تصنیف، پرکاربردترین قالب در موسیقی اصیل ایرانی است که دارای وزن و ریتم مشخصی میباشد. به نظر میرسد نام اصلی این فرم، «تصنیف صوت» بوده که به تدریج و در طول زمان کوتاه شده و تنها به «تصنیف» شهرت یافته است. در ادامه این نوشته از وبلاگ یافتو، بیشتر با ویژگیهای تصنیف آشنا خواهید شد.
تصنیف
واژه تصنیف از حدود قرن هشتم و نهم هجری مورد استفاده قرار گرفته و در قرن دهم رواج پیدا کرده است. با این وجود، برخی از پژوهشگران حوزه موسیقی، این اصطلاح را به معنای گستردهتری تفسیر میکنند و آن را شامل هر نوع آواز ریتمیک و موزون میدانند. این گروه برای این مفهوم، پیشینههای قدیمیتری مانند گاتاهای زرتشت را در نظر میگیرند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً لانچ پد چیست؟ را بخوانید.
تاریخچه :
کهنترین آهنگهایی که از گذشته به دست ما رسیده، مربوط به زمان عبدالقادر مراغهای است که در دوره تیموریان زندگی میکرد. در دوران صفویه، بیشتر آهنگها وزن و قافیه مشخصی داشتند.
در زمان زندیه، گونهای ویژه از آهنگ به نام «کار عمل» یا «کار و عمل» رواج یافت که گاهی هدف از آن، نشان دادن بخشها و حالوهوای دستگاههای موسیقی ایرانی بود. همچنین در واکنش به رویدادهای سیاسی و اجتماعی آن روزگار، ترانههای ساده و مردمی نیز ساخته میشد.
با این حال، رونق آهنگ به شکل امروزی آن، به سالهای پایانی حکومت قاجار و شروع جنبش مشروطه در ایران بازمیگردد. در آن دوره، شمار زیادی از شاعران و آهنگسازان به ساختن آهنگ روی آوردند و بسیاری از این آثار، بازتابدهنده شرایط سیاسی و اجتماعی جامعه آن زمان بودند.
توصیه میشود به مطالعه مقاله راه های تقویت صدای ساز ویلون ادامه دهید.
این درک از آهنگ، با معنایی که در موسیقی سنتی ایران (پیش از سده دوازدهم هجری) داشت تفاوت دارد؛ زیرا برخلاف آهنگهای قدیمی، در این آثار نقش موسیقی برتر از شعر بود.
نوا ساز و ترانه سرا
از سالهای آغازین دهه ۱۳۲۰ خورشیدی، کار ترانهسرایی کمکم رونق پیدا کرد و به یکی از شغلهای رسمی در نهادهای موسیقی پایتخت تبدیل شد. از آن زمان به بعد، ساختن آهنگ و سرودن شعر برای تصنیفها از هم جدا شد؛ آهنگ را شخصی به نام «نواساز» میساخت و شعر آن را «ترانهسرا» میسرود. از همان سالها، واژه ترانهسرا رواج یافت و شناخته شد.
توصیه میکنیم این مطلب مهارت خود را در نوازندگی پیانو بالا ببرید را حتماً بخوانید.
برای یادگیری پیشرفته، به تفاوت کنسرت و سمفونی مراجعه کنید.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به دلیل نگاه منفی برخی متدینان به پیشینه ترانهخوانی و حتی خود واژه ترانه، به آهنگها و تصنیفهایی که در مدح انقلاب و رزمندگان جنگ ایران و عراق ساخته میشد، نام سرود داده شد.
توصیه میشود به مطالعه مقاله بیت باکس چیست؟ ادامه دهید.
در این سالها، کمکم گذاشتن موسیقی بر اشعار شاعرانی مانند سعدی، مولوی و حافظ معمول شد و کار تصنیفسازی و ترانهسرایی تقریباً به حاشیه رفت؛ اما در سالهای اخیر با فعالیت دوباره ترانهسرایان قدیم و جدید، مانند علی معلم دامغانی، حمید سبزواری، سپیده کاشانی، هوشنگ ابتهاج (سایه)، جواد آذر، محمود شاهرخی و بامداد جویباری، این هنر دوباره رواج یافته است.
تفاوت تصنیف و ترانه
همانطور که پیشتر اشاره شد، تصنیف شناختهشدهترین و پرکاربردترین قطعهای است که در قالب وزن و متر مشخص در موسیقی سنتی ایران ساخته میشود.
برای درک تفاوت ترانه و تصنیف به سادهترین شکل، میتوان گفت تصنیف در نزد ما ایرانیان، آهنگی ریتمیک است که بر پایه موسیقی اصیل، شعر کلاسیک و سازهای ایرانی شکل میگیرد. در مقابل، ترانه آهنگی است که میتواند بر مبنای سبکهای مختلف موسیقی (چه ایرانی و چه غیرایرانی)، گونههای گوناگون شعر و همچنین ترکیبهای مختلفی از سازها (چه ایرانی و چه غیرایرانی) ساخته شود.
به عنوان نمونه، آهنگ “مرغ سحر” با شعر ملکالشعرای بهار و ساخته مرتضیخان نیداوود یک تصنیف است. اما آهنگ “ما دو تا ماهی بودیم” با شعر شهیار قنبری، ساخته بابک افشار، تنظیم واروژان و با صدای گوگوش، یک ترانه محسوب میشود.
شعر بهکار رفته در تصنیف، برخلاف شعر سنتی، از وزنهای متنوع و مصراعهایی با طول نابرابر (بعضی کوتاه و بعضی بلند) تشکیل شده است. شباهت وزنهای عروضی شعر فارسی با چارچوبهای موسیقایی، باعث شده تا بین فرم شعر سنتی فارسی و شعر تصنیف اشتراکاتی به وجود آید.
در تصنیفهای قدیمیتر مرسوم بود که یک بیت از شاعران کهن در اثر گنجانده میشد و سپس شعر با قافیهای آزاد ادامه مییافت؛ مانند تصنیف بیات اصفهان اثر علیاکبر شیدا که در آن بیتی از سعدی تضمین شده است.
ترانه
ترانه قطعهای کوتاه است که ریشه در میان مردم عادی دارد، اما تصنیف معمولاً برای موقعیتهای خاص خلق میشود و سپس گسترش مییابد. میتوان گفت ترانهها گونهای سادهتر و شادتر از تصنیفها هستند.
موسیقی ترانه از قواعد علمی پیچیده پیروی نمیکند، در حالی که تصنیفها دارای وزن، قافیه و اصول عروضی مشخصی هستند.
برخلاف تصنیف، ترانهها میتوانند بنا به سلیقه خواننده کوتاه یا بلند شوند و وزن ثابتی ندارند.
ساختار ترانه ساده است و از صنایع ادبی دشوار در آن استفاده نمیشود، اما تصنیفها اغلب پر از آرایههای ادبی و ظرایف کلامی هستند.
ترانه ریتمیک و خوشآهنگ است و معمولاً بخشهای ضربی دارد و از سنگینی معمول تصنیفها خبری نیست. در مقابل، تصنیفها حال و هوایی جدیتر دارند، گاه ریتم مشخصی ندارند و کمتر ملودیک هستند.
انواع ترانه
ترانهها گونههای گوناگونی دارند. برخی از آنها درباره عشق و احساسات هستند که به آنها ترانههای عاشقانه میگویند. برخی دیگر به توصیف طبیعت یا صحنهای میپردازند که به آنها ترانههای وصفی گفته میشود. ترانههای بزمی برای شادی و جشن مناسب هستند. ترانههای حماسی یا رزمی درباره دلاوریها و نبردها سروده میشوند. گاهی هم ترانههایی برای شغلهای خاص یا برای خواباندن کودکان مانند لالایی وجود دارد.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره میکروفن دینامیک چیست؟ بیابید.