ویبراتو یک واژه در دنیای موسیقی است که به لرزش صدا هنگام نواختن یا خواندن اشاره دارد. به زبان ساده، وقتی یک نت با لرزش اجرا میشود، به آن ویبراتو میگویند. این لرزش میتواند در سازهای مختلف یا در آواز به شکلهای گوناگونی پدیدار شود و معمولاً بستگی به سبک نوازندگی یا تکنیکهای خوانندگی دارد. در ادامه این نوشته از وبلاگ یافتو، بیشتر با این مفهوم موسیقایی آشنا خواهید شد.
تکنیک ویبراتو چیست؟
در دنیای موسیقی، ویبراتو به یک نوسان ملایم و ظریف بین نتهای مختلف گفته میشود. این تکنیک، چه در آواز خواندن و چه در نواختن سازها، میتواند به صدا گرمی و عمق ببخشد و گاهی احساسی قویتر از یک نت ثابت و بدون تغییر ایجاد کند.
این نوسان معمولاً نباید از فاصلهٔ نیمپرده بالاتر یا نیمپرده پایینتر از نت اصلی فراتر برود. اگر این نوسان از این محدوده بیشتر شود، در واقع به یک تریل تبدیل میشود که بین دو نت مشخص اجرا میگردد. همچنین، سرعت ویبراتو میتواند بسته به سبک و مهارت نوازنده یا خواننده، سریع یا آهسته باشد.
ویبراتو چگونه کار می کند ؟
وقتی که صحبت میکنید یا آواز میخوانید، تارهای صوتی شما معمولاً بین ۱۰۰ تا ۱۰۰۰ بار در ثانیه مرتعش میشوند. میزان کشیدگی این تارها، زیر و بمی صدای شما را مشخص میکند.
اگر این کشش به اندازهٔ مناسب باشد، نه زیاد سفت و نه زیاد شل، یک لرزش دوم هم در تارهای صوتی پدید میآید. این لرزش اضافه باعث میشود صدا با نوسانی حدود ۵ تا ۶ بار در ثانیه شنیده شود. به این پدیده ویبراتو میگویند.
بسیاری از نوازندگان هم در اجرای خود از ویبراتو استفاده میکنند. نوع و شیوهٔ به کارگیری ویبراتو به ساز آنها بستگی دارد.
روش اجرا
ویبراتو در سازهای زهی:
در سازهای زهی، ویبراتو با حرکت آرام دست چپ نوازنده روی سیمها ایجاد میشود. نوازنده انگشت خود را به آرامی روی سیم به جلو و عقب میکشد. این حرکت باعث میشود فشاری که به سیم وارد میکند، تغییر کند و در نتیجه صدایی که با آرشه یا مضراب تولید میشود، به طور متناوب کمی زیر و بم شود.
نوازندگان معمولاً این تکنیک را روی نتهای بلند به کار میبرند تا احساس و زیبایی صدا را افزایش دهند و تأثیر بیشتری روی شنونده بگذارند.
در ساز سنتور، برای اجرای ویبراتو، نوازنده با یک دست به سیمها ضربه میزند و همزمان با دست دیگر روی همان سیم، فشار متناوبی وارد میکند. این کار باعث لرزش خفیف صدا میشود و صدای تولیدشده با لرزشی ظریف شنیده میشود.
ویبراتو گیتار:
ایجاد ویبراتو روی گیتار به این صورت است که پس از به صدا درآوردن سیم، آن را به آرامی و با حرکتی موزون خم میکنند. نوازندگان گیتار الکتریک همچنین میتوانند با کمک پدالهای افکت یا تنظیمات آمپلیفایر، این اثر لرزشی را به شکل الکترونیکی ایجاد کنند.
ویبراتو در سازهای شستیدار
در سازهای کلاویهای مانند بعضی ارگها، با تغییر فشار هوایی که از لولههای ساز میگذرد یا با استفاده از ابزارهای مکانیکی، حالت ویبراتو ایجاد میشود.
کلاویکورد هم که از نظر فنی یک ساز کلاویهای با کوک ثابت است، این امکان را به نوازنده میدهد که با اعمال فشار بیشتر روی کلاویه در هنگام نواختنِ نت، نوعی ویبراتو به نام «بیبانگ» پدید آورد.
همچنین برخی کیبوردهای الکترونیک قادرند با فشردن عمیقتر کلیدها یا از طریق کنترلرهای میدی، ویبراتوی الکترونیکی تولید کنند.
ویبراتو باس الکتریکی:
یک گیتار بیس الکتریک میتواند ویبراتو را دقیقاً به همان روشی که در گیتار الکتریک انجام میشود، ایجاد کند.
ویبراتو کنترباس ، ویولن سل ، ویولا و ویولن:
در سازهای زهی ارکستر، تکنیک ویبراتو بسیار به کار میرود. نوازندگان این سازها با استفاده از ویبراتوی یکنواخت و ظریف، به حفظ بهتر نتها کمک میکنند و در نتیجه، صدایی غنی و پُردامنه تولید میکنند.
ویبراتو در سازهای بادی چوبی:
نوازندگان سازهای بادی چوبی، صدا را با تغییر دادن هوایی که در ساز میدمند ایجاد میکنند. این کار میتواند با لرزش ناحیه شکم یا حرکت آرام و منظم پرده دیافراگم انجام شود.
سازهای برنجی:
سازهای برنجی با حرکت دادن سری پایینتر، نتهای گوناگونی ایجاد میکنند و نوازنده با تغییر حالت لبهایش روی دهانی ساز، صدا را هدایت میکند. ویبراتو نیز به روشهای مختلفی مانند حرکت دادن دیافراگم، تکان دادن دست (که به آن “لرزش” هم میگویند) یا لرزاندن فک قابل اجرا است.
ویبراتو در آواز :
در خوانندگی، لرزش صدا یا ویبراتو به سه روش اصلی ایجاد میشود. این لرزش میتواند در تارهای صوتی اتفاق بیفتد که حدود ۶٫۵ تا ۸ بار در ثانیه تکرار میشود. گاهی نیز این لرزش از دیافراگم نشأت میگیرد که کمتر از ۵ بار در ثانیه است. حالت سوم ترکیبی از این دو است که لرزشی بین ۵ تا ۶٫۵ بار در ثانیه تولید میکند. پژوهشها همچنین نشان میدهند که این لرزش گاهی نتیجهٔ سیگنالهای عصبی به عضلات حنجره و تارهای صوتی است.