همانطور که میدانید، میکروفون وسیلهای است که صدا را به سیگنال الکتریکی تبدیل میکند.
اما هنگام استفاده از میکروفون، پدیدههایی ممکن است رخ دهد که در ضبط صدا و موسیقی بسیار مهم هستند.
یکی از این پدیدهها که در این نوشته از وبلاگ یافتو به آن پرداختهایم، “اثر نزدیکی” در میکروفون است.
میکروفن
امروزه بیشتر میکروفنها برای تبدیل امواج صوتی به سیگنال الکتریکی از روشهای مختلفی استفاده میکنند. این روشها شامل القای الکترومغناطیسی (که در میکروفنهای دینامیک به کار میرود)، تغییر ظرفیت خازنی (مورد استفاده در میکروفنهای خازنی)، اثر پیزوالکتریک و همچنین روشهای مبتنی بر نور است.
هر میکروفن پنج ویژگی اصلی و اساسی دارد که عبارتند از:
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره بیوگرافی استاد لوریس هایکازی بیابید.
* میزان حساسیت
* امپدانس یا مقاومت الکتریکی
* بازه فرکانسی
* جهتگیری یا زاویه دریافت صدا
* و میزان حساسیت به میدانهای مغناطیسی
دلیل اثر نزدیکی میکروفون
وقتی میکروفون را خیلی نزدیک به منبع صدا میگیری، یک پدیده صوتی به نام “اثر نزدیکی” رخ میدهد. این اتفاق به دلیل تفاوت در شدت امواج صوتی هنگام برخورد به دیافراگم میکروفون پیش میآید.
فرکانسهای بالا و پایین صدا به شکل متفاوتی از میکروفون عبور میکنند و در نهایت، این پدیده باعث تقویت بَس (فرکانسهای بم) صدا میشود.
به بیان سادهتر، هرچه میکروفون را به منبع صدا نزدیکتر کنید، صدای ضبط شده بَمتر و غلیظتر میشود.
اگرچه این ویژگی گاهی ممکن است مشکلساز باشد، اما میتوان از آن به عنوان یک ابزار مفید برای تنظیم و شکلدهی به کیفیت صدا استفاده کرد.
مزایا و معایب اثر مجاورت
اثر نزدیکی یا مجاورت، یک ویژگی در میکروفنهاست که به صداها، خصوصاً صداهای مردانه، حالتی گرم و غنی میبخشد، طوری که صدای خواننده میتواند شبیه خوانندههای معروف بم مانند بری وایت شود. اگر این اثر وجود نداشت، بسیاری از خوانندهها ممکن بود صدایی نازک و ضعیفتر داشته باشند.
با این حال، اثر نزدیکی هم خوب است و هم میتواند مشکلساز باشد. اگر میخواهید صدا متعادل و شفاف باشد، نباید در استفاده از این اثر زیادهروی کنید.
این پدیده معمولاً روی صداهایی که فرکانسهای بم زیر ۲۰۰ هرتز دارند، بیشتر خودش را نشان میدهد. به همین دلیل، هنگام ضبط صدای مردان، بهویژه آنهایی که صدای بمتری دارند، باید به این موضوع توجه کرد. اما در مورد صدای بیشتر خوانندههای زن، اثر نزدیکی تغییر محسوسی ایجاد نمیکند.
مقاله آشنایی با کلید سل حاوی اطلاعات جامعی است.
وقتی نوبت به ضبط گیتار میرسد، اثر نزدیکی معمولاً مشکلآفرین میشود. سیمهای بم گیتار (مثلاً سیم می با فرکانس حدود ۸۰ هرتز) و گیتارهای آکوستیک وقتی خیلی نزدیک به میکروفن باشند، ممکن است صدای زیادی بم و نامتعادل تولید کنند. در مقابل، برای سازهای کوبشی و بم مانند درامز کیک، گیتار بیس، یا کنترباس، این اثر میتواند مفید باشد و به قویتر شدن صدای پایین (Low-End) کمک کند.
به طور خلاصه، اثر نزدیکی در میکروفن به این معناست که وقتی منبع صدا به میکروفن خیلی نزدیک باشد، صداهای بم تقویت میشوند.
برای گسترش دانش خود، مقاله کنسرت شاهنامه خوانی استاد شهرام ناظری در کشور مراکش را مطالعه کنید.
جلوگیری از اثر نزدیکی میکروفون
همانطور که خواندید، این روش فوایدی هم دارد و در شرایط لازم میتوانید از آن بهره ببرید. اما برای پیشگیری از این اتفاق، راههای گوناگونی وجود دارد:
۱ – فاصله میکروفون
به طور کلی، برای اینکه تأثیر نزدیکی منبع صدا به میکروفون را کم کنید، بهتر است فاصلهای حدود ۱۵ تا ۳۰ سانتیمتر بین میکروفون و منبع صدا رعایت شود.
البته این فاصله ممکن است بسته به نوع میکروفون (کندانسور یا داینامیک) کمی متفاوت باشد.
به همین دلیل، بهتر است قبل از شروع کار، میکروفون خود را امتحان کنید و با نحوهٔ پخش صدا در فاصلههای مختلف آشنا شوید.
شاید این کار در ابتدا دشوار به نظر برسد، اما بخش مهمی از کار یک مهندس صدا است تا بتواند صدایی واضح و باکیفیت ضبط کند.
۲ – استفاده از میکروفون مخصوص
یک راهکار مفید دیگر برای کم کردن اثر مجاورت میکروفون، انتخاب مدلهایی است که به طور ویژه برای این مشکل ساخته شدهاند. البته تعداد این نوع میکروفونها در بازار زیاد نیست.
این میکروفونها طوری طراحی شدهاند که مشکل اثر مجاورت را برطرف کنند. یعنی شما میتوانید میکروفون را به منبع صدا نزدیک کنید، بدون اینکه وضوح صدا یا کیفیت فرکانسهای آن تغییری کند.
استفاده از میکروفون چند جهته
اگر میخواهید اثر نزدیکی میکروفون را به طور کامل حذف کنید، میتوانید از میکروفون همهجهته به جای میکروفون جهتدار استفاده کنید.
انتخاب نوع میکروفون—چه جهتدار و چه همهجهته—به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ مثل نوع برنامه، شرایط آکوستیک، فاصلهای که با منبع صدا دارید، و نوع صدایی که میخواهید ثبت کنید.
میکروفونهای جهتدار معمولاً نویزهای اضافی را حذف میکنند و کیفیت صدا را بهتر میکنند. اما در محیطهایی که کیفیت صوتی خوبی دارند، میکروفونهای همهجهته میتوانند صدای طبیعیتر و بااحساستری از فضای ضبط ارائه دهند.
این میکروفونها همچنین میتوانند جلوی اثر نزدیکی میکروفون را بگیرند، هرچند ممکن است مشکلات خاص خود را هم داشته باشند. مثلاً بعضی از آنها برای ضبط در بعضی شرایط مناسب نیستند یا حتی ممکن است به تجهیزات دیگر آسیب بزنند.
به طور کلی، نباید اثر نزدیکی میکروفون را یک مشکل در نظر بگیرید. بهتر است آن را بشناسید و در مواقعی که به نفع شماست، از آن استفاده کنید.
وقتی بدانید این پدیده چطور عمل میکند، میتوانید در شرایط مناسب از آن بهره ببرید و از آن فرار نکنید. اگر در کارتان به این اثر نیازی ندارید، بهتر است همان موقع ضبط، آن را حذف کنید و به ویرایش بعد از ضبط امیدوار نباشید.
چون استفاده از اکولایزر برای حذف این اثر معمولاً سخت است و ممکن است ویژگیهای اصلی صدا را تغییر دهد.