- زخمی که شمشیر بر تن آدمی میگذارد، به مرور زمان التیام مییابد؛ اما زخمی که با حرف زدن بر دل کسی مینشیند، هرگز از یاد نمیرود.
2- این مثل نشان میدهد که هر کاری ممکن است پیامدهای بلندمدتی داشته باشد.
3- معمولاً وقتی از این ضربالمثل استفاده میکنیم که کسی با حرف نابجایش دل دیگری را بشکند و سپس پشیمان شود و بخواهد دلجویی کند. در چنین مواقعی، فردی که آزرده شده میگوید: “زخم زبان از زخم شمشیر بدتر است”، چون زخم شمشیر بهبود مییابد، اما زخم زبان باقی میماند.
4- انسان با سخن گفتنش میتواند جراحتی در دل دیگری ایجاد کند که تا پایان عمر در خاطرش بماند.
| ایموجی این ضرب المثل | 🩹 👅 😣 🩹 🗡 |
داستان زخم زبان بدتر از زخم شمشیر است – شماره 1
در روزگاران گذشته، مردی برای تأمین هزینه زندگی خانوادهاش به بیابان میرفت و هیزم جمع میکرد. او قبلاً تنها روزی یک بار هیزم به خانه میآورد، اما پس از آنکه با یک مرد بیابانی آشنا شد و او به یاریاش آمد، توانست مقدار بیشتری هیزم به شهر ببرد و درآمدش بیشتر شود.
یک روز همسرش از او پرسید: «چرا این روزها هیزم بیشتری به خانه میآوری؟»
مرد ماجرای دوست بیابانیاش را تعریف کرد. زن از او خواست که یکبار این دوست را به خانه دعوت کند.
روز بعد، وقتی کار هیزمشکنی تمام شد، مرد از بیابانی دعوت کرد تا به منزلشان بیاید.
در ابتدا مرد بیابانی قبول نمیکرد، اما پس از اصرار دوستش، پذیرفت و با او به خانه آمد.
آن دو در اتاق نشستند. صاحبخانه برای آماده کردن سفره و پذیرایی از اتاق بیرون رفت. در این فاصله، زن از پشت پرده، مرد بیابانی را نگاه کرد و با تعجب به شوهرش گفت: «من فکر میکردم دوست تو ظاهر آراستهای دارد، اما این کسی که میبینم بیشتر به یک موجود غیرانسان میماند تا آدم!»
مرد بیابانی که این سخنان را شنید، بیدرنگ از خانه بیرون رفت و به صحرا بازگشت.
روز بعد، وقتی مرد به بیابان رفت، با مرد بیابانی روبرو شد که تبری در دست داشت و به او گفت: «این تبر را بگیر و به سرم بزن، وگرنه من تو را با آن میزنم.»
مرد از ترس، تبر را گرفت و ضربهای به سر بیابانی زد که باعث زخمی شدن او شد.
آنگاه مرد بیابانی گفت: «حالا برو، دیگر با تو کاری ندارم.»
مرد به خانه برگشت و چیزی به همسرش نگفت.
چند وقت بعد، آن دو دوباره همدیگر را دیدند. مرد پرسید: «زخم سرت چطور شده؟»
مرد بیابانی پاسخ داد: «زخم سرم بهبود یافته، اما زخم دلم هرگز خوب نخواهد شد.»
داستان شماره 2
در روزگار قدیم، پسری بود که با حرفهای ناپسند و رنجآور خود، دائماً دل دیگران را میشکست. یک روز پدرش یک جعبه پر از میخ به او داد و گفت: «هر بار که با حرف زشتت کسی را آزردی، یک میخ به دیوار انبار بکوب.»
روز اول، پسرک بیست میخ به دیوار کوبید. پدر از او خواست تلاش کند کمتر دیگران را بیازارد. کمکم پسرک سعی کرد رفتارش را کنترل کند و تعداد میخها روزبهروز کمتر شد. بعد از مدتی، پدر به او پیشنهاد داد: «از این به بعد، هر بار که توانستی عذرخواهی کنی و دل کسی را به دست آوری، یکی از میخها را از دیوار بیرون بکش.»
پسرک این کار را ادامه داد تا اینکه سرانجام روزی با خوشحالی نزد پدر آمد و گفت: «پدر، امروز توانستم آخرین میخ را هم از دیوار بیرون بکشم!»
پدر دست پسرش را گرفت و با هم به انبار رفتند. سپس به دیوار نگاه کرد و گفت: «آفرین پسرم! کار بزرگی کردی، اما نگاه کن به این سوراخهایی که روی دیوار مانده… دیوار دیگر مثل سابق سالم و زیبا نیست. وقتی تو با حرفهایت دلی را میآزاری، اثری همچون این سوراخها بر قلب او میگذاری. میتوانی با یک عذرخواهی، تیغ را از دل بیرون بکشی، اما اثری که بر جا میماند، به این راحتیها محو نمیشود.»
برای یادگیری پیشرفته، به معنی ضرب المثل ” پیش از چوب غش و ریسه می رود “ مراجعه کنید.
توصیه میکنیم این مطلب معنی ضرب المثل ” رطب خورده، منع رطب کی کند “ را حتماً بخوانید.
این داستان را شاید پیش از این شنیده باشید، اما یادآوری آن خالی از فایده نیست. متأسفانه در جامعه اسلامی ما دیده میشود که برخی افراد با زبان تند و کلام آزاردهنده، یکدیگر را میرنجانند و گاهی این رنجشها آنقدر عمیق است که زندگی فرد را نابود میکند.
از همین روست که گفتهاند:
زخم زبان بدتر از زخم شمشیر است، چرا که زخم شمشیر خوب میشود اما زخم زبان را التیامی نیست.
مفهوم کلی جمله زخم زبان بدتر از زخم شمشیر است
در سخنی گرانبها از پیشوای پرهیزگاران، حضرت علی (علیه السلام) آمده است:
**ضرب اللّسان أشدّ من ضرب السّنان**
یعنی آسیبی که زبان میزند، از زخم نیزه سختتر و دردناکتر است.
زخم زبان نوعی آزار دادن دیگران است؛ وقتی سخنی میگوییم که دل کسی را میرنجاند.
همچنین در حدیث دیگری از ایشان نقل شده:
**طعن اللسان أمض من طعن السنان**
یعنی زخم زبان از زخم نیزه تیزتر و عمیقتر است.
نداشتن مهارت در برقراری ارتباط، منفیبافی، کمطاقتی، رفتارهای پرخاشگرانه و اضطراب از دلایلی هستند که باعث میشوند افراد به دیگران زخم زبان بزنند یا حرفهای نیشدار بگویند.
به یاد داشته باشیم که آزار دادن فرد باورمند در اسلام حرام است و شکستن دل چنین انسانی — که به گفته روایات، احترامش از کعبه نیز بیشتر است — پیامدهای سنگین و ناگواری در پی دارد.
پس نباید به خودمان اجازه دهیم دیگران را سرزنش کنیم یا با کنایه و حرفهای آزاردهنده دلشان را بشکنیم، زیرا دنیا جای سزای عمل است و نباید از نتیجه کارهایمان غافل بمانیم.
امام حسین (علیه السلام) میفرمایند:
**زبان آدمیزاد، هر روز به اعضاى او نزدیک مى شود و مى گوید: چگونه اید؟ آنها مىگویند: اگر تو ما را به خودمان واگذارى، خوب هستیم و مى گویند: از خدا بترس و کارى به ما نداشته باش: و او را سوگند مى دهند و مى گویند: ما فقط به واسطه تو پاداش مى یابیم و به واسطه تو، مجازات مى شویم.**
(بحارالأنوار، ج71، ص278، ح14)