در نوشتههای قبلی، سازهای بادی را به طور کلی معرفی کردیم. این سازها خود به دستههای گوناگونی تقسیم میشوند. در این بخش از وبلاگ یافتو قصد داریم انواع سازهای بادی را به شما معرفی کنیم.
تا پایان این نوشته با ما همراه بمانید.
آشنایی با انواع سازهای بادی
سازهای بادی را به دو دسته بزرگ بخش میکنند:
سازهای بادی به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
۱- سازهای بادی برنجی
۲- سازهای بادی چوبی
البته این نامگذاری به این معنی نیست که حتماً جنس این سازها از برنج یا چوب باشد. برای مثال، ساکسوفون از نظر ساختار و روش تولید صدا بسیار شبیه کلارینت است و بنابراین در گروه سازهای بادی چوبی قرار میگیرد، حتی اگر بدنه آن از فلز ساخته شده باشد.
یا فلوت ریکوردر که در گذشته معمولاً از چوب بود و امروزه اغلب از پلاستیک ساخته میشود و برای آموزش موسیقی به کودکان استفاده میشود، اما باز هم در دسته سازهای بادی چوبی محسوب میگردد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه احمد عبادی، نوازنده صاحب سبک سه تار.
در حقیقت، تفاوت اصلی این دو گروه به جنس مواد سازنده آنها مربوط نیست، بلکه به شیوهای برمیگردد که صدا در دهانی ساز تولید میشود.
در سازهایی که به برنجی معروفند، صدا از لرزش لبهای نوازنده در درون کاسه دهانی ساز به وجود میآید.
اما در سازهایی که به چوبی معروفند، صدا یا از لرزش قمیش (تکهای نی) ایجاد میشود، یا از لرزش هوا هنگامی که از لبه تیز دهانی ساز عبور میکند.
سازهای بادی برنجی
سازهای بادی برنجی بخشی از خانواده سازهای ارکستر بزرگ هستند. برای درک بهتر جایگاه آنها، میتوان این سازها را در گروه شیپورها دستهبندی کرد.
در زمانهای قدیم، شیپورها را از فلز برنج میساختند، اما امروزه آنها را از آلیاژی به نام برنج تولید میکنند. طبیعتاً روش ایجاد صدا در سازهای بادی برنجی با سازهای بادی چوبی فرق دارد و همین تفاوت، مبنای تقسیمبندی این دو گروه است.
نوازندگان سازهای بادی برنجی با لرزاندن لبهای خود روی قطعهای به نام دهنی، لرزش ایجاد میکنند و این لرزش به صدای زیبا تبدیل میشود.
در واقع، لولهای که در ساختار این سازها وجود دارد، باعث میشود لرزش ایجاد شده توسط لب نوازنده تقویت شده و به صدای کامل تبدیل گردد.
در این مقاله داستان سه تار ناصرالدین شاه و استاد عبادی اطلاعات مفیدی آمده است.
انواع ساز بادی چوبی
این سازها در سه گروه اصلی جای میگیرند:
برای گسترش دانش خود، به مقاله آیا کالیمبا ساز سختی است؟ سر بزنید.
**سازهای بادی چوبی بدون زبانه (بی قمیش)**
در این سازها، صدا از برخورد هوا با لبهای که در بدنه ساز تعبیه شده، ایجاد میشود.
**سازهای بادی چوبی با یک زبانه (با قمیش)**
صدای این سازها با دمیدن هوا تولید میشود. هوا قطعه کوچکی از نی یا پلاستیک به نام قمیش یا زبانه را به لرزه درمیآورد و این لرزش، صوت ساز را پدید میآورد.
سازهای شاستی دار بادی
این ساز در گروه سازهای بادی با صفحه کلید قرار میگیرد. صدای آن از طریق دمیدن هوا و با کمک نیروی برق و مکانیزمهای مکانیکی تولید میشود.
نحوه ی تولید صدا در سازهای بادی چوبی و برنجی
در سازهای بادی چوبی، بخشی به نام تیغهی هوایی وجود دارد. این تیغهها معمولاً به شکل لولهها یا کانالهای توخالی در بدنهی ساز جای گرفتهاند. وقتی نوازنده در ساز میدمد، هوا به این تیغهها برخورد کرده و با لرزاندن آنها، صدای ساز پدید میآید. در برخی از این سازها که به آنها سازهای زبانهدار میگویند، قطعهی کوچکی از جنس نی یا پلاستیک به کار رفته است. با دمیدن نوازنده، هوا این زبانهها (یا قمیشها) را به حرکت و لرزش درمیآورد.