نوازندگان به طور روزمره با تعداد زیادی از واژههای تخصصی موسیقی سر و کار دارند. اگرچه حوزه دانش موسیقی بسیار وسیع است، ولی یک نوازنده حرفهای باید همه این مفاهیم را به خوبی فرا بگیرد. در این نوشته از وبلاگ یافتو، میخواهیم یکی از این اصطلاحات کلیدی به نام فرماتا را به طور کامل توضیح دهیم.
فرماتا در موسیقی چیست؟
پیش از آنکه به سراغ معنی و کاربرد فرماتا برویم، بیایید کمی به ریشه این واژه بپردازیم. فرماتا در اصل یک کلمه ایتالیایی است که معنای “توقف”، “ایست” یا “مکث” میدهد. این معنا به خوبی نشان میدهد که فرماتا در موسیقی چه کاربردی دارد. جالب است بدانید که در زبان عامیانه ایتالیایی، فرماتا به “چشم پرنده” نیز معروف است که به شکل ظاهری این علامت شباهت دارد.
بعضی از آهنگسازان امروزی، فرماتا را کمی تغییر دادهاند. به جز شکل معمول آن که شبیه یک نیمدایره است، از فرماتاهای مربعی و مثلثی شکل هم برای نشان دادن مدت زمان کشش نت استفاده کردهاند. البته این شکلها چندان رایج و استاندارد نیستند. حالا که با معنی و شکل فرماتا آشنا شدیم، بهتر است نگاهی به کاربرد اصلی آن در موسیقی بیندازیم.

فرماتا در سده پانزدهم میلادی به دنیای موسیقی وارد شد. این علامت معمولاً بالای نُت و گاهی نیز زیر آن قرار میگیرد؛ همچنین میتوان آن را روی سکوت یا حتی خط میزان هم گذاشت. فرماتا نشان میدهد که آن نُت باید مدت زمان بیشتری نسبت به ارزش معمول خودش کشیده شود. مطمئناً اولین پرسشی که برایتان پیش میآید این است که دقیقاً چقدر باید آن را نگه داریم؟ پاسخ این است که این موضوع یک تصمیم شخصی است و به نظر و سلیقهٔ نوازنده یا رهبر ارکستر بستگی دارد. در ارکسترهای بزرگ، معمولاً رهبر ارکستر است که تعیین میکند نُتهای دارای فرماتا چقدر کشیده شوند. در مقابل، نوازندگانی که تنها مینوازند، خودشان دربارهٔ مدت زمان فرماتا تصمیم میگیرند. معمولاً رایجترین روش این است که با استفاده از فرماتا، ارزش زمانی نُت دو برابر شود.
نامهای دیگر فرماتا در موسیقی
علامت ایست (Corona) در زبان ایتالیایی
نشان توقف (Point d’orgue) در زبان فرانسوی
علامت درنگ (Fermate) در زبان آلمانی
نشان مکث (Calderón) در زبان اسپانیایی
علامت توقف (Suspensão) در زبان پرتغالی