مرتضی محبوبی، که به نام مرتضیخان هم معروف است، یک نوازنده چیرهدست پیانو و آهنگساز ایرانی بود. سبک منحصربهفرد نوازندگی او باعث شده که بسیاری او را از پایهگذاران موسیقی ملی ایران بدانند. با وجود اینکه پیانو یک ساز غربی است، محجوبی آن را به شکلی کاملاً ایرانی و با حالوهوای موسیقی اصیل ایران مینواخت. حتی نقل است که او پیانو را مانند سنتور کوک میکرد و این کار را با سرعت زیادی انجام میداد. علاوه بر این، مرتضیخان روش خاص خود را برای نوشتن نتهای موسیقی ابداع کرده بود که در آن از خط حامل استفاده نمیشد. اگر دوست دارید بیشتر با زندگی هنری این نوازنده بینظیر آشنا شوید، در ادامه این نوشته از وبلاگ یافتو همراه ما باشید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله تفاوت های ویلون با ویلونسل مراجعه کنید.
در صورت علاقهمندی، مطلب نکات مربوط به نگهداری پوست تنبک را از دست ندهید.
تولد، کودکی و آغاز مسیر موسیقی
مرتضی محجوبی در سال ۱۲۷۸ در شهر تهران به دنیا آمد. خانوادهاش به موسیقی علاقهی زیادی داشتند. برادر بزرگش، رضا محجوبی، نوازندهی ویولن و آهنگساز شناختهشدهای بود. مادرش نیز با نواختن پیانو آشنا بود و از همان کودکی این ساز در خانهی آنها وجود داشت. مرتضی به مدت شش سال، همزمان ردیفهای موسیقی را نزد حسین هنگآفرین آموخت و روشهای مخصوص نوازندگی پیانو را از محمود مفخمالممالک فرا گرفت. این آموزشهای اصولی و دقیق باعث شد که او در ده سالگی بتواند در تالار سینمای فاروس حاضر شود. در آنجا، او با پیانو، آواز عارف قزوینی را همراهی کرد که برای یک پسر ده ساله، موفقیت بسیار چشمگیری به شمار میآمد.
فعالیتهای حرفهای مرتضی محجوبی
در سال ۱۳۰۷، مرتضی محجوبی به همراه گروهی از هنرمندان نامی مانند ابوالحسنخان صبا، حسینخان یاحقی، مرتضی نیداود، ارسلان درگاهی، عبدالحسین شهنازی و آقا رضاخان روانبخش به شهرهایی مانند بیروت، حلب و شام سفر کرد. در این سفر، آنها بیش از ۱۰۰ صفحه موسیقی ضبط کردند که برخی از آنها هنوز در دسترس هستند.
در سال ۱۳۱۹، با راهاندازی رادیو، محجوبی از نخستین نوازندگانی بود که به این سازمان پیوست. او تا پایان عمرش در رادیو فعالیت داشت و مدتی نیز مسئولیت برنامههای موسیقی رادیو را بر عهده گرفت. در سال ۱۳۳۴، او به برنامه گلها پیوست و بسیاری از آهنگهایش را با همکاری ارکستر این برنامه اجرا کرد.
از آثاری که با آهنگسازی مرتضی محجوبی، خوانندگی غلامحسین بنان و ترانهسرایی رهی معیری خلق شد و شهرت فراوان یافت، میتوان این موارد را نام برد:
اگر به این موضوع علاقه دارید، سازهایی که در سبک کلاسیک نواخته می شود را از دست ندهید.
توصیه میکنیم این مطلب تنور، زیرترین نوع صدای مردان را حتماً بخوانید.
کاروان
روز ازل
نوای نی
بیدل ساقی
نت ابداعی مرتضی محجوبی
مرتضی محجوبی روشی جدید برای نوشتن نتهای موسیقی ابداع کرد که شبیه به خط سیاق قدیمی بود. در این روش، نتها از راست به چپ نوشته میشوند، از خطوط حامل استفاده نمیشود و نشانههای ویژۀ خود را دارد. به کوشش پویان آزاده، این روش نتنویسی به عنوان یک میراث فرهنگی معنوی در فهرست ملی ثبت شد.
بهار برخوردار، پژوهشگر موسیقی، روش نتنویسی مرتضی محجوبی را به خط نت جهانی تبدیل کرد و در کتابی با نام «ردیف پیانو استاد مرتضی محجوبی» منتشر نمود. این کتاب ۳۶۶ صفحهای، به دو زبان نوشته شده و شامل هفت دستگاه و پنج آواز است.
سازمان میراث فرهنگی و گردشگری از بهار برخوردار به دلیل چاپ این کتاب قدردانی کرد؛ زیرا پیش از این، بسیاری از موسیقیدانان نمیتوانستند از دستنوشتههای استاد محجوبی استفاده کنند و روش خاص نتنویسی او برایشان نامفهوم بود.
مقاله انواع پوست تنبک و مشخصات آن ها منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
برای یادگیری پیشرفته، به بیوگرافی الکساندر ایگوریویچ ریباک مراجعه کنید.