یکی از واژههایی که احتمالاً به گوش نوآموزان پیانو خورده است، «اکتاو» است. شاید برای شما هم این پرسش پیش آمده باشد که اکتاو به چه معناست. در دانش موسیقی، اکتاو به فاصلهی بین دو نت همنام پشت سر هم گفته میشود. برای اینکه بهتر با این مفهوم آشنا شوید، پیشنهاد میکنیم ادامهی این نوشته را در وبلاگ یافتو دنبال کنید.
اُکتاو چیست؟
در دانش موسیقی، اُکتاو به فاصله بین دو نت همنام پشت سر هم گفته میشود. هر ساز موسیقی، محدوده خاصی از صداها را تولید میکند که معمولاً با شمردن تعداد این فواصل هشتتایی سنجیده میشود. طبیعی است که سازهای گوناگون، تعداد اکتاوهای متفاوتی دارند.
اگر فرکانس دو نت پشت سر هم که یک اکتاو با هم فاصله دارند را اندازه بگیریم، میبینیم فرکانس یکی از آنها دقیقاً دو برابر دیگری است. این یعنی نتهایی که با فاصله یک اکتاو از هم قرار میگیرند، یک دنباله عددی مرتب را میسازند. برای نمونه، نت «لا» در اکتاو چهارم پیانو (A4) فرکانسی برابر ۴۴۰ هرتز دارد و نت «لا»ی بعدی در اکتاو بالاتر (A5) فرکانسی معادل ۸۸۰ هرتز دارد.
اُکتاو در ساز محبوب پیانو
اکتاو که گاهی به شکل سادهشدهٔ ۸ve یا P8 نشان داده میشود، در لاتین به معنای عدد هشت است. در دنیای موسیقی، اکتاو به فاصلهٔ بین هفت نت اصلی یعنی Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si و نت هشتم که تکرار نت Do اول است، گفته میشود.
معمولاً گستردهٔ صوتی سازهای مختلف را با شمارش همین هشت نت که یک اکتاو را تشکیل میدهند، اندازهگیری میکنند. طبیعی است که هر ساز میتواند تعداد اکتاوهای متفاوتی داشته باشد.
به این ترتیب، محدودههای صوتی در موسیقی به بخشهای کوچکتری به نام اکتاو تقسیمبندی میشوند. هر اکتاو در بازهٔ مشخصی از فرکانس قرار دارد، به طوری که فرکانس نت ابتدا و نت پایان آن یکسان است.
اگر به این موضوع علاقه دارید، بیوگرافی استاد ابوالحسن صبا را از دست ندهید.
یک نکتهٔ اساسی این است که فرکانس هر نت، دو برابر فرکانس نت همنام خود در اکتاو پیشین است. برای مثال، اگر فرکانس نت «لا» در اکتاو سوم ۴۳۷ هرتز باشد، فرکانس نت «لا» در اکتاو چهارم برابر با ۸۷۴ هرتز خواهد بود. فرکانس نتهایی که پشت سر هم و با فاصلههای موسیقایی یکسان قرار میگیرند، به صورت تصاعد هندسی افزایش پیدا میکنند. در ساز پیانو، یک اکتاو شامل همان هفت نت اصلی، به علاوه تمام کلیدهای سیاهرنگی است که بین آنها قرار گرفتهاند.
اکتاو چیست؟
پیانو چند اکتاو دارد؟
حالا که با معنی اکتاو آشنا شدید، باید بگویم یک پیانوی معمولی و رایج، ۵۲ کلید سفید و ۳۶ کلید سیاه دارد. اگر این اعداد را با هم جمع کنید، میبینید که پیانو در مجموع ۸۸ کلید دارد که معادل هفت اکتاو کامل است.
وقتی میگوییم یک اکتاو را مینوازیم، منظورمان فقط نتهای سفید یا همان کلیدهای اصلی نیست، بلکه پنج کلید سیاه که نتهای فرعی بین یک اکتاو هستند نیز جزئی از آن محسوب میشوند.
همچنین این نکته را به خاطر بسپارید که برای نواختن بسیاری از آهنگها، از تمام هفت اکتاو پیانو استفاده نمیکنیم. معمولاً آهنگهایی که مینوازید، بیشتر بر روی نتهای میانی صفحه کلید متمرکز هستند و از نتهای خیلی پایین یا خیلی بالا کمتر استفاده میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً معرفی ساز آکاردئون ،نوستالژی موسیقی خیابانی را بخوانید.
نامگذاری اکتاوها
وقتی که میخواهیم یک گام را به طور دقیق مشخص کنیم، باید محدوده صوتی یا رِجیستر آن را هم بدانیم. در واقع اگر شما نتهایی مثل C دیز یا B بمل داشته باشید، اینها به تنهایی یک گام کامل محسوب نمیشوند، بلکه فقط یک نوع کلاس گام را تشکیل میدهند. برای داشتن یک گام مشخص، باید کلاس گام همراه با یک رِجیستر معین باشد.
ما برای تعیین رِجیسترها از سیستم استاندارد بینالمللی (ISO) استفاده میکنیم. در این روش، نت C میانی (C وسط) با نام C4 شناخته میشود. اگر یک اکتاو بالاتر برویم، به C5 میرسیم و اگر یک اکتاو پایینتر بیاییم، آن نت C3 نام دارد.
توصیه میکنیم حتماً مقاله داستان عجیب مرگ موتسارت ،موسیقیدان نابغه را مطالعه کنید.
نکته مهم در این سیستم این است که هر اکتاو از نت C شروع شده و به نت B ختم میشود. بنابراین، یک گام صعودی که از نت C وسط آغاز میشود، شامل این نتها خواهد بود.