بیوگرافی میرزا عبدالله فراهانی؛ نوازنده برجسته سه‌تار

میرزا عبدالله فراهانی که با نام میرزا عبدالله نیز شناخته می‌شود، استاد نواختن تار و سه‌تار بود؛ اما شهرت اصلی او به خاطر مهارت ویژه‌اش در نوازندگی سه‌تار است. او مجموعه‌های آهنگ‌های سنتی ایرانی را منظم و تدوین کرد و به همین دلیل از بزرگان موسیقی اصیل ایران محسوب می‌شود. در این نوشته از وبلاگ یافتو، با زندگی و آثار هنری این استاد آشنا خواهید شد.

تولد و کودکی میرزا عبدالله فراهانی

میرزا عبدالله فراهانی در سال ۱۲۲۲ در شهر فراهان به دنیا آمد. خانواده‌اش اهل موسیقی بودند و در این زمینه پیشینه داشتند. پدرش، علی‌اکبر فراهانی، در زمان ناصرالدین‌شاه تار می‌نواخت. علاوه بر او، بسیاری از بستگان میرزا عبدالله نیز نوازنده بودند؛ مانند برادرش میرزا حسن و ناپدری‌اش آقا غلامحسین فراهانی که نخستین کسانی بودند که به او موسیقی آموختند. بعدها میرزا عبدالله نیز آنچه آموخته بود به برادر کوچک‌ترش، آقا حسین‌قلی، یاد داد.

ردیف میرزا عبدالله

میرزا عبدالله فراهانی با بازبینی در دوازده دستگاه اصلی موسیقی ایرانی و ترکیب کردن برخی از آن‌ها، هفت دستگاه کامل به وجود آورد. براساس روایتی که روح الله خالقی نقل کرده، نخستین بار علینقی وزیری پیشنهاد نت‌نویسی ردیف میرزا عبدالله را با ابراهیم آژنگ، که رئیس مدرسه بود، در میان گذاشت. سپس استاد وزیری و آژنگ به خانه میرزا عبدالله فراهانی رفتند و به او پیشنهاد کردند تا قطعاتش را ثبت کنند تا برای نسل‌های بعد باقی بماند. در ابتدا میرزا عبدالله مطمئن نبود که آن دو بتوانند دقیقاً همان نغمه‌هایی را که او می‌زند، یادداشت کنند؛ اما وقتی شنید که علینقی وزیری نت‌ها را با ساز می‌نوازد، از درستی و دقت کار مطمئن شد. آن‌ها این تمرین و نوشتن را به مدت هجده ماه، بدون وقفه ادامه دادند تا اینکه ردیف هفت‌دستگاه میرزا عبدالله کامل شد.

فعالیت در زمینه تدریس

استاد عبدالله فراهانی، تا پایان عمرش یک معلم واقعی و نمونه بود. او با حوصله و بردباری بسیار، شاگردان بسیاری را آموزش داد. برخی از این شاگردان عبارت‌اند از: مهدی‌قلی هدایت، فرصت شیرازی، ابوالحسن صبا، حسین هنگ‌آفرین، سید حسین خلیفه، مهدی‌خان صلحی، اسماعیل قهرمانی، سید مهدی دبیری، محمد ایرانی مجرد و پسرش احمد عبادی.

درس‌های او ابتدا در محله امام زاده یحیی و سپس در خیابان عین‌الدوله تشکیل می‌شد. میرزا عبدالله در آموزش دادن بسیار بخشنده بود و همیشه تلاش می‌کرد تا موسیقی اصیل ایرانی را گسترش دهد و پیشرفت دهد. او از شاگردانی که پول کافی نداشتند، نه تنها پولی برای یادگیری نمی‌گرفت، بلکه به آن‌ها کمک مالی نیز می‌کرد.