یکی از سازهای کوچک و محبوب این روزها، کالیمبا است. کالیمبا در اصل یک ساز سنتی و بومی قاره آفریقا محسوب میشود. این ساز در انواع مختلفی ساخته میشود که تفاوت آنها معمولاً در تعداد تیغهها یا جنسی است که از آن ساخته شدهاند. در این نوشته از وبلاگ یافتو میخواهیم به یکی از پرسشهای پرتکرار درباره این ساز بپردازیم: انتخاب بین کالیمبای چوبی یا شیشهای. اگر شما هم به کالیمبا علاقهمند هستید، خواندن این مطلب را تا پایان ادامه دهید.
تاریخچه ساز کالیمبا (تاریخچه کالیمبا)
داستان شناخته شدن ساز کالیمبا توسط مردم خارج از آفریقا، به اوایل قرن بیستم برمیگردد. در آن زمان، یک پژوهشگر موسیقی که درباره فرهنگهای مختلف مطالعه میکرد، در سفر به یک روستای آفریقایی برای اولین بار با این ساز آشنا شد. بعد از این اتفاق، در سال ۱۹۶۰ یک شرکت اسباببازی در شهر پرینستون، واقع در ایالت نیوجرسی آمریکا، این ساز را به بازار عرضه کرد و به فروش رساند. از آن زمان به بعد، کالیمبا به تدریج در سراسر جهان معروف شد.
کالیمبا در انواع و مدلهای گوناگونی ساخته میشود. دلیل این تنوع آن است که این ساز در مناطق مختلف آفریقا، با توجه به فرهنگ مردم، روش ساخت و حتی نامهای متفاوتی روبرو شده است. برای نمونه، نوعی از این ساز که بومی کشور زیمبابوه است معمولاً بین ۷ تا ۱۲ کلید دارد که با نمونههای دیگر آن در نقاط مختلف آفریقا تفاوت دارد.
نام های دیگر کالیمبا
کالیمبا اسمهای بسیار زیادی دارد و بیش از صد نام مختلف برای آن وجود دارد. معروفترین این نامها عبارتاند از: کالیمبا، پیانوی شستیای آفریقایی، امبیرا، سانسا و کاریمبا.
در سال ۱۹۵۴، فردی به نام هیو تریسی، نام «کالیمبا» را برای این ساز انتخاب کرد. سپس در سال ۱۹۶۱، در یک مقاله پیشنهاد داد که از واژهٔ «امبیرا» به عنوان نامی کلی برای تمام انواع پیانوهای سنتی آفریقایی استفاده شود.
امروزه اما در سراسر جهان، به همهٔ سازهای غیرسنتی و شستیدار آفریقایی، کالیمبا گفته میشود.
جنس و تعداد تیغه های کالیمبا
ساز کالیمبا معمولاً از چوبهایی مانند بامبو، افرا یا گردو ساخته میشود. البته برخی شرکتها نمونههای شیشهای این ساز را نیز تولید کرده و به بازار عرضه کردهاند. تیغههای کالیمبا هم عموماً از جنس فلز هستند.
تعداد تیغههای این ساز متفاوت است و معمولاً بین ۶ تا ۱۹ تیغه روی آن نصب میشود. تعداد تیغهها بستگی به سطح مهارت و تجربهی فرد در نواختن کالیمبا دارد.
سایز کالیمبا
کالیمبا معمولاً در ابعاد تقریباً ۱۸ سانتیمتر طول، ۱۳ سانتیمتر عرض و ۳ سانتیمتر ارتفاع ساخته میشود و وزن آن بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ گرم است. با این حال، امروزه انواع مختلفی از این ساز با شکلها و اندازههای گوناگون در دسترس است. برخی از این مدلها وزن کمتر و ابعاد متفاوتی دارند. همچنین با افزایش محبوبیت کالیمبا در جهان، نمونههایی از جنسهای مختلف و با وزن بسیار سبکتر نیز تولید شدهاند.
کالیمبا شیشه ای بهتر است یا چوبی ؟
این پرسش، یکی از رایجترین سوالهایی است که معمولاً هنرجویان تازهکار، وقتی میخواهند نواختن کالیمبا را آغاز کنند، در ذهن دارند. اگر شما هم قصد دارید یادگیری این ساز را شروع کنید، بهتر است به نکات زیر دقت کنید.
تفاوت های کالیمبا شیشه ای و چوبی
حجم صدای ساز
یک تفاوت مهم بین کالیمبای چوبی و کالیمبای شیشهای، میزان صدای آنهاست. کالیمبای شیشهای به اندازه نوع چوبی بلند صدا ندارد. دلیل این موضوع به ساختار ساز برمیگردد. کالیمبای چوبی بدنهای توخالی دارد و روی آن سوراخهایی برای خارج شدن صدا تعبیه شده است. همچنین خود چوب فضای بهتری برای طنین انداختن صدا ایجاد میکند.
اما کالیمبای شیشهای برعکس، بدنهای توپر و فشرده دارد و به همین خاطر صدای آن آرامتر است. البته اگر با نیروی بیشتری آن را بنوازید، میتوانید به بلندی صدای کالیمبای چوبی برسید، اما این کار ممکن است به انگشتان شما فشار بیاورد.
به طور کلی، کالیمباهای چوبی صدای بلندتر و عمیقتری دارند و اگر صدای بم را میپسندید، گزینه بهتری برای شما هستند. در مقابل، کالیمباهای شیشهای به خاطر نداشتن حفره، صدای کمحجمتری تولید میکنند، اما نوای آنها بسیار ظریف، آرامشبخش و دلنواز است. اگر به دنبال چنین صدایی هستید، کالیمبای شیشهای پیشنهاد خوبی برای شماست.
رنگ صدا
وقتی میخواهید یک کالیمبا بخرید، یکی از نکات مهمی که باید به آن توجه کنید، رنگ صدا یا طنین ساز است. بهتر است قبل از خرید، به نمونههای صوتی مختلف کالیمبا گوش دهید و مدلی را انتخاب کنید که صدایش بیشتر میپسندید.
به طور معمول، کالیمباهای شیشهای (اکریلیک) صدایی گرم و لطیفتری تولید میکنند و برای قطعات آرام و ملودیهای لالاییگونه ایدهآل هستند. در مقابل، کالیمباهای چوبی صدایی شفافتر و پُرحجمتر دارند. هر دو نوع زیبایی منحصر به فرد خود را دارند و انتخاب نهایی کاملاً به سلیقه شخصی شما بستگی دارد.
آیا کالیمباهای شیشهای و کریستالی میشکنند؟
در پاسخ به این پرسش که آیا کالیمباهای شیشهای شکستنی هستند، باید بگوییم خیر! زیرا این سازها از جنس اکریلیکِ ضخیم ساخته شدهاند و در صورت افتادن معمولاً نمیشکنند. البته این به آن معنا نیست که نباید از ساز مراقبت کنیم. اگر اصول نگهداری از کالیمبای شیشهای را رعایت کنید، هیچ مشکلی برای آن پیش نخواهد آمد.