دونای یا دوزله، یکی از سازهای محبوب کردی است که با صدای زیبا و روحنوازش شناخته میشود. این ساز شبیه به نی است و از دسته سازهای بادی به شمار میرود. در ادامه میتوانید بیشتر با این ساز اصیل و دلنشین آشنا شوید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، پرواز همای کیست؟ را از دست ندهید.
در این مقاله میکروفن دینامیک چیست؟ اطلاعات مفیدی آمده است.
برای گسترش دانش خود، مقاله مهتا شهیدیان مدرس گیتار کلاسیک، پاپ و فلامنکو را مطالعه کنید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله راه های تقویت صدای ساز ویلون ادامه دهید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله مهارت خود را در نوازندگی پیانو بالا ببرید ادامه دهید.
دوزله یا دونای
دوزله که با نام دونای نیز شناخته میشود، یک ساز بادی محلی است و در دسته سازهای یکزبانه قرار میگیرد.
این ساز قدمتی بسیار طولانی دارد و تاریخ آن به تمدنهای کهنی مانند مصر و ایران باستان بازمیگردد. بسیاری معتقدند که ایرانیان مخترع این ساز بودهاند.
در مناطق کردنشین، این ساز را با نام دوزله میشناسند. دلیل این نامگذاری این است که مردم این نواحی، آن را از ساقهی گیاهی به نام «زله» میسازند. این گیاه شبیه نی است و معمولاً در کنار رودخانهها رشد میکند.
شکل ساز
این ساز از دو لوله هماندازه تشکیل شده که کنار هم و موازی قرار گرفتهاند و به هم محکم بسته شدهاند. این لولهها معمولاً از جنس مس یا نی ساخته میشوند. گاهی هم در ساخت آن از پر نوعی پرنده به نام دال یا از استخوان پای پرندگان دیگر استفاده میشود.
هر لوله یک قمیش یا زبانه جداگانه دارد که مستقل عمل میکند. روی هر یک از این لولهها، شش سوراخ تعبیه شده که دقیقاً در امتداد هم روی هر دو لوله قرار میگیرند. قسمت پایینی هر دو لوله کاملاً باز است. اندازه معمول این ساز حدود ۲۲ سانتیمتر طول و ۲ سانتیمتر قطر است، البته در اندازههای دیگر هم ساخته میشود.
وسعت صدا
وسعت صوتی این ساز معمولاً بین یک تا دو اکتاو است. بسته به اینکه اندازه ساز چقدر باشد، محدوده صدایی آن نیز تغییر میکند.
نحوه نواختن
برای نواختن دوزله، آن را تقریباً به طور کامل در دهان قرار میدهند و با انگشتان هر دو دست، سوراخهای آن را میپوشانند یا باز میکنند. از آنجا که دوزله دو لولهٔ صوتی دارد، هر انگشت باید همزمان سوراخ هر دو لوله را کنترل کند تا هر دو با هم و هماهنگ به صدا درآیند.
نوازنده برای ایجاد صدایی پیوسته و بدون وقفه، از روش نفسگردانی استفاده میکند تا نواختن قطع نشود.
دونای در استانهای ایران
دونای در مناطق گوناگون ایران با اندازهها و شکلهای مختلفی ساخته میشود. قدیمیترین نوع این ساز را میتوان در مناطق کردستان و آذربایجان غربی پیدا کرد.
این ساز در جاهای مختلف ایران نامهای متفاوتی دارد؛ مثلاً در بلوچستان به آن «دونی» میگویند و در استانهایی مانند هرمزگان، کرمانشاه، کردستان و ایلام با نامهای «دونای»، «جفتی»، «دوآهنگ» یا «دوزله» شناخته میشود. در خراسان نیز به آن «قشمه» گفته میشود.
قشمه در خراسان در سه مدل پنج سوراخ، شش سوراخ و هفت سوراخ وجود دارد که هیچکدام از آنها سوراخ پشتی ندارند.
برخی از نوازندگان ماهر این ساز عبارتاند از: «علی آبشوری»، «رمضان عزیزی» و «خان محمد» در خراسان، «قنبر راستگو» در هرمزگان و همچنین «مراد نهاوندی» و «علیدوست فلاحتی» در ایلام.
مقاله خوانندگی در سن بلوغ منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.