در کنسرتهای موسیقی کلاسیک، اولین کسی که در صحنه به چشم میآید، رهبر ارکستر است. او با حرکت دستانش، تمام نوازندگان را هدایت میکند تا نوایی که به گوش ما میرسد، کاملاً هماهنگ، یکدست و بدون اشکال باشد.
حتماً دیدهاید که رهبر ارکستر معمولاً یک چوب کوچک و نازک در دست دارد. آیا تا به حال فکر کردهاید نام این چوب چیست، چه کاربردی دارد و چه داستانی پشت آن پنهان است؟ اگر دوست دارید پاسخ این سوالات را بدانید، در ادامه این مطلب از وبلاگ یافتو همراه ما باشید تا با رازهای این چوب کوچک و تأثیرگذار در دنیای موسیقی آشنا شوید.
چوب رهبر ارکستر چه نام دارد وکاربردش چیست؟
در زبان انگلیسی به چوبی که رهبر ارکستر استفاده میکند، باتُن (baton) میگویند. این چوب معمولاً بین انگشت شست و دو انگشت اول دست قرار میگیرد. بیشتر رهبران ارکستر آن را با دست راست خود نگه میدارند و حتی رهبرانی که چپدست هستند نیز معمولاً تشویق میشوند تا رهبری با دست راست را یاد بگیرند.
مقاله تاریخچه سرود ملی ایران حاوی اطلاعات جامعی است.
اگر سوالاتی دارید، مقاله بهترین آموزشگاه آموزش تنبک به شما کمک خواهد کرد.
هدف اصلی استفاده از چوب رهبری، واضحتر کردن حرکات دست رهبر است. وقتی رهبر از باتُن استفاده میکند، نوازندگان بهتر میتوانند حرکات او را ببینند و درک کنند. برای مثال، انتقال ضربها و ریتم قطعه با کمک این چوب، دقیقتر و قابل فهمتر میشود.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه پوئم سمفونی «تختی» بیانگر زندگی جهان پهلوان تختی.
با وجود این مزایا، برخی رهبران مشهور مانند لئوپولد استوکوفسکی، کورت ماسور و پیر بولز ترجیح میدهند بدون چوب و تنها با دستان خود ارکستر را رهبری کنند. بنابراین میتوان گفت استفاده از چوب رهبری بیشتر یک سلیقه و انتخاب شخصی است.
ساختار و جنس این چوب چگونه است؟
چوبهای رهبری که امروزه استفاده میشوند، اغلب از مواد سبکی مانند فایبرگلاس و فیبر کربن ساخته میشوند. این چوب سبک به یک دسته متصل است که معمولاً شبیه لامپ است و از چوب پنبه، چوب درختانی مانند بلوط و گردو، چوب گل سرخ یا حتی فلز آلومینیوم تهیه میشود.
رهبران ارکستر که در سطح حرفهای فعالیت دارند، گاهی اوقات چوبی مخصوص به خود سفارش میدهند که ویژگیهای فیزیکی آن دقیقاً مطابق سلیقه و نیازشان باشد. در حالت معمول و رایج، اندازه این چوب بین ۲۵ تا ۶۶ سانتیمتر است.
تاریخچه استفاده از چوب رهبری ارکستر
پیش از آنکه چوب مخصوص رهبری ارکستر ساخته شود، هدایت گروه موسیقی معمولاً بر عهده نوازنده هارپسیکورد یا نوازنده اول ویولن بود. این رهبران اغلب از آرشه ویولن یا یک کاغذ لوله شده برای نشان دادن ریض و هماهنگی به نوازندگان استفاده میکردند. در هشتم ژانویه سال ۱۶۸۷، ژان باپتیست لولی در حال رهبری یک کنسرت بود. در آن دوران مرسوم بود که رهبران با یک عصای بلند، ضربها را با کوبیدن آن به زمین مشخص کنند. متأسفانه لولی در حین اجرا، عصا را به اشتباه بر روی انگشت پای خود کوبید. این ضربه باعث ایجاد آبسه و سپس قانقاریا در پایش شد. او مخالف قطع کردن انگشت آسیبدیده بود و به همین دلیل عفونت به تدریج در بدنش گسترش یافت و در نهایت در ۲۲ مارس همان سال درگذشت. گفته میشود سالها بعد، جوزف هایدن در سال ۱۷۹۸ در یکی از اجراهایش از یک چوب کوچک برای جهتدهی به حرکات دستش استفاده کرد. کمکم به کار بردن این چوب رهبری بین سالهای ۱۸۲۰ تا ۱۸۴۰ رواج پیدا کرد.