هر منطقه از ایران سازهای محلی و باارزش خود را دارد که شناختشان برای علاقهمندان به موسیقی ضروری است. در این نوشته از وبلاگ یافتو، با هم راهی جنوب ایران میشویم تا با یکی از سازهای محلی مردم بوشهر به نام «ساز بوق» آشنا شویم. اگر میخواهید از کاربرد و ساختار این ساز جالب آگاه شوید، تا پایان این مطلب همراه ما بمانید.
ساز بوق چه کاربردی دارد؟
بوق یکی از قدیمیترین سازهای شناخته شده در تاریخ بشر است. امروزه این ساز بیشتر در مناطق استان بوشهر، به خصوص در روستاها و محلههایی مانند هلیله، خواجهها، بندرگاه و امامزاده دیده میشود. از بوق معمولاً در مراسم مذهبی و آیینهای سوگواری استفاده میشود. به همین دلیل، برخی از این بوقها در میان مردم بوشهر از احترام و ارزش معنوی بالایی برخوردارند. مثلاً در مسجد بهبهانی بوشهر، یک بوق با سری از جنس نقره نگهداری میشود که ساخت کشور هندوستان است و روی آن قلمزنیهای زیبایی انجام شده است.
بوق معمولاً همراه با سنج و دمام نواخته میشود و نقش اصلی را در هدایت و هماهنگی این گروه دارد. صدای بسیار بلند این ساز باعث شده تا در گذشته از آن برای ارسال پیام و اطلاعرسانی نیز استفاده شود، بدون اینکه نیاز به وسیلهی تقویتکننده داشته باشد. امروزه هم گاهی، البته به ندرت، از بوق در قطعات موسیقی ارکستری استفاده میکنند.
ساختار این ساز چگونه است؟
یک نمونه غربی شبیه به ساز بوق، سازی آفریقایی به نام ساید بلون هورن است. این ساز در اصل از شاخ گوزن درست میشود؛ مشابه بوق که در گذشته از شاخ گوزن یا بز کوهی ساخته میشد. اما امروزه برای محافظت از جانوران و محیط زیست، بدنه این ساز را از شاخ مصنوعی تولید میکنند. طول این ساز تقریباً ۸۲ سانتیمتر است و در سر باریک آن یک سوراخ تعبیه شده که نوازنده در آن میدمد. نوازنده با کم و زیاد کردن فشار هوا میتواند حداکثر دو تا چهار نت مختلف ایجاد کند. گرچه این ساز نمیتواند ملودیهای پیچیده و گوناگون اجرا کند، اما صدای آن در میان سازهای کوبهای جلوه خاصی دارد و ترکیب صوتی زیبایی پدید میآورد.