یکی از واژههای پرکاربرد در موسیقی کلاسیک، «تم» است. تم را هسته اصلی و نقطه شروع یک قطعه موسیقی میدانند. اما چرا اینقدر مهم است؟
تم در واقع ایده اصلی و ملودی کلیدی یک قطعه است که در ذهن شنونده باقی میماند.
چگونه میتوانیم تم را در یک قطعه تشخیص دهیم؟ در این نوشته از وبلاگ یافتو همراه ما باشید تا با مفهوم تم در موسیقی آشنا شوید.
تم در موسیقی چیست؟
در موسیقی، به ملودی اصلی یک قطعه «تم» میگویند. این ملودیِ مشخص، ممکن است پایه و اساس بخشی از یک قطعه یا حتی کل آن باشد. آهنگساز معمولاً این ایده ملودیک را در آغاز قطعه ارائه میدهد تا مواد اولیه برای ادامه کار فراهم شود. یک تم میتواند از یک یا چند موتیف (بخش کوتاه ملودیک) تشکیل شده باشد و در طول قطعه بارها تکرار شود. این تکرارها گاهی دقیقاً شبیه نسخه اولیه هستند و گاهی با تغییراتی کوچک یا بزرگ ظاهر میشوند.
تم در واقع مانند چسبی است که اجزای مختلف یک قطعه موسیقی را به هم پیوند میزند و به آن وحدت میبخشد. بسیاری از قطعات موسیقی کلاسیک و همچنین موسیقی فیلمها، حول یک یا چند تم اصلی ساخته میشوند. در موسیقی غربی نیز تم معمولاً به ملودی کوتاهی گفته میشود که در سرتاسر قطعه تکرار و گسترش پیدا میکند. حتی در موسیقی مدرن، ریف اصلی یک آهنگ را میتوان نوعی تم به حساب آورد.
بسیاری از موسیقیدانان، تم را مهمترین بخش یک قطعه و هسته اصلی ایده آهنگساز میدانند. دلیل این اهمیت آن است که معمولاً همین بخش از موسیقی است که در خاطر مردم میماند. یک نمونه بسیار معروف، چهار نت آغازین سمفونی پنجم بتهوون است. ممکن است وقتی دیگر بخشهای این سمفونی نواخته شود، تعداد کمی از مردم آن را تشخیص دهند؛ اما با شنیدن تنها همان چهار نت اول، بسیاری از افراد، قطعه را به خاطر میآورند!
قطعات از نظر تعداد تم
یک قطعهٔ موسیقی ممکن است تنها یک درونمایه یا چندین درونمایه داشته باشد. در بیشتر موارد، فوگها تنها یک درونمایه دارند، در حالی که سوناتها معمولاً چندین درونمایه را در بر میگیرند. با این حال، برخی از آثار موسیقی فاقد یک ملودی مشخص و تکرارشونده هستند؛ به این گونه قطعات، آتماتیک گفته میشود. به عنوان نمونه میتوان به بعضی از ساختههای آهنگسازانی مانند آرنولد شونبرگ، آنتون وبرن، آلبان برگ و آلویس هابا اشاره کرد.