سازهایی هستند که در ساخت آنها از سیم استفاده شده و با کمان نواخته میشوند. در گروه سازهای ویولن، میتوان نمونههای مختلفی با اندازههای گوناگون یافت که هر کدام نام و ویژگیهای خود را دارند. این سازها به ترتیب از صدای زیر تا بم عبارتند از: ویولن، ویولا، ویولنسل و کنترباس و… . در این نوشته از وبلاگ یافتو میخواهیم شما را با ساز کنترباس آشنا کنیم. تا پایان این مطلب با ما همراه بمانید.
معرفی ساز کنترباس
کنترباس بزرگترین و کمارتفاعترین ساز در خانوادهٔ سازهای زهیای است که با آرشه نواخته میشود. این ساز معمولاً یا با کشیدن آرشه بر روی سیمها، یا با انگشتگذاری و کشیدن سیم (پیتزیکاتو) به صدا درمیآید.
در موسیقی کلاسیک اروپایی، کنترباس امروزه بخش مهمی از گروه سازهای زهی ارکستر به شمار میرود. این ساز علاوه بر موسیقی کلاسیک، در سبکهای دیگر مانند جاز، بلوز و راکاندرول نیز استفاده میشود.
کوک سیم های کنترباس
سیمهای این ساز از نازک به کلفت، یا از زیر به بم، به این ترتیب کوک میشوند: سیم اول سل، سیم دوم ر، سیم سوم لا و سیم چهارم می.
این ساز بزرگترین عضو در بین سازهای زهیای است که با آرشه نواخته میشوند. به دلیل اندازه و حجم بزرگ آن، نوازنده ساز را روی زمین میگذارد و خود به حالت ایستاده آن را مینوازد.
کنترباس بزرگترین و بم ترین ساز زهی آرشهای
همانطور که پیشتر اشاره شد، کنترباس بزرگترین و کلفتترین صدا را در میان سازهای زهی آرشهای دارد و معمولاً چهار سیم دارد. با این حال، در بیشتر ارکسترهای امروزی، حداقل دو یا سه عدد از کنترباسها پنج سیم هستند (که یک سیم اضافی برای نتهای پایینتر مثل سی یا دو به آنها افزوده شده است).
کار این ساز در ارکستر تنها ایجاد عمق و قدرت در بخش بم موسیقی نیست، بلکه اساس و پایهٔ ریتم نیز اغلب توسط کنترباس شکل میگیرد. از کنترباس گاهی به عنوان «باس ادامهدار» نیز استفاده میشود (یعنی خط بمی که در تمام طول قطعه جریان دارد و با کمک عددهایی که زیر نتهایش نوشته میشود، آکوردها و هارمونی قطعه را مشخص میکند).
قطعات تکنوازی (سولو) یا کنسرتو به ندرت برای کنترباس نوشته شدهاند و یکی از دلایل اصلی آن، عدم قدرت کافی صدای این ساز در فضاهای بزرگ مانند سالنهای کنسرت است.
صدای تکنوازی کنترباس معمولاً ضعیف و گاهی نامشخص به گوش میرسد، اما هنگامی که چند کنترباس با هم به صورت گروهی مینوازند، صدایی غنی و رسا تولید میکنند. در اجرای تکنوازی، معمولاً سیمهای کنترباس یک پرده بالاتر کوک میشوند تا رنگ صوتی شفافتر و درخشانتری داشته باشد.
ویژگی های کنترباس
کنترباس بزرگترین و بمترین ساز در گروه سازهای زهیای است که با آرشه نواخته میشود.
سیمهای آن از زیر به بم به ترتیب نتهای سل، ر، لا و می کوک میشوند.
برخلاف ویولن، چینش کوک سیمهای کنترباس برعکس است.
صدای این ساز در عمل یک اکتاو بمتر از نتی است که روی کاغذ نوشته میشود و برای نوشتن نتهای آن از کلید فا در خط چهارم استفاده میکنند.
کنترباس معمولاً چهار سیم دارد، اما گونههای پنج سیمه آن نیز ساخته شدهاند که میتوانند چهار نت بمتر از نوع چهار سیمه را بنوازند.
فاصلهی کوک بین سیمهای کنترباس یک فاصلهی چهارم درست است و اولین سیم آن، زیرترین صدا را تولید میکند.
نوازندگی کنترباس
نوازنده با دست راست آرشه را روی سیمها حرکت میدهد و باعث لرزش آنها میشود.
تندی حرکت آرشه و مقدار فشاری که بر سیمها وارد میکند، بلندی صدا و کیفیت آن را مشخص میکند.
تعیین زیروبمی صداها به عهده دست چپ است؛ نوازنده با فشار دادن نقاط گوناگون سیم بر روی دسته ساز، طول بخش لرزان سیم را کم و زیاد کرده و در نتیجه صدای تولیدشده را زیر یا بم میکند.
به این عمل انگشتگذاری گفته میشود که باعث میشود بخشی از سیم که بین انگشت و گوشیها قرار دارد نلرزد. به این روش از هر یک از چهار سیم ویولن میتوان محدوده مشخصی از صداهای زیر و بم را ایجاد کرد.
برای نواختن کنترباس، نوازندگان این ساز از دو گونه آرشه بهره میبرند:
آرشهٔ آلمانی
آرشهٔ فرانسوی
از نظر ساختمان، در آرشه فرانسوی فاصله بین قسمت نگهدارنده آرشه و چوب آن، کمتر از آرشه آلمانی است. (آرشه فرانسوی شباهت زیادی به آرشه دیگر سازهای زهی دارد). هر یک از این دو نوع آرشه، روش نواختن مخصوص به خود را دارند.