ترومپت سازی است با صدایی رسا و گیرا. اگر بخواهیم گذشته آن را بررسی کنیم، میبینیم که بیشتر در میدانهای نبرد و برای اهداف نظامی به کار میرفته است. در این نوشته از وبلاگ یافتو، بیشتر با ساز ترومپت که به سپاهیان روم وابسته بوده، آشنا خواهید شد.
آشنایی با ساز ترومپت
ترومپت که در زبان فرانسه trompette و در انگلیسی trumpet نامیده میشود، یکی از سازهای بادی از جنس برنج است. این ساز در گروه سازهای بادی برنجی، زیرترین و بالا ترین صداها را تولید میکند.
ترومپت یک ساز انتقالی محسوب میشود و شکل ظاهری آن شبیه به ساز کورنت است. تفاوت اصلی این دو ساز در ساختار لوله آنهاست. لوله ترومپت در بیشتر طول خود قطر یکسانی دارد، در حالی که لوله کورنت از دهانی تا انتها به آرامی گشاد میشود. همین ویژگی باعث میشود صدای کورنت نرمتر و گرمتر از ترومپت باشد.
این ساز در سبکهای مختلف موسیقی مانند کلاسیک، جاز و پاپ استفاده میشود. از سازهای همخانواده با ترومپت میتوان به هورن، ترومبون و توبا اشاره کرد. در ساخت ترومپت نسبت به سازهایی مثل هورن، ترومبون، باریتون و توبا، از آلیاژ برنج بیشتری استفاده شده است. به نوازنده این ساز Trumpeter یا Trumpet player گفته میشود.
معمولترین نوع ترومپت روی نت سی بمل کوک میشود، به این معنی که وقتی نوازنده نت دو را مینوازد، صدای سی بمل شنیده میشود. البته انواع مختلفی از ترومپت در این خانواده وجود دارد.
روی لوله این ساز سه دکمه مشاهده میشود. با فشار دادن دکمه اول، طول لوله افزایش یافته و صدای ساز یک پرده بمتر میشود. دکمه دوم صدا را نیم پرده پایین میآورد و دکمه سوم نیز یک پرده و نیم صدای ساز را بمتر میکند.
ترومپت، ساز نظامیان روم باستان بود. این ساز بادی برنجی صدایی رسا و قوی داشت که در میدانهای نبرد و مراسمهای رسمی به صدا درمیآمد. سپاهیان روم از صدای آن برای فرماندهی، هماهنگی حرکت نیروها و ایجاد روحیه در جنگها استفاده میکردند.
ساختمان ترومپت
لوله ترومپت شکلی مخروطی دارد و در انتها به یک دهانه گشاد و ناقوسی شکل ختم میشود. تا قرن پانزدهم میلادی، این ساز به صورت کاملاً صاف و مستقیم تولید میشد، اما پس از آن به شکل خمیده و منحنی ساخته میشود.
روی لوله ترومپت سه دکمه وجود دارد. با فشردن دکمه اول، طول لوله افزایش یافته و صدای ساز یک پرده بمتر میشود. دکمه دوم صدای ساز را نیم پرده پایین میآورد و با استفاده از دکمه سوم، صدا یک پرده و نیم بمتر میشود.
تاریخچهی ساز ترومپت
ترومپت تاریخچه بسیار کهنی دارد و استفاده از آن به حدود ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد بازمیگردد. در آن زمان، سربازان رومی از این ساز استفاده میکردند.
در ابتدا، ترومپتها را از چوب نی یا شاخ حیوانات میساختند و بیشتر در شکار یا میدان نبرد به کار میرفت. بعدها یونانیان باستان نمونههای فلزی از آن را ساختند و سپس در اروپا، شخصی به نام دنر نخستین ترومپت تمام فلزی را ابداع کرد.
بین سدههای هفتم تا سیزدهم میلادی در چین، ترومپتهایی بلند رواج داشت که از جنس استخوان لگن حیوانات یا صدف دریایی ساخته میشدند.
در مصر باستان نیز نوعی ترومپت صاف و راست برای مراسم نظامی و رژهها استفاده میشد. نمونههایی از جنس مس و نقره از آرامگاه فرعون توت انخ آمون به دست آمده است. از دوره صفویه به بعد، ترومپت اروپایی در ایران و ترکیه شناخته شده بود.
ترومپتهای قدیمی فاقد کلید یا پیستون بودند. اما در سال ۱۸۱۰، فردی به نام هلیدی با افزودن کلیدهایی به این ساز، گام بزرگی در پیشرفت ترومپت و دیگر سازهای بادی برنجی برداشت.
انواع ترومپت
همانطور که پیشتر اشاره شد، ترومپت سازی است که قابلیت انتقال به گامهای مختلف را دارد و در مدلهای گوناگونی مانند ترومپتِ دو، سیبمل، ر، میبمل، می، لا و سل ساخته میشود. انتخاب هر نوع از این سازها بستگی به گسترهی صدایی مورد نیاز و کاری دارد که قرار است انجام دهد. معیارهای اصلی برای انتخاب یک ترومپت، آسانتر شدن اجرای قطعه و همچنین کیفیت و رنگ صدای مطلوب آن در هنگام نواختن است.
برخی از نوازندگان سرشناس ترومپت عبارتاند از:
مورتایمر
آلن رابین (در سبک ریتماندبلوز)
ترومپت در ایران
در ایران، ساز ترومپت و دیگر سازهای بومی مانند ترومبون، ساکسیفون، شیپور و غیره، نه تنها در اجراهای گروهی و ارکسترها به کار میروند، بلکه در آیینهای مذهبی مانند مراسم ماه محرم نیز استفاده میشوند.
برخی از نوازندگان برجسته ترومپت در ایران عبارتند از:
منوچهر بیگلری
امید حاجیلی
نصرالله زرینپنجه
محمود قراملکی
مصطفی گرگینزاده