سازدهنی که با نام هارمونیکا نیز شناخته میشود، یکی از سازهای کوچک و سبک است و به راحتی میتوان آن را همه جا همراه داشت. همین ویژگی باعث شده تا طرفداران زیادی در سراسر جهان پیدا کند. صدای این ساز کوچک، گرم و گوشنواز است. اگر شما نیز به نواختن سازدهنی علاقهمند هستید، پیشنهاد میکنیم ادامه این نوشته را در وبلاگ یافتو دنبال کنید تا با این ساز، روش ایجاد صدا در آن و مدلهای مختلف آن بیشتر آشنا شوید.
آشنایی با ساز دهنی یا هارمونیکا
ساز دهنی در گروه سازهای زبانه آزاد جای میگیرد و سازی سبک و قابل حمل است.
صدای این سازها از لرزش یک تیغه فلزی کوچک ایجاد میشود که یک سر آن به ساز چسبیده و سر دیگرش آزاد است. وقتی هوا از کنار این تیغه عبور میکند، آن را به لرزش درمیآورد و این لرزش، صدای ساز را تولید میکند.
تاریخچه ساز دهنی
این ساز پیشینه بسیار قدیمی دارد. چینیهای دوران باستان نوعی سازدهنی با تیغههای چوبی میشناختند و آهنگسازانی مانند موتسارت نیز برای سازدهنی شیشهای (که ساز متفاوتی متشکل از مجموعهای از لیوانهای کوکشده است) آهنگ ساختهاند. اما سازدهنی دیاتونیکی که امروزه میشناسیم، در آغاز قرن نوزدهم در آلمان اختراع شد.
این ساز توسط افرادی که از آلمان مهاجرت میکردند، به کشورهایی مانند آمریکا و بریتانیا راه یافت و تا میانههای قرن نوزدهم در نقاط مختلف جهان نواخته میشد.
مقاله بیوگرافی سعدی افشار منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
طبیعتاً این ساز در طول سالهای بسیار، تغییرات زیادی را تجربه کرده است. سازدهنی که نوازندگان گذشته مینواختند، با سازدهنی دوران کنونی تفاوتهای چشمگیری دارد.
شنگ، ساز دهنی چوبی چینی
در سده هفدهم میلادی، مردم چین برای درست کردن سازدهنی از نیهای بامبو بهره میبردند. آنها نام این ساز را «شنگ» گذاشته بودند که به مرور زمان بسیار محبوب شد.
سپس در آغاز سده هجدهم، برخی از سازندگان تصمیم گرفتند به جای چوب، از فلز برای ساختن این ساز استفاده کنند.
این روش تازه آن قدر خوب و کاربردی بود که پس از آن، تقریباً هیچکس سازدهنی را از جنس بامبو نساخت.
ساز امروزی
در سال ۱۸۲۵ فردی به نام ریتا نخستین سازدهنی را به شکلی که امروزه میشناسیم ساخت.
این ساز دهنی سوراخ صدا و دو صفحه زبانهدار داشت که با دمیدن و مکیدن هوا به صدا درمیآمدند و نتهای مختلفی تولید میکردند.
تقریباً چهار سال بعد، یک ساعتساز آلمانی به نام مسنر، نواختن سازدهنی را یاد گرفت و تمرین کرد.
او از این راه درآمد خوبی کسب کرد و الهامبخش بسیاری از همکارانش شد، به طوری که آنها نیز به سمت این ساز جذب شدند.
سازدهنی کروماتیک (Chromatic) در سال ۱۹۱۸ ساخته شد. چون همه نیمپردههای گام کروماتیک را در بر میگرفت، نوازندگان میتوانستند آهنگهای کاملتر و پیچیدهتری را با آن اجرا کنند.
طبقهبندی کلی
سازدهنی را میتوان به شکلهای گوناگونی دستهبندی کرد. اگر از انواع بیس (Bass) و کورد (Chord) چشمپوشی کنیم، سازدهنیهایی که معمولاً برای نواختن تکنوازی (سولو) به کار میروند را میتوان به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم کرد:
۱ – سازدهنیهای دو زبانهای (Doble Reed(ed) Harmonicas)
در این نوع سازدهنی، هر سوراخ فقط با عمل دمیدن یا مکیدن به صدا درمیآید و در هر سوراخ دو زبانه وجود دارد. به همین دلیل، هر نتی که با دم (Blow) یا بازدم (Draw) تولید میشود، از لرزش همزمان آن دو زبانه به وجود میآید.
۲ – سازدهنیهای تک زبانهای (Single Reed(ed) Harmonicas)
در سازدهنیهای تکزبانه، هر نت که با عمل دم (Blow) یا بازدم (Draw) نواخته میشود، تنها از لرزش یک زبانه حاصل میشود. سازدهنیهای دیاتونیک (Diatonic) و کروماتیک (Chromatic) در این گروه جای میگیرند.
آشنایی با انواع مختلف سازدهنی
سازدهنی دیاتونیک:
این ساز با نام هارپ نیز شناخته میشود و از محبوبترین انواع سازدهنی است. از آن معمولاً در سبکهای موسیقی مانند راک، کانتری، وسترن، بلوز و فولک استفاده میشود.
این سازدهنی ده سوراخ دارد و نواختن آن با عمل دمیدن و مکیدن هوا در هر دو حالت انجام میگیرد. با این ساز میتوان نتهای اصلی را اجرا کرد. اگر بخواهید نتهای بیشتری را با آن بنوازید، باید از تغییر حالت لب، زبان و حنجره خود نیز کمک بگیرید.
سازدهنی کروماتیک:
این سازدهنی میتواند همه نیمپردههای موسیقی (نتهای کروماتیک) را اجرا کند. در انتهای ساز یک کلید قرار دارد که با فشار دادن آن، هر نتی که در حالت دمیدن یا مکیدن هوا تولید میشود، به صورت نیمپرده بالاتر نواخته میشود. از این سازدهنی معمولاً در موسیقی پاپ و موسیقی کلاسیک استفاده میشود.
سازدهنی ترمولو:
این سازدهنی، سادهترین و ابتداییترین نوع سازدهنی به شمار میرود. مدل ترمولو دارای ۲۴ سوراخ است که در دو ردیف کنار هم قرار گرفتهاند. این ویژگی به این معناست که این سازدهنی در مجموع ۲۴ نت مختلف را میتواند تولید کند.
نام این ساز از صدای مخصوص آن گرفته شده است. کلمه “ترمولو” در زبان ایتالیایی به معنای “لرزاندن” است و به صدای لرزان و زیبای این ساز اشاره دارد.
سازدهنی کورد:
این مدل سازدهنی نیز از انواع محبوب است که در اندازههای گوناگون ساخته میشود. این ساز معمولاً در کنار دیگر سازها به کار میرود تا در کنار هم، قطعهای موسیقایی و زیبا پدید آورند.
مقاله تفاوت گیتار آکوستیک و کلاسیک منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
سازدهنی باس:
این سازدهنی تنها با فوت کردن و دمیدن هوا به صدا درمیآید. نیازی نیست برای کشیدن هوا به داخل ساز تلاش کنید. این ساز نیز مانند نوع کورد، بیشتر برای نواختن در بخشهای پسزمینه و همراهی با دیگر سازها مناسب است.
بهترین ساز دهنی برای یادگیری
انتخاب مناسبترین سازدهنی برای یادگیری، کاملاً به هدف و سبکی که در نظر دارید بستگی دارد. پس قبل از هر چیز، باید مشخص کنید کدام نوع از سازدهنی با سبک موسیقی مورد علاقه شما هماهنگ است.
شنیدن قطعات و سبکهای گوناگون موسیقی به شما کمک میکند تا سلیقه خود را بهتر بشناسید. اگر سبک خاصی مدنظرتان نیست یا در انتخاب مردد هستید، سازدهنی کروماتیک میتواند انتخاب خوبی باشد.
این نوع سازدهنی هم برای نواختن موسیقی پاپ مناسب است و هم در بین هنرجویان تازهکار در ایران طرفدار دارد.
علاوه بر این، به کسانی که میخواهند اصول تئوری موسیقی را یاد بگیرند نیز معمولاً سازدهنی کروماتیک پیشنهاد میشود؛ زیرا این ساز امکان اجرای تمام نیمپردهها را به نوازنده میدهد.
اگر قصد شما از یادگیری هارمونیکا بیشتر سرگرمی و گذران اوقات فراغت است، سازدهنی ترمولو گزینه مناسبی برای شما خواهد بود.
اما به خاطر داشته باشید که مدلهای ارزانقیمت ترمولو ممکن است از کیفیت صدای مطلوبی برخوردار نباشند.
در ابتدا سازی گران نخرید
یک نکته مهم وجود دارد: وقتی میخواهید اولین سازدهنی خود را بخرید، سراغ مدلهای خیلی گران نروید. بهتر است از بین سازدهنیهای قیمت متوسط یا مناسبتر انتخاب کنید.
سازدهنی، سازی ظریف و حساس است و معمولاً کسانی که تازه شروع کردهاند و هنوز با روش درست کار با آن آشنا نیستند، ممکن است خیلی زود ساز خود را خراب کنند.
پس اگر قصد دارید هارمونیکا را به صورت جدی و حرفهای ادامه دهید، ابتدا با مدلهای گرانقیمت شروع نکنید. تا زمانی که به مهارت کافی برسید، احتمالاً حداقل یک یا دو سازدهنی را فرسوده یا خراب خواهید کرد.
بهترین آموزشگاه سازدهنی یا هارمونیکا
اگر علاقهمند به یادگیری این ساز جذاب هستید یا دوست دارید نواختن هارمونیکا را زیر نظر برترین مدرسان بیاموزید، آموزشگاه موسیقی یافتو میتواند گزینه بسیار مناسبی برای شما باشد. این آموزشگاه به عنوان بزرگترین مرکز آموزشی موسیقی در شرق تهران شناخته میشود. علاوه بر این، برای اینکه بتوانید ساز مناسب خود را به درستی انتخاب کنید، میتوانید از راهنمایی و مشاوره رایگان ما نیز بهرهمند شوید.
برای یادگیری پیشرفته، به استاد نورعلی برومند ،پزشکی که نابینا شد مراجعه کنید.