در نوشتههای قبلی دربارهٔ ملودی صحبت کردیم. به زبان ساده، ملودی همان صدایی است که هنگام زمزمهٔ یک آهنگ با دهان خود میخوانید. اما ساختن ملودی با آهنگسازی فرق دارد. برای اینکه با تفاوتهای اصلی بین ملودیساز و آهنگساز آشنا شوید، ادامهٔ این مطلب از وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام را مطالعه کنید.
**تعریف اصلی و تفاوت ملودیساز و آهنگساز**
برای پاسخ به این پرسشها، ابتدا باید ببینیم در دنیا چه استانداردی برای تعریف این نقشها وجود دارد و ما در ایران چگونه آنها را تعریف میکنیم. نمونهٔ واضح این تفاوت در تعریف، همان بحث ملودیساز، آهنگساز و تنظیمکننده است.
شاید بسیاری از شما بدانید که در ایران، به کسی که شعر را تحویل میگیرد و نحوهٔ خوانده شدن آن را مشخص میکند، آهنگساز گفته میشود! در حالی که این فرد در واقع فقط ملودیساز بخش آوازی است، نه یک آهنگساز کامل.
برای درک سادهتر مفهوم ملودیساز میتوان اینطور تصور کرد: کل موسیقی را کنار بگذارید، آنچه باقی میماند فقط صدای خواننده است. به این خط از موسیقی، وکال یا همان صدای خواننده میگویند. ملودیساز تنها ملودی این بخش آوازی را خلق میکند و مشخص مینماید که یک شعر باید چگونه خوانده شود. میتوان گفت ریشهٔ یک اثر موسیقی پاپ در همین ملودی وکال نهفته است و همهٔ اجزای دیگر با توجه به این بخش ساخته میشوند.
اشتباهات رایج
در ایران معمولاً به اشتباه به فردی که ملودی اصلی را میسازد، آهنگساز گفته میشود. در حالی که کسی که با همکاری نوازندگان و دیگر عوامل، قطعه موسیقی را کامل میکند، در واقع تنظیمکننده است. جالب اینجاست که در این فرآیند، نوازندگان اغلب نقش بیشتری در خلق اثر دارند تا ملودیساز یا تنظیمکننده. اما چرا اینگونه است؟
دلیلش این است که حدود ۹۰٪ از نوازندگیها در موسیقی پاپ ایران به صورت بداهه اجرا میشود و آهنگسازی به معنای واقعی آن — که در آن برای هر بخش نتنویسی دقیق وجود دارد — تقریباً دیده نمیشود. بنابراین میتوان گفت در موسیقی پاپ ایران آهنگسازی واقعی کمتر اتفاق میافتد و به ندرت پیش میآید که یک قطعه کاملاً بر اساس اصول آهنگسازی ساخته شود. البته افرادی مانند کارن همایونفر، آریا عظیمنژاد و برخی دیگر استثنا هستند؛ آنها حتی وقتی وارد بازار موسیقی عمومی میشوند، معمولاً تعریف درست آهنگسازی را حفظ میکنند و جزو موارد ویژه در موسیقی ایران به شمار میروند.
در ایران وظیفه آهنگسازی بین سه نقش تقسیم میشود: ملودیساز، تنظیمکننده و نوازنده. این سه بخش با هم ترکیب میشوند تا کار تکمیل شود و اثر نهایی شکل بگیرد. در بیشتر قطعات پاپ و راک ایرانی، به جز صدای خواننده، هر صدای دیگری که میشنویم حاصل کار تنظیم است و کیفیت آن نیز به مهندسی صدا بستگی دارد. این فرآیند شامل سازبندیها یا نوازندگی زنده، استفاده از فایلهای آماده (سمپل) و همچنین سازهای مجازی (VST) میشود.