موسیقی سنتی ایران، علاوه بر جذابیت عمیقی که برای ما ایرانیها دارد، برای شنوندگان از دیگر فرهنگها نیز بسیار ارزشمند و شنیدنی است. راز این همه زیبایی و گیرایی در موسیقی ایرانی به عوامل بسیاری بستگی دارد. یکی از این عوامل، نحوهی دقیق و درست اجرای فاصلههای بین نتهاست که در شکلگیری و گسترش این موسیقی نقش مهمی داشته است. برای آشنا شدن بیشتر با این مفهوم، در این بخش از وبلاگ یافتو قصد داریم فاصلههای به کار رفته در موسیقی ایرانی را بررسی کنیم. با ما همراه باشید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله پنج دلیل مهم برای یادگیری یک ساز سر بزنید.
نواهای موسیقی در سطوح مختلفی از نظر زیر و بمی قرار میگیرند. همچنین میدانیم که هرچه نتها به سمت بالا حرکت کنند، صدای آنها زیرتر و هرچه پایینتر بروند، بمتر میشود.
از این تعریف میتوان فهمید که بین هر دو نت، یک فاصله وجود دارد. بدیهی است که هرچه این دو نت از نظر زیر و بمی از هم دورتر باشند، فاصلهی میان آنها نیز بزرگتر خواهد بود.
اگر سوالاتی دارید، مقاله قشنگ کامکار، نخستین زنی است که پس از انقلاب روی صحنه رفت به شما کمک خواهد کرد.
فاصله موسیقی چیست؟
در موسیقی ایرانی، درک امروزی ما از فاصلههای موسیقی با گذشته کمی تفاوت پیدا کرده است. امروزه منظور از فاصله، میزان تفاوت در زیر و بمی (فرکانس) بین دو نت موسیقی است. این تفاوت دقیقاً همان چیزی است که به صورت اختلاف بین دو صدای مختلف وجود دارد و گوش انسان توانایی درک آن را دارد. به عنوان نمونه، گوش ما میتواند تفاوت بین نت «دو» و نت «ر» را به خوبی تشخیص دهد.
به زبان سادهتر، در موسیقی به میزان دوری یا نزدیکی (زیرتر یا بمتر بودن) دو نت نسبت به هم، «فاصله» گفته میشود. هر فاصله همیشه از دو نت تشکیل میشود و میتواند روی خطوط حامل به سمت بالا یا پایین حرکت کند. برای محاسبه فاصله بین دو نت، کافی است تعداد نتهای بین نت اول تا نت دوم را بشماریم.
از طرفی، تشخیص دستگاه قطعههای موسیقی سنتی ایرانی همیشه برای دوستداران این سبک موسیقی، موضوعی هم جذاب و هم چالشبرانگیز بوده است. این تشخیص به دلیل کاربردهای گستردهاش در آموزش و ساختن آهنگ، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
با این حال، تشخیص دستگاه فقط با شنیدن یک قطعه، کار آسانی نیست و معمولاً تنها استادان بسیار باتجربه موسیقی یا کسانی که سالها به این موسیقی گوش دادهاند و ساختار همه دستگاهها را به خوبی میشناسند، میتوانند از عهده این کار برآیند.
برای گسترش دانش خود، مقاله مسعود زنگنه مجد، استاد برجسته فلوت ایران را مطالعه کنید.
اندازه گیری فاصله:
برای محاسبه فاصله بین دو نت موسیقی، باید تمام نتهای موجود در آن محدوده را بشمارید. سپس عدد به دست آمده را به صورت پشتسرهم و مرتب بیان کنید.
فواصل موسیقی ایرانی را بشناسید!
فواصل در موسیقی ایرانی، به فاصلههای میان نتها گفته میشود که با واحدهایی به نام ریزپرده اندازهگیری میشوند. برای نشان دادن این فواصل در نتنویسی، از علامتهای تغییردهنده و همچنین سرکلید استفاده میگردد. این علامتهای تغییردهنده با نامهای «سُری» و «کُرُن» شناخته میشوند.
چرا فواصل موسیقی در موسیقی سنتی ایرانی اهمیت دارند؟
اهمیت فاصلههای موسیقی به این دلیل است که احساس شما هنگام شنیدن پشتسرهم نتهای یک آهنگ را تحت تأثیر قرار میدهند. همچنین، این فاصلهها بر احساس شما هنگام شنیدن همزمان چند نت نیز اثر میگذارند. به عنوان نمونه، اگر فرکانس بین دو نت تغییر نکند و نسبت آنها ثابت بماند، مسلماً احساس شما هم تغییری نخواهد کرد.