موسیقی کلاسیک از سبکهای بسیار مهم و پرطرفدار در دنیای موسیقی است. یوزف هایدن یکی از بنیانگذاران اصلی این سبک به شمار میرود. در این نوشته از وبلاگ یافتو، قصد داریم شما را با یوزف هایدن، که او را پدر سمفونی جهان مینامند، آشنا کنیم. همراه ما بمانید.
یوزف هایدن
یوزف هایدن در تاریخ ۳۱ مارس ۱۷۳۲ در یک روستای کوچک به نام روهرو در کشور اتریش به دنیا آمد. او را به عنوان کسی میشناسند که فرم سمفونی و قطعات چهارنوازی برای سازهای زهی را به وجود آورد. هایدن یک آهنگساز و موسیقیدان اتریشی بود و از کسانی است که موسیقی کلاسیک را پایهگذاری کرد. همچنین او در دوران فعالیت خود، یکی از پرکارترین و درخشانترین آهنگسازان به شمار میرفت.
پدر سمفونی
در دنیای موسیقی، از یوزف هایدن به عنوان پدر سمفونی یاد میشود. دلیل این نامگذاری این است که او پایهگذار اصلی این سبک موسیقی است و در طول زندگی خود ۱۰۴ سمفونی خلق کرد. نگاه هایدن به آهنگسازی، کاملاً بر اساس سبک هنری کلاسیک زمانه خود بود. در آثار او، نغمهها و درونمایهها کوتاه و ساده هستند و با مهارت ویژهای در هم تنیده میشوند تا قطعاتی در فرمهای مختلف خلق شوند.
هایدن همزمان دو نقش مهم داشت: او استاد و مربی آهنگساز بزرگی مانند بتهوون بود و همچنین بر نسلهای بعدی مانند فرانتس شوبرت، مندلسون و برامس تأثیر عمیقی گذاشت. او همچنین استاد و دوست صمیمی آهنگساز نامدار، موتسارت بود. هایدن بیشتر عمر طولانی خود را در اتریش سپری کرد و در زمان درگذشتش، یکی از مشهورترین آهنگسازان در سراسر اروپا محسوب میشد.
پدرش که شغل سادهای داشت، به دلیل باورهای مذهبی، او را به گروه کر کلیسای محل فرستاد. در آنجا بود که رهبر گروه موسیقی کلیسای بزرگ وین، استعداد و کار او را دید و هایدن را با خود به وین، پایتخت اتریش برد.
هادن در سالهای نوجوانی با دادن درس خصوصی موسیقی زندگی را میگذراند، تا اینکه برای اولینبار یک نجیبزاده وین به نام مورتسین، او را به عنوان معلم خصوصی موسیقی همسرش استخدام کرد.
ازدواج
یوزف هایدن در ۲۸ سالگی ازدواج کرد. یک سال بعد، در ۱۷۶۱، به عنوان رهبر ارکستر کاخ خانواده اشرافی «استرهازی» در شهر آیزنشتات مجارستان استخدام شد. ارباب کاخ، شاهزاده نیکولاس، به موسیقی علاقه داشت و کارهای این آهنگساز بااستعداد را تحسین میکرد. هایدن در این مورد گفته است: «اربابم از تمام کارهایم راضی بود و همیشه مرا تشویق میکرد. من به عنوان رهبر ارکستر، هر آزمایشی که لازم میدیدم برای سنجش نقاط قوت و ضعف نوازندگان انجام میدادم. میتوانستم هر کسی را تغییر دهم و هر ایده جدیدی را امتحان کنم؛ انگار که از دنیای اطرافم جدا شده بودم. هیچ کس جز خودم نمیتوانست در کارم اختلال ایجاد کند، پس این فرصت را داشتم که استعداد واقعیام را بروز دهم.»
تون کوپمان درباره ارکستر هایدن در کاخ استرهازی میگوید: «در ارکستر او بیشتر از سه یا چهار نوازنده ویلون اول وجود نداشت و سالن کنسرت کاخ هم فقط حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر ظرفیت داشت. اما با این حال، هم نوازندگان بسیار ماهر بودند و هم اجراها عالی، اگرچه در ابعادی کوچک برگزار میشد.»
آشنایی با موتزارت
هایدن به مدت سی سال در قصر یکی از اشراف مجارستان زندگی میکرد و فقط در فصل زمستان به شهر وین سفر مینمود. در یکی از همین سفرهای زمستانی به پایتخت بود که با موتزارت آشنا شد. رابطه دوستی بین آنها چنان صمیمی و عمیق بود که به گفته تون کوپمان: «موتزارت به او «پدر هایدن» میگفت. ظاهراً منظور موتزارت این بود که از هایدن حتی بیشتر از پدر خودش چیز یاد گرفته است.»
در سال ۱۷۹۱، هایدن که ۵۹ سال داشت، از مجارستان به پایتخت اتریش رفت و سپس با دعوت یوهان پتر سالومون – یک مدیر برنامه سرشناس آلمانی که در لندن زندگی میکرد – دوازده سمفونی برای اجرا در انگلستان تصنیف کرد.
این مجموعه دوازدهگانه که با نام «سمفونیهای لندن» شناخته میشود، به عنوان یک نقطه عطف مهم در تاریخ موسیقی در نظر گرفته میشود. اویگن یوخوم، رهبر ارکستر آلمانی، در این باره گفته است: «بدون شک او با این دوازده سمفونی به اوجی بلند در موسیقی دست یافته و فرم قطعهای به نام سونات را در شکل کامل و نهاییاش تثبیت کرده است.»
با این حال، هایدن حتی امروز نیز در میان علاقهمندان موسیقی کلاسیک، به عنوان یک نوآور مبتکر و استادی خوشذوق شناخته میشود که در آثارش همواره میتوان نکتۀ تازهای کشف کرد. او هنرمندی بود که با وجود اوجگیری در قلههای هنر ناب، واقعیتهای زندگی را فراموش نمیکرد و جدیت کار، باعث نمیشد که شوخطبعی خود را از دست بدهد.
سمفونی خداحافظی
یکی از سمفونیهای معروف او، «سمفونی خداحافظی» نام دارد. ماجرای آن به این شکل است: حاکم منطقه که حامی مالی هایدن بود، برای مدت طولانی به نوازندگان ارکستر اجازه نمیداد تا به مرخصی بروند. هایدن برای بیان این موضوع، این سمفونی را نوشت. در بخش پایانی این قطعه، نوازندگان به نوبت شمعی را که روی پایهی مقابلشان قرار دارد خاموش میکنند و همراه با ساز خود از سالن کنسرت خارج میشوند.