شاید در برنامههای رقابت خوانندگی اصطلاح «فالش» را شنیده باشید. این واژه هم برای خوانندگی و هم برای نواختن ساز استفاده میشود. در این نوشته قصد داریم شما را بیشتر با این اصطلاح رایج در موسیقی آشنا کنیم. امیدواریم تا پایان این مطلب همراه ما باشید.
فالش زدن در موسیقی به چه معناست؟
صداهای موسیقی هم مانند بقیه صداها یک بسامد یا فرکانس مشخص و ثابت دارند. هر نت موسیقی هم فرکانس مخصوص به خود را دارد. تفاوت این فرکانسها باعث میشود که نتها از یکدیگر فاصله داشته باشند. چیدمان نتها در کنار هم متفاوت است و در هر گام، نتها با نظم و ترتیب خاصی کنار هم قرار میگیرند.
حالا اگر هنگام نواختن، یکی از این اصول به درستی رعایت نشود، فالش اتفاق میافتد. به زبان ساده، فالش زدن در موسیقی یعنی:
۱. فرکانس نتی که نواخته میشود با فرکانس اصلی آن نت یکسان نباشد. یعنی اگر صدای نت اجراشده از صدای اصلی آن بمتر یا زیرتر باشد، فالش است.
۲. نوازنده نتی را بنوازد که در گام قطعه وجود ندارد. در این حالت میگویند نوازنده خارج یا فالش زده است.
۳. اگر فاصلههای بین نتها، یعنی پردهها و نیمپردهها، به شکل درستی رعایت نشوند، صدای تولیدشده فالش خواهد بود.
چگونه فالشی را تشخیص دهیم و آن را برطرف کنیم؟
اغلب کسانی که در نوازندگی صدای نادرست یا فالش تولید میکنند، به دلیل ضعف در شنوایی موسیقایی است. زیرا یک نوازنده ابتدا باید بتواند صدای درست را با گوش خود تشخیص دهد تا سپس بتواند آن را اجرا کند. بنابراین مهمترین شرط برای نواختن دقیق و کوک، داشتن گوش قوی و تربیتیافته است. برای تقویت این مهارت میتوانید راههای زیر را امتحان کنید:
۱. هر روز با پیانو تمرین کنید. تک تک نتها را بزنید و سعی کنید فرکانس دقیق هر نت را به خاطر بسپارید. سپس چشمان خود را ببندید، یک نت بزنید و سعی کنید نام آن را فقط با گوش دادن تشخیص دهید. این تمرین را برای تمام نتهای اصلی و سپس برای نتهای دیز و بمل نیز تکرار کنید (یعنی برای همه فواصل پرده و نیمپرده).
۲. به آوازها و قطعات موسیقی مختلف ایرانی و غربی گوش دهید تا با گامها و دستگاههای گوناگون آشنا شوید و هنگام نواختن با مشکل روبهرو نشوید.
۳. دستگاهها و آوازهای موسیقی ایرانی را یاد بگیرید و در هر دستگاه چند قطعه را با دقت گوش کنید؛ به فاصلههای بین نتها و پرشهای ملودی توجه داشته باشید.
۴. هنگام تمرین نوازندگی، صدای ساز خود را ضبط کنید. بعد از اتمام تمرین، به آن گوش دهید تا بخشهایی که نادرست یا فالش بودهاند را پیدا کنید.
۵. در زمان تمرین و نواختن نتها، صدای ساز را با دیاپازون بررسی کنید تا مطمئن شوید دقیقاً با فرکانس اصلی خودش اجرا شده است یا خیر. اگر نت کاملاً کوک باشد، چراغ دیاپازون سبز رنگ میشود.
فالش زدن برای چه سازی رخ میدهد؟
در هنگام نواختن هر سازی، چه زهی و چه بادی، ممکن است صدا فالش یا ناکوک شود. اما دلیل این فالشی در سازهای مختلف، متفاوت است. در سازهایی مانند سنتور، پیانو و قانون، معمولاً فالش بودن به دلیل تنظیم نبودن یا ناکوک بودن سیمهای ساز پیش میآید.
اما در سازهایی مثل ویولن، کمانچه، ویولن سل، فلوت و کلارینت، فالش زدن بیشتر به دلیل اشتباه در نوازندگی است. اگر طرز قرار دادن انگشتها، حرکت آرشه (در سازهای زهی) یا روش دمیدن در سازهای بادی درست نباشد، صدا فالش میشود.
گاهی نوازندههایی مانند کمانچه یا ویولن نوازان، با تنظیم دقیق جای انگشت خود روی دسته ساز، صدای فالش را اصلاح میکنند و نت را به حالت درست و خوشآهنگ تبدیل مینمایند.