در دانش موسیقی، موضوعات مختلفی وجود دارد که هنرجویان باید آنها را فرا بگیرند. یکی از این اصول اولیه، آشنایی با مفهوم فاصلههای موسیقی است که برای هر نوازنده یا خوانندهای اهمیت دارد. در این نوشته ابتدا به تعریف فاصله میپردازیم، سپس انواع آن و شیوه محاسبهشان را توضیح میدهیم. اگر به این موضوع علاقهمند هستید، تا پایان این مطلب با ما همراه باشید. همچنین برای مطالعه درسهای آموزشی بیشتر میتوانید به وبلاگ یافتو مراجعه کنید.
فاصله در موسیقی چیست؟
در موسیقی، فاصله به تفاوت دو نت از نظر میزان «زیر» یا «بم» بودن آنها گفته میشود. این تفاوت را هم میتوان روی ساز دید و هم با تقسیم فرکانس نت بالاتر بر فرکانس نت پایینتر، به صورت عددی اندازه گرفت.
فاصلهها در موسیقی اهمیت زیادی دارند، چون احساسی که از یک ملودی میگیریم، تا حد زیادی به همین فواصل بستگی دارد. اگر تمام نتهای یک آهنگ فاصلههای یکسانی داشته باشند، احساس ایجاد شده در ما نیز یکنواخت و ثابت باقی میماند.
انواع فاصله در موسیقی
فاصله منفصل
این فاصلهی موسیقایی، میان دو نت غیرهمجوار به وجود میآید. به عنوان نمونه، فاصلهی بین نت دو و نت سل را میتوان یک فاصلهی منفصل در نظر گرفت.
فاصله متصل
بین دو نتی که کنار هم قرار دارند، مانند نتهای “دو” و “ر”، یک فاصلهی متصل وجود دارد. به این فاصله، “فاصله دوم” میگویند. این نوع فاصله خودش به دو دستهی مختلف تقسیم میشود.
فاصله دوم بزرگ
وقتی دو نت پشت سر هم در موسیقی، به اندازه یک «پرده» از هم فاصله داشته باشند، به این فاصله، «دوم بزرگ» میگویند.
فاصله دوم کوچک
اگر دو نت پشت سر هم، به اندازه نیمپرده از هم فاصله داشته باشند، این فاصله را “دوم کوچک” مینامند.
در حالت اصلی و بدون هیچ علامت اضافهای، فاصله بین بیشتر نتهای پشت سر هم، یکپرده کامل است. اما دو استثنا وجود دارد: فاصله بین نتهای “می” تا “فا” و همچنین “سی” تا “دو”، همیشه نیمپرده است و به همین دلیل، این فواصل از نوع دوم کوچک به شمار میروند.
روش اندازهگیری فواصل موسیقی
برای محاسبه فاصله میان دو نت، باید تمام نتهای بین آن دو را بشمارید. به عنوان نمونه، برای پیدا کردن فاصله بین نتهای «می» و «لا»، باید نتهای می، فا، سل و لا را شمارش کنید. این فاصله شامل چهار نت است، بنابراین به آن «فاصله چهارم» گفته میشود.
دو نکته مهم دیگر نیز در مورد محاسبه فواصل موسیقی وجود دارد. اول اینکه فاصله بین یک نت و نت مشابه آن در اکتاو بعدی، «فاصله هنگام» نامیده میشود. دوم اینکه فواصل تا هشتم، «فاصله ساده» محسوب میشوند و از فاصله نهم به بعد، به آنها «فاصله ترکیبی» میگویند.