استاد ابوالحسن صبا یکی از پیشگامان و بزرگان موسیقی ایران محسوب میشود. او از سنین پایین با دنیای موسیقی مانوس شد و توانست در نواختن بسیاری از سازها مهارت بالایی کسب کند. در این مطلب از وبلاگ یافتو، بیشتر با زندگی و آثار این هنرمند نامدار آشنا خواهید شد.
بیوگرافی استاد ابوالحسن صبا
ابوالحسن صبا در سال ۱۲۸۱ خورشیدی در خانوادهای فرهنگی و اهل موسیقی به دنیا آمد. پدرش، کمالالسلطنه، پزشک و ادیبی بود که به هنر موسیقی علاقهای ویژه داشت. نخستین درسهای موسیقی را نیز ابوالحسن در همان کودکی از پدر آموخت.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه کوک فیثاغورثی چیست؟.
استاد صبا را باید از استادان برجسته موسیقی ایران دانست. او در نواختن انواع سازهای ردیف ایرانی مهارت کامل داشت و سازهایی مانند سنتور، تار، سهتار، تنبک، نی، کمانچه، ویولن و حتی پیانو را در سطح عالی مینواخت. با این همه، ویولن و سهتار را به عنوان سازهای اصلی و تخصصی خود انتخاب کرده بود. او در مدرسه عالی موسیقی شاگرد علینقی وزیری شد و بعدها به عنوان تکنواز در ارکستر استاد وزیری نواخت.
توصیه میکنیم این مطلب سیما بینا، نخستین زنی که در تالار وحدت کنسرت اجرا کرد را حتماً بخوانید.
صبا در سال ۱۳۰۲ وارد مدرسه عالی موسیقی شد که بنیانگذار آن علینقی وزیری بود. وقتی ۲۲ سال داشت، به عنوان دانشجوی برتر و تکنواز برنامههای این مدرسه شناخته میشد و مورد تحسین و احترام استادان و همدورانهای خود قرار گرفت.
نخستین اثر ضبط شدهٔ استاد صبا
اولین کار ضبط شده از استاد صبا، قطعۀ زرد ملی (یا زرد ملیجه) با ویولن بود که در سال ۱۳۰۶ به صورت صفحه منتشر شد. این قطعه در میان دو بخش سرود «ای وطن» با صدای روحانگیز پخش میشد و با استقبال زیادی روبرو گشت.
در همان سال، علینقی وزیری از ابوالحسن صبا خواست تا در شهر رشت یک مدرسۀ ویژه برای آموزش موسیقی راهاندازی کند. او نزدیک به دو سال در رشت ماند و در این مدت، علاوه بر تدریس موسیقی، به مناطق روستایی و کوهپایههای شمال ایران سفر کرد و به گردآوری نغمههای محلی پرداخت. دستاورد این سفرها، آهنگهایی مانند دیلمان، رقص چوبی قاسمآبادی، کوهستانی و امیری مازندرانی بود که از یادگارهای همان دورۀ زندگی او به شمار میروند.
توانایی در نواختن همه سازها
استاد صبا در نواختن تمام سازهای موسیقی ایرانی تبحر داشت و سازهایی مانند سنتور، تار، سهتار، تنبک، نی، کمانچه، ویولن و نیز را در سطح عالی مینواخت. اما ویولن و سهتار را به عنوان سازهای اصلی و تخصصی خود انتخاب کرد.
او سهتار را با حالتی روحنواز مینواخت و اولین معلم پسرش در این ساز بود. صبا علاوه بر نوازندگی، گاهی آهنگسازی نیز میکرد و افزون بر موسیقی، با ادبیات کهن ایران آشنایی عمیقی داشت و زبان انگلیسی را هم میدانست.
علاقهمند به پرورش گل نیز بود. ساز تخصصی او ویولن بود که نواختن آن را نزد حسین خان هنگآفرین آموخت. همچنین سنتور را نزد علیاکبر شاهی و حبیب سماعی، کمانچه را نزد حسین خان اسماعیلزاده، ضرب را نزد حاجی خان ضربی، نی را نزد اکبرخان، تار را نزد استاد علینقی وزیری و سهتار را در مکتب استاد میرزا عبدالله و غلامحسین درویش به مرحله استادی رساند. در دوران جوانی به مدرسه کمالالملک رفت و هنر نقاشی را نیز فرا گرفت.
توانمندی های استاد صبا در زمنیه های هنری
همچنین، او تواناییهایی مانند کار با سوهان، نجاری، ریختهگری، معرقکاری و خاتمکاری را فراگرفت که بعدها در ساخت سازهای موسیقی از آنها بهره برد.
ابوالحسن صبا، برای مدت چهل سال به نواختن ساز پرداخت، آموزش داد، در گروههای موسیقی شرکت کرد، کتاب تألیف کرد و در همه تحولات موسیقی ایران، اثری روشن و سازنده بر جای گذاشت. او در همه زمینههای موسیقی ایرانی و حتی هنرهای دیگر مانند سازسازی، نقاشی و ادبیات، توانمند بود و گنجینهای کامل از دانش و تجربه موسیقی ایران به شمار میرفت.
استاد صبا برای سازهای ویولن، سنتور، تار و سهتار، مجموعههایی از قطعات و آموزشها (ردیف) از خود باقی گذاشته که بسیاری از شاگردانش آنها را آموزش میدهند. این مجموعههای به جا مانده از صبا، از جمله منابع معتبر و با ارزش موسیقی سنتی ایران محسوب میشوند.
برای یادگیری پیشرفته، به سبک نیو ایج، سبکی با کاربردهای درمانی! مراجعه کنید.
شاگردان ابوالحسن صبا
حسین تهرانی، حسن کسایی، داریوش صفوت، فرامرز پایور، منوچهر صادقی، غلامحسین بنان، لطفالله مفخم پایان، علی تجویدی، جهانگیر کامیان، همایون خرم، اسدالله ملک، رحمتالله بدیعی، ساسان سپنتا، ابراهیم قنبری مهر، اسماعیل چشم آذر، مهدی خالدی، مهدی مفتاح، حبیبالله بدیعی، محمد طغانیان دهکردی، شهریار، بابک رادمنش، حسین خواجه امیری (ایرج)، پرویز یاحقی و فرهاد فخرالدینی همگی از هنرجویان و شاگردان استاد ابوالحسن صبا به شمار میروند.