اسماعیل ادیب خوانساری در سال ۱۳۱۹ برای نخستین بار به رادیو ایران دعوت شد. در ادامه این نوشته از وبلاگ آموزشگاه موسیقی الهام، با اولین مرد خوانندهای که در رادیو ملی ایران آواز خواند آشنا خواهید شد.
نخستین خواننده مرد در رادیو ملی ایران که بود؟
اسماعیل ادیب خوانساری وقتی ۳۹ سال داشت، برای اولین بار به برنامههای رادیو ملی ایران راه پیدا کرد. در آن زمان، او با موزیسینها و نوازندگان بزرگی همکاری نزدیک داشت. از جمله این هنرمندان میتوان به ابوالحسن صبا، علی اکبر شهنازی، حسین یاحقی، حبیب سماعی، عبدالحسین شهنازی، مهدی خالدی و مرتضی محجوبی اشاره کرد.
برای گسترش دانش خود، مقاله چگونه تشخیص دهم کدام ساز موسیقی برای من بهتر است؟ را مطالعه کنید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله تنها شاهکار شناخته شدهی تاریخ اپرا اثر کیست ؟ به شما کمک خواهد کرد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه نکات ضروری درهنگام خرید ساز.
زندگینامه
اسماعیل ادیب خوانساری، خواننده و استاد موسیقی آوازی، یکی از سه استاد بزرگ سبک آواز اصفهان بود. او اهل شهر خوانسار و در سال ۱۲۸۰ در همین شهر به دنیا آمد.
پدرش میرزا محمود خوانساری، روحانی بود. ادیب نزد استادانی چون عندلیب گلپایگانی (تولایی)، سید رحیم اصفهانی، حبیب شاطر حاجی و نایب اسدالله آموزش دید و از روش آوازی طاهرزاده نیز بهره برد.
وضع مالی خانوادهاش چندان مناسب نبود و آنان با درآمد کم از کشاورزی و باغداری زندگی را میگذراندند. پدرش آرزو داشت پس از اینکه پسرش فارسی، عربی و علوم دینی را بیاموزد، او را برای ادامهی تحصیل به نجف بفرستد تا راه روحانیت را در پیش گیرد.
اگر به این موضوع علاقه دارید، زندگینامه هنری پری زنگنه، بانوی نامدار اپرای ایران را از دست ندهید.
ادیب تا سن چهارده سالگی این درسها را در خوانسار فرا گرفت. چون صدای زیبایی داشت، به پیشنهاد پدرش، مؤذن شهر شد.
نخستین مردی که در رادیوی کشور صدایش پخش شد، چه کسی بود؟
در آغاز کار رادیو در ایران، یکی از پیشگامان این عرصه، مردی بود به نام «حسین سمیعیان». او از نخستین کسانی بود که به عنوان گوینده مرد، پشت میکروفون رادیو ملی قرار گرفت و برنامه اجرا کرد.
علاقه به هنر
از این زمان به بعد، عشق به شعر و موسیقی در وجود ادیب نفوذ کرد و به بررسی کارهای شاعران بزرگ فارسیزبان روی آورد. در این مسیر، بیشتر از همه با نوشتههای مولانا، حافظ و سعدی انس گرفت و وقت خود را با آنها گذراند. وقتی حدود پانزده سال داشت، گاهی در خلوت، غزلهای سعدی را با صدایی زیبا و آرام برای خود تکرار میکرد.
ادیب بین سالهای ۱۳۰۳ تا ۱۳۰۹ گاهی در اصفهان و گاهی در تهران زندگی میکرد. در سال ۱۳۰۹ به استخدام دولت درآمد و کار اداری خود را از شانزدهم مهرماه همان سال در بلدیه – که همان شهرداری تهران امروزی است – شروع کرد.
از او آثار زیادی بر جای مانده است؛ از جمله کارهای ضبط شده روی صفحات گرامافون ۷۸ دور (صفحات سنگی)، برنامههای رادیویی، آوازها و تصنیفهایی با همراهی ساز و ارکستر و همچنین تعداد زیادی ضبطهای شخصی و خانگی.
از میان آوازهای محلی بختیاری که با ارکستر انجمن موسیقی ملی اجرا شده، میتوان به «شلیل» و «خون دل» اشاره کرد. ادیب خوانساری در برنامههای «برگ سبز» و «گلهای جاویدان» نیز اجراهای متعددی داشته است.
تدریس و شاگردان
اسماعیل ادیب خوانساری مدتی در مدرسه علی موسیقی که استاد خالقی بنیان گذاشته بود، به آموزش آواز پرداخت. از شاگردان آن دوره میتوان مرحوم احمد ابراهیمی را نام برد.
پس از تأسیس مرکز حفظ و اشاعه موسیقی به سرپرستی داریوش صفوت در سال ۱۳۴۹، از ادیب نیز برای تدریس آواز در این مرکز دعوت شد.
بین سالهای ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۵، به درخواست استاد هوشنگ ابتهاج (سایه) که رهبری موسیقی رادیو ایران را بر عهده داشت، ادیب زمانی را به آموزش هنرجویان مشتاق آواز در رادیو ایران اختصاص داد.
از جمله کسانی که به طور مستقیم از آموزشهای ایشان بهره بردند، حسن کسایی، هنگامه اخوان و فخری ملکپور هستند. اکبر گلپایگانی نیز بسیار از محضر ادیب استفاده کرد و ریزهکاریهای سبک اصفهان را از او آموخت.
حسن کسایی از هنرمندانی است که آثار بسیاری، هم خصوصی و هم رادیویی، با ادیب خوانساری دارد. او در فاصله سالهای ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۵ به مدت یک سال در تهران و در منزل ادیب ساکن بود و نزد او آموزش دید.
آثار باقیمانده از این استاد بزرگ، شامل ضبطهای شخصی و خانگی و همچنین ردیف آوازی اوست که در سالهای پایانی عمرش ضبط شدهاند.
ردیف آوازی ادیب را عباس خوشدل، آهنگساز و موزیسین، به دستور وزیر فرهنگ و هنر زمان، ثبت و ضبط کرد که پس از انقلاب توسط انتشارات چهارباغ منتشر شد.
او برای هنر خود ارزش و احترام بسیاری قائل بود و در این باره گفته است: «هیچگاه از کسی در ازای خواندن نوا پول نگرفتهام؛ زیرا این کار را دون شخصیت یک هنرمند میدانم.» از ویژگیهای ویژه این استاد آواز میتوان به حس معنوی و عرفانی در کارهایش، بیان درست شعر و حفظ حس درونی آن و همچنین روشهای ویژه و بینظیرش در اجرای تحریرها اشاره کرد.
اگر سوالاتی دارید، مقاله آشنایی با اجزای اصلی تشکیل دهنده ی ساز درام به شما کمک خواهد کرد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه ساز سیمبالوم ، سنتور ملی مجارستان.
وفات
سرانجام این هنرمند در ششم فروردینماه سال ۱۳۶۱ و در سن ۸۱ سالگی چشم از جهان فروبست. او پیش از درگذشت، مدتزمان طولانی از ضعف جسمانی رنج میبرد و در بستر بیماری بود.