یکی از بخشهای اصلی در یادگیری موسیقی، درک مفهوم میزان است. آشنایی با انواع میزان به شما کمک میکند که قطعات موسیقی را به شکلی درست و دقیق اجرا کنید. به طور کلی، میزانها به دو دستهٔ ساده و ترکیبی تقسیم میشوند که در این نوشته از وبلاگ یافتو، هر دو را به طور کامل بررسی کردهایم. اگر دوست دارید بدانید میزان ساده و ترکیبی چه تفاوتهایی با هم دارند، پیشنهاد میکنیم تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.
تعریف میزان در موسیقی
در موسیقی، از علامتهایی به نام میزان استفاده میشود تا دورههای زمانی و تعداد ضربهای موجود در هر دوره را مشخص کنند. این علامتها به تشخیص تمام نکات مربوط به ریتم و زمانبندی کمک میکنند. هر دوره با یک خط عمودی از دورههای قبل و بعد خود جدا میشود که این خط، خطوط حامل را قطع میکند.
توصیه میکنیم این مطلب آشنایی با انواع صدای زنان را حتماً بخوانید.
به فاصلهی بین دو خط عمودی، میزان گفته میشود و خود این خطوط نیز خط میزان نام دارند. به بیان دیگر، هر قطعه موسیقی از نظر زمانی به بخشهای برابر تقسیم میشود که هر بخش یک میزان نامیده میشود و خط عمودی که این بخشها را از هم جدا میکند، خط میزان نام دارد. هر میزان میتواند شامل دو، سه یا چهار قسمت مساوی باشد که به هر یک از این قسمتها یک ضرب گفته میشود.
معمول ترین میزانها عبارتند از :
میزانهای دو ضربی، سهضربی و چهارضربی
ظرفیت میزان :
میزانها در شکلهای مختلفی دیده میشوند و از نظر کشش زمانی و گنجایش با هم تفاوت دارند. به عنوان نمونه، برخی از میزانها به اندازهٔ یک نت گرد کشش دارند، برخی به اندازهٔ یک نت سفید، و بعضی دیگر برابر با سه نت سیاه هستند و به همین ترتیب ادامه دارند.
کسر میزان
وقتی که مشخص شد یک قطعه موسیقی چه وزن و میزانی دارد و تصمیم داریم آن را نتنویسی کنیم، باید نوع میزان در شروع قطعه نوشته شود. این کار به نوازنده یا خواننده کمک میکند تا بداند قطعه با چه الگوی ضربی اجرا میشود.
برای نشان دادن نوع میزان از دو عدد به صورت کسری استفاده میشود، اما معمولاً خط کسری بین آن دو رسم نمیگردد؛ مثلاً به صورت ۴/۴، ۲/۴ یا ۳/۴ نمایش داده میشود. به این علامت، «کسر میزان» گفته میشود.
عدد بالا نشاندهندهٔ تعداد ضربهای موجود در هر میزان است. بنابراین، میزان ۴/۴ یعنی هر میزان چهار ضرب دارد و ارزش هر ضرب معادل یک نت سیاه است. میزانهای ۳/۴ و ۲/۴ هم به همین شکل تعریف میشوند.
انواع میزان
میزانها در موسیقی شکلهای گوناگونی دارند که نوع آن در شروع هر قطعه مشخص میشود. مدت زمان همهی میزانهای یک آهنگ با هم برابر است، مگر اینکه در میان قطعه نوع میزان تغییر کند.
توصیه میشود به مطالعه مقاله آشنایی با انواع صدای مردان ادامه دهید.
میزان ساده
سادهترین حالت در موسیقی، میزان دوضربی است. این میزان از دو قسمت تشکیل شده: ضرب اول که قوی است و ضرب دوم که ضعیف است.
اگر نحوهٔ تقسیمبندی نتها را تغییر دهیم، میتوانیم انواع دیگر میزانها را هم بسازیم. برای مثال، میزانهای سهضربی وجود دارند که از سه ضرب تشکیل شدهاند. در این نوع، فقط ضرب اول قوی است و دو ضرب بعدی ضعیف هستند. شمارش این میزان هم بسیار راحت است. به این شکل: یک، دو، سه – یک، دو، سه – و همینطور ادامه دارد.
توصیه میکنیم حتماً مقاله مارک نافلر، گیتاریست تحسین شده بریتانیایی را مطالعه کنید.
میزان ترکیبی
تا به حال در مورد وزنهای ساده دوضربی، سهضربی و چهارضربی صحبت کردیم. همانطور که قبلاً گفتیم، در وزنهای ساده، هر ضرب فقط میتواند به ۲، ۴ یا ۸ قسمت مساوی تقسیم شود.
این موضوع دقیقاً همان چیزی است که وزنهای ساده را از وزنهای ترکیبی متمایز میکند. چون در وزن ترکیبی، هر ضرب فقط به ۳، ۶ یا ۱۲ قسمت مساوی تقسیم میشود. برای تبدیل یک وزن ساده به ترکیبی، کافی است بعد از هر ضرب یک نقطه قرار دهیم.
مهمترین تفاوت بین وزن ساده و ترکیبی، مدت زمان کشش هر ضرب است. در وزن ساده، هر ضرب به اندازهٔ یک نت سیاه است، اما در وزن ترکیبی، هر ضرب به اندازهٔ یک و نیم نت سیاه طول میکشد. با این حال، آنچه بیش از همه توجه را جلب میکند، تفاوت در حس و شنیدن این دو وزن است؛ به طوری که وزنهای ترکیبی کاملاً متفاوت از وزنهای ساده به گوش میرسند.
تفاوت میزان ساده و ترکیبی
از آنجا که هر ضرب در میزانهای ترکیبی که گفتیم، معادل یک نت سیاه نقطهدار است و نسبت این نت به نت سیاه در میزانهای ساده، برابر با کسر ۳/۲ میباشد، برای تبدیل میزانهای ساده به ترکیبی کافی است کسر میزان ساده را در ۳/۲ ضرب کنیم. همچنین برای تغییر میزان ترکیبی به ساده، بهتر است صورت کسر را بر ۳ و مخرج آن را بر ۲ تقسیم کنیم تا کسر میزان ساده به دست آید.
در میزانهای ترکیبی، مخرج کسر نشاندهندهٔ شکل یکسوم هر ضرب است. به عنوان مثال، در میزان ۶/۸، مخرج کسر (عدد ۸) معرف نت چنگ است و مشخص میکند که هر ضرب معادل سه برابر آن، یعنی یک نت سیاه نقطهدار است.
انواع دیگری از میزانهای ترکیبی نیز در موسیقی استفاده میشوند، مانند:
– ۶/۴، ۹/۴ و ۱۲/۴ که در آنها هر ضرب برابر با یک نت سفید نقطهدار است.
– ۶/۱۶، ۹/۱۶ و ۱۲/۱۶ که هر ضرب در آنها معادل یک نت چنگ نقطهدار میباشد.
با توجه به تعریف میزان ساده و ترکیبی، مهمترین تفاوت این دو در مدت زمان هر ضرب است. در میزان ساده، هر ضرب به اندازهٔ یک نت سیاه است، اما در میزان ترکیبی، هر ضرب به اندازهٔ یک و نیم نت سیاه طول میکشد. علاوه بر این، کیفیت شنیداری میزانهای ترکیبی تفاوت چشمگیری با میزانهای ساده دارد و این تفاوت به خوبی حس میشود.