هر فرهنگ، نوا و ساز ویژه خود را دارد. شاید همین تفاوت در فرهنگهاست که به دنیای موسیقی و سازها چنین گوناگونی میبخشد. سازهای بادی یا هواصداها، با توجه به جنس زبانه، تعداد لولههای صوتی و دیگر ویژگیهایشان، انواع مختلفی دارند. یکی از این سازهای بادی، دودوک نام دارد. در ادامه، با این ساز و مشخصات آن بیشتر آشنا خواهیم شد.
ساز دودوک
ساز دودوک که با نام تزیراناپوق نیز شناخته میشود، مهمترین و اصیلترین ساز در میان سازهای سنتی ارمنی به حساب میآید.
بررسیهای تاریخدانان و باستانشناسان ارمنی نشان میدهد که ریشههای این ساز به ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد بازمیگردد و تاریخ موسیقی آن به دوره پادشاهی تیگران بزرگ در سرزمین کوهستانی ارمنستان مرتبط است. با این حال، پژوهشگران غربی قدمت دودوک را حدود ۱۵۰۰ سال برآورد میکنند.
سازمان یونسکو نیز در سال ۲۰۰۵ میلادی، دودوک را به عنوان یک شاهکار از میراث معنوی و شفاهی بشریت به رسمیت شناخت.
سازهای بادی یا آیروفونها بر اساس ویژگیهایی مانند نوع زبانه، تعداد لولههای صوتی و دیگر مشخصات، دستهبندی میشوند. دودوک یکی از این سازهای بادی است که در ادامه به معرفی آن و ویژگیهایش میپردازیم.
معرفی ساز دودوک
دودوک یکی از سازهای بادی است. این ساز در دستهی سازهای زبانهدار با دو لایه زبانه قرار میگیرد و فقط یک لوله برای تولید صدا دارد.
دودوک سازی با اصالت ارمنی است که شباهت زیادی به ساز بالابان در آذربایجان دارد. به آن نی سنتی ارمنی هم گفته میشود. مشهورترین نوازندهی این ساز در جهان جیوان گاسپاریان است.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب زندگینامه هنری پری زنگنه، بانوی نامدار اپرای ایران را بخوانید.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره آیا یادگیری پیانو با ارگ امکان پذیر است؟ بیابید.
دودوک و بالابان بسیار به هم شبیه هستند. بالابان متعلق به منطقه آذربایجان شرقی است و در کردستان با نام نرمه نای شناخته میشود. اما دودوک ساز شناختهشده و مخصوص فرهنگ ارمنی است.
بعضی افراد این دو ساز را یکسان میدانند، ولی اگر با دقت به صدای دودوک و بالابان گوش دهیم، به راحتی تفاوت آهنگ و طنین آنها را متوجه میشویم.
دودوک را اغلب “غمگینترین ساز دنیا” مینامند و روزبهروز استفاده از آن گستردهتر میشود. در سالهای اخیر، آهنگهای زیادی به زبانهای مختلف (مانند انگلیسی و فارسی) منتشر شده که در آنها از صدای دودوک استفاده شده است. همچنین در موسیقی متن بسیاری از فیلمها، از این ساز برای ایجاد حس شرقی و عرفانی بهره بردهاند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً تفاوت های کمانچه آذری و ایرانی را بخوانید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، نکات ضروری درهنگام خرید ساز را از دست ندهید.
نحوهی نواختن ساز دودوک
نواختن ساز دودوک و به صدا درآوردن آن کمی سخت است. نوازنده باید با تمام نیروی خود در آن بدمد تا ساز صدای مورد نظر را تولید کند.
بر روی دهانهٔ دودوک یک قمیش (نی کوچک) قرار میگیرد. قمیشهای گوناگونی وجود دارند که میتوان روی ساز سوار کرد و هر کدام صدای متفاوتی ایجاد میکنند.
به همین خاطر، حتی نوازندگان نسبتاً باتجربه نیز معمولاً چندین قمیش مختلف را همراه خود دارند تا بسته به حس و حالی که دارند، بتوانند از قمیش مناسب برای ایجاد صدای دلخواه استفاده کنند. دودوک از جمله سازهایی است که یادگیری آن به نسبت دشوار محسوب میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً چگونه تشخیص دهم کدام ساز موسیقی برای من بهتر است؟ را بخوانید.
در این مقاله بیوگرافی بانو فخری ملک پور اطلاعات مفیدی آمده است.