استاد محمدرضا شجریان از بزرگان و نمادهای موسیقی ایران است که شهرت او در سراسر جهان پیچیده است. این هنرمند گرانقدر همواره برای پیشبرد و بالابردن کیفیت موسیقی اصیل ایرانی کوشید و یکی از کارهای برجستهاش، اختراع و ابداع چند ساز موسیقی بود. در ادامه این نوشته در وبلاگ یافتو، شما را با سازهایی که استاد شجریان ابداع کرده است بیشتر آشنا میکنیم.
ساز های ابداعی استاد شجریان
در طول سالها، دههها و سدههای گذشته، سازهای ایرانی که تعدادشان اندک نیست، به دست استادان و هنرمندان در دورههای گوناگون تاریخی تکامل یافتهاند و در شکل ظاهری و روش نواختن آنها دگرگونیهایی پدید آمده است.
دستهای دیگر از سازها اما به همان صورت نخستین خود باقی ماندهاند و چهرهی اصیل و کهن ایرانی خود را نگه داشتهاند (مانند سازهای مربوط به موسیقی فولکلور که فاقد ربعپرده هستند). شاید دلیل دستنخورده ماندن این سازها این باشد که در روزگاران گذشته، توسط هنرمندان همان دوران به کمال رسیدهاند و نبود کاستی و ضعف در آنها، باعث شده تا در ساختار و شیوهی نوازندگیشان تغییری ایجاد نشود.
در این میان، برخی از سازهای قدیمی نیز به تدریج به فراموشی سپرده شدهاند و به گونهای از رواج افتاده و ناپدید گشتهاند و امروز نامی از آنها برده نمیشود؛ اگر هم نامی مانده، به خاطر کوشش هنرمندان عرصهی موسیقی مقامی است.
در سالها و دهههای اخیر نیز برخی از موسیقیدانان، نوازندگان و خوانندگان، با تکیه بر توانایی و شناخت خود از موسیقی ایرانی، دست به ساخت سازهای تازهای زدهاند که البته شمار بسیار کمی از آنها در حال حاضر در اجراها به کار میروند و گاهی در خلق آثار موسیقایی امروز مورد استفاده قرار میگیرند.
«صراحی»، «شاهصراحی»، «صراحی آلتو»، «بمصراحی»، «شهرآشوب»، «شهرآشوب آلتو»، «بمساز»، «شهنواز»، «شهبانگ»، «کرشمه»، «باربد»، «تندر»، «ساغر»، «سبو سوپرانو»، «دل و دل آلتو»، «دل و دل سوپرانو» و «پرهیب» نام سازهایی هستند که استاد محمدرضا شجریان آنها را طراحی و خلق کرده است.
نمایشگاه
نخستین نمایشگاه سازهای ساختهشده توسط محمدرضا شجریان در اردیبهشتماه سال ۱۳۹۰ برپا شد. نمایشگاه دوم نیز در شهریور ۱۳۹۲ با تلاش موسسه فرهنگی هنری «دلآواز» در خانه هنرمندان برگزار گردید. این رویدادها با استقبال موسیقیدانان و کارشناسان مواجه شدند، هرچند که نقدهایی را نیز به همراه داشتند.
در این نمایشگاهها، شجریان بیش از ده ساز سنتور را به نمایش گذاشت که همراه با ۱۴ یا ۱۶ ساز دیگر رونمایی شدند. در میان سازهای ابداعشده توسط او، سنتور جایگاه ویژهای دارد. دلیل این امر، تخصص و تسلط عمیق این هنرمند بر شناخت و نوازندگی این ساز زهی است.