“کوچه لره سو سپمیشم” از آهنگهای بسیار معروف به زبان ترکی آذربایجانی است. این ترانه در میان مردم ایران طرفداران بسیاری دارد و سالهاست که مردم آن را آرام زمزمه میکنند؛ اما با این حال، تعداد کمی از افراد از خالق این اثر آگاهی دارند. این آهنگ توسط عزیر حاجی بیگلی که به نام عزیز حاجی بیگف نیز شناخته میشود، خلق شده است. اگر دوست دارید با این آهنگساز نامدار آذربایجانی بیشتر آشنا شوید، پیشنهاد میکنیم تا پایان این نوشته با ما بمانید. همچنین برای خواندن نوشتههای بیشتر درباره موسیقی میتوانید به وبلاگ یافتو مراجعه کنید.
تولد و کودکی عزیر حاجی بیگلی
عزیر حاجی بیگلی در هجدهم سپتامبر ۱۸۸۵ در روستای آغجابدیع به دنیا آمد. این روستا جزو شهر شوشه بود که خود، یکی از مراکز مهم شعر و موسیقی در منطقه قفقاز به شمار میرفت. زندگی در چنین محیطی باعث شد او از سنین کم به هنر و شعر علاقه پیدا کند. علاوه بر این، داییاش نیز در علاقهمند کردن او به موسیقی نقش داشت و نخستین کسی بود که به او موسیقی آموخت. عزیر کار حرفهای خود در موسیقی را از سیزده سالگی شروع کرد. در همین سن، به گروه «مجنون بر سر مزار لیلی» پیوست و همراه آنان به اجرای برنامه پرداخت.
جوانی
عزیر حاجی بیگلی از سال ۱۸۹۹ تا ۱۹۰۴ در دانشسرای شهر گوری در گرجستان تحصیل کرد. در این دوره، او با ادبیات روسی و همچنین موسیقی غرب آشنا شد. پس از پایان تحصیل، به یکی از روستاهای قرهباغ رفت و در آنجا معلم شد. همزمان با تدریس او، انقلاب سال ۱۹۰۵ رخ داد و این اتفاق باعث شد عزیر به کارهایی مانند روزنامهنگاری، مقالهنویسی و داستاننویسی نیز روی آورد. بیشتر نوشتههای او طنز انتقادی بود و برخی از آثارش نیز به انقلاب مشروطیت ایران میپرداختند.
علاوه بر نویسندگی، عزیر در زمینه موسیقی هم فعالیتهای چشمگیری داشت. او در سال ۱۹۰۸ اپرای لیلی و مجنون را ساخت و به این ترتیب، نخستین پایهگذار اپرا در جهان اسلام شناخته شد. پس از آن، چندین اپرای دیگر نیز خلق کرد. سپس برای ادامه تحصیل در رشته موسیقی به مسکو رفت و در نهایت، در هنرستان موسیقی سنپترزبورگ دوره خود را به پایان رساند.
فعالیتهای گسترده او در عرصه موسیقی باعث شد تا مسئولیتهای مهمی به او سپرده شود. عزیر حاجی بیگلی به عنوان رئیس بخش موسیقی اداره امور هنری کمیسری معارف خلق، رئیس هنرستان موسیقی دولتی آذربایجان و نیز عضو فرهنگستان علوم انتخاب شد.
حضور عزیر حاجی بیگلی در ایران
عزیر حاجیبیگلی تنها یک آهنگساز نبود؛ او با نوشتههایش در کنار مردم و در بیان اعتراضات اجتماعی نیز حاضر میشد. به دلیل فعالیتهای سیاسی، در بهار سال ۱۹۱۸ ناچار شد به ایران پناه ببرد؛ چرا که در آن دوره، انقلاب کمونیستی باعث ناآرامیهای گستردهای شده بود.
حتی در دوران پناهندگی، او دست از فعالیتهای هنری برنداشت. در تابستان همان سالی که به ایران آمد، سرپرستی گروه هنرمندان ایرانی باکو را در شهرهای انزلی و رشت به عهده گرفت. پس از آن، آثارش بارها در تهران، رشت، تبریز و انزلی به روی صحنه رفت.
عزیر در طول اقامتش در ایران، تأثیر چشمگیری نیز بر نمایشهای موسیقیمحور ایرانی گذاشت.