یکی از سازهای جالب که ریشه در طبیعت دارد، ساز حلزونی است. این ساز از پوسته حلزون درست میشود و بیشتر مردم بومی در برخی مناطق جهان از آن استفاده میکنند. در ادامه این نوشته، بیشتر با این ساز منحصر به فرد آشنا خواهیم شد.
ساز عجیب حلزونی
در شهر قدیمی «تئوتیواکان» در کشور مکزیک، نقشها و تصویرهای زیادی از صدف حلزون پیدا شده که برای آراستن ساختمانها به کار رفتهاند. به نظر میآید در زمان تمدن آزتکها، شیپورهایی که از صدف حلزون ساخته میشدند بسیار ارزشمند و مهم بودهاند و مردم آن دوره قدرت و تأثیر روحانی زیادی برای این اشیا قائل بودند.
مناطق مورد استفاده
در جزایری مانند هاوایی و فیجی، این ساز را با نام «پو» میشناسند و نحوه نواختن آن شبیه به شیپورهای فانفار است. بسته به چگونگی دمیدن در آن، صدای این ساز حلزونی شکل میتواند تا فاصله حدود دو مایلی به وضوح شنیده شود و داستانهای افسانهای زیادی درباره آن روایت شده است. در زمان تمدن آزتک، این ساز با نام «کویکویزوانی» شناخته میشد و در مراسم ویژه و مهم نواخته میگردید. علاوه بر این، از کویکویزوانی به عنوان ابزاری برای رهبری و هماهنگسازی حرکت سربازان در میدان نبرد نیز استفاده میشد.
تاریخچه استفاده از ساز حلزونی
باستانشناسان معتقدند قدمت بهکارگیری این ساز به دوره پارینهسنگی جدید میرسد؛ یعنی نزدیک به ۱۲٫۰۰۰ سال پیش. ساز حلزونی در بخشهای گوناگون جهان، بهویژه در مناطقی که صدفهای حلزونی شکل یافت میشده، رواج داشته است. این ساز در جاهای مختلف نامهای متفاوتی دارد و اغلب در آیینهای مذهبی و مراسم رسمی از آن استفاده میشود. ساکنان جنوب آسیا، آمریکای مرکزی، منطقه کارائیب و همچنین بسیاری از کشورهای اطراف اقیانوس آرام مانند کر و ژاپن، گونههای مختلف این ساز را در اندازههای گوناگون به کار میبرند.
در آرامگاه بزرگان و پادشاهان تمدن آزتک یک ویژگی مشترک دیده میشود: وجود یک یا چندین عدد از این صدفهای حلزونی در درون مقبرهها.
استفاده از ساز جلزونی در معاصر
در زمان ما نیز نوازندگانی مانند استیو تور گاهی با ساز حلزونی شکل به اجرای موسیقی میپردازند. در فیلم «بیگانه» محصول سال ۱۹۷۹ به کارگردانی ریدلی اسکات، از صدای این ساز برای ایجاد نویزهای ترسناک و فضایی استفاده شده است. این صداها هنگام نمایش قسمتهای عجیب و خالی از سکنهٔ فضاپیمای موجودات فضایی در فیلم پخش میشد.