حسن زیرک از خوانندگان برجسته موسیقی کردی است که امروزه جایگاه ویژهای در فرهنگ و هنر کردی دارد. این هنرمند نامی با ثبت بیش از هزار آهنگ، برای همیشه در یاد و خاطره مردم ماندگار شده است. زندگی او فراز و نشیبهای بسیاری داشته و در راه هنر، سختیهای زیادی را پشت سر گذاشته است. اگر علاقهمندید با سرگذشت پرفراز و نشیب این خواننده بزرگ کرد بیشتر آشنا شوید، در ادامه این نوشته از وبلاگ یافتو همراه ما باشید.
در صورت علاقهمندی، مطلب روحوضی یا سیاه بازی ،ترکیبی از نمایش و موسیقی را از دست ندهید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله اصطلاح موومان به چه معناست؟ مراجعه کنید.
تولد و کودکی حسن زیرک
حسن زیرک در هشتمین روز از ماه آذر، سال ۱۳۰۰ در محلهای به نام قلعه سردار در شهر بوکان به دنیا آمد. وقتی فقط پنج سال داشت، پدرش را از دست داد. مادرش به تنهایی نمیتوانست از حسن و چهار فرزند دیگرش – دو پسر و دو دختر – نگهداری کند، به همین دلیل مجبور شد دوباره ازدواج کند.به خاطر مشکلات مالی و زندگی سخت، حسن از سنین کم مجبور به کار کردن شد و به عنوان شاگرد و کارگر فعالیت میکرد. او هیچ وقت فرصت نکرد به مدرسه برود و تحصیل کند؛ اما طبق گفته اطرافیان، خواندن و نوشتن بلد بود و حتی بعضی از ترانههایش را در لحظه میساخت و سپس روی کاغذ میآورد.علاقه او به آواز از هفت سالگی شروع شد و با خوانندگان خوش صدای بوکان آشنا بود. یکی از این افراد، خوانندهای یهودی به نام شنگه جو بود که میتوان او را اولین استاد غیررسمی حسن دانست. همچنین او در دوران کودکی از محمدحسین خاتون صفیه و شیخ جعفر زنبیل نیز آموزشهای زیادی در زمینه آواز گرفت.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره نکات مهمی که باید در مورد کاخن بدانید بیابید.
برای گسترش دانش خود، مقاله بهترین آموزشگاه دف در شرق تهران را مطالعه کنید.
مقاله کاخن از کجا می آید؟ منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
زندگی در بغداد
حسن زیرک مدت زمان طولانی در شهر بغداد زندگی کرد و در آنجا کارهای هنری زیادی انجام داد. اما اصلاً چطور شد که او به بغداد رفت؟
در جوانی، وقتی زیرک در ایران به عنوان کمک راننده کار میکرد، یک بار در جاده بین سقز و بانه کنترل ماشین را از دست داد و بر اثر این حادثه، یک نفر جان خود را از دست داد. اول خیلی ترسید و فرار کرد، اما بعد از مدتی خودش را به پلیس معرفی کرد و به زندان افتاد.
بعد از آزادی از زندان، برای اینکه بتواند زندگی خود را بچرخاند، تصمیم گرفت به عراق و specifically بغداد برود.
سال ۱۳۲۶ بود که زیرک در یک مسافرخانه عراقی به نام «مسافرخانه شمال» کار میکرد. یک شب در حالی که آهنگی را آرام برای خودش زمزمه میکرد، اتفاقاً علی مردان، خواننده مشهور کرد، هم در همان مسافرخانه بود. وقتی علی مردان صدای او را شنید، استعدادش را دید و او را به رادیو بغداد معرفی کرد تا در آنجا کار کند. البته در مورد این ماجرا شک و شبهههایی وجود دارد؛ چون جلال طالبانی هم گفته که خودش واسطه آشنایی زیرک با رادیو بغداد بوده است.
به هر حال، از سال ۱۳۳۲، زیرک به طور رسمی در بخش کردی رادیو بغداد استخدام شد و توانست با استادان بزرگ موسیقی کرد مانند علی مردان، باکوری، طاهر توفیق و دیگران آشنا شود و همکاری کند.
در سال ۱۳۳۷، او از بغداد به ایران بازگشت و مردم بوکان از او استقبال چشمگیری کردند. بعد از مدتی تصمیم گرفت دوباره به عراق برگردد، اما به خاطر کودتایی که در بغداد رخ داد و وضعیت ناپایدار سیاسی، مجبور شد در ایران بماند.
فعالیتهای هنری حسن زیرک در ایران
از سال ۱۳۳۷ که رادیوی بخش کردی در تهران شروع به کار کرد، حسن زیرک هم همکاری خود را با این رادیو آغاز نمود. برادران مفتیزاده که از مسئولان این رادیو بودند، احمد مفتیزاده را به همکاری دعوت کردند و او نیز حسن زیرک را به همراه خود آورد. در این رادیو، زیرک با نوازندگان بزرگی مانند حسین یاحقی، حسن کسایی، جلیل شهناز، جهانگیر ملک و احمد عبادی همکاری کرد و برایشان آواز خواند.
در سال ۱۳۴۱، پس از آنکه رادیو کردی تهران تعطیل شد، حسن زیرک به رادیو کردی کرمانشاه رفت. در آنجا نیز با هنرمندان نامآشنا و توانمندی چون محمد عبدالصمدی، مجتبی میرزاده، بهمن پولکی، اکبر ایزدی و مرتضی صنعتی قصری همکاری داشت.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه ساز کوزه،ساز ساده اما توانمند.
برای یادگیری پیشرفته، به بیوگرافی جیمزمارشال هندریکس مراجعه کنید.
در این مقاله تفاوت موسیقی عرفانی و موسیقی سنتی اطلاعات مفیدی آمده است.
متأسفانه درست در سالهایی که زیرک در اوج شهرت و هنر بود، به دلایل مختلفی او را از رادیو اخراج کردند و در سالهای ۱۳۴۱ و ۱۳۴۳ نیز حقوقی به او پرداخت نشد. پس از اخراج، این هنرمند ناچار شد به رادیو کردی عراق برگردد تا شاید در آنجا بتواند دوباره مشغول به کار شود؛ اما متأسفانه در عراق به مدت ۱۸ ماه زندانی و شکنجه شد.
پس از آزادی و بازگشت، این بار ساواک او را در مرز ایران و عراق دستگیر کرد و به کرمانشاه برد. مدیران رادیو نیز هیچ وقت موافقت نکردند که او دوباره به کارش بازگردد. درنتیجه، با وجود استعداد و هنر فراوان، این خواننده مجبور شد تنها در مراسم عروسی و جشنهای محلی برنامه اجرا کند.
مقاله کنترپوآن به مثابه روشنگری کلاسیک منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
سالهای پایانی و درگذشت
حسن زیرک در سالهای پایانی عمرش، روزهای بسیار سختی را پشت سر گذاشت. او که در زندگی رنجهای زیادی کشیده بود، در آخرین روزهای زندگی نیز با درد و بیماری دست و پنجه نرم میکرد. در آن سالها دیگر کمتر آواز میخواند. گفته میشود که او پیش از این بیمار نبوده، اما در مهاباد کسی به او زهر خورانده است. پس از این اتفاق، او مجبور شد از زادگاهش، اشنویه، به شهر بوکان برود تا در بیمارستان بستری شود. سرانجام این هنرمند محبوب کرد در پنجم تیرماه سال ۱۳۵۱، در شرایطی نامعلوم به دلیل سرطان کبد – که گفته میشود در اثر مسمومیت با زهر بوده – درگذشت. او را به خواسته خودش در کنار کوه نالشکینه به خاک سپردند.
ترانههای حسن زیرک:
• قربانی کردن
• کلاه پشمی
• بهار رفته
• مهتاب و آرزو (خوانده شده برای دخترش)
• غریب تنها (خودم را غلامت میدانم)
• کرمانشاه
• بیا راننده
• درخشان
• کبوتر
• دوباره شب آمد
• گولدور منی گولدور (ترکی آذری، کردی سورانی – ضبط شده در تبریز)
• از کنار قبران گذشتم
• ای لیلی
• با ناز
• عید نوروز
• پیراهن
• باران
• خانم بزرگ
• مریم بوکانی
• زارا
• گوهر
• بیقرار
• از تو دور شدهام
• آمنه و آمنه
• ریبوار و ریبوار (کردی – فارسی)
• لای لای
• آمان دکتر
ترانههای حسن زیرک به ترکی استانبولی :
ای میهن
نسرین
امان دکتر
بیا راننده
لیلا