این نوشته با مشارکت تیم مبلمان دانشگاه تهران و مجله رونیکس و به قلم بیتا حموله، دانشجوی کارشناسی مهندسی صنایع مبلمان دانشگاه تهران تهیه شده است.
رنگآمیزی و پوشش دادن چوبهای مبلمان، گامی کلیدی در این حرفه به شمار میرود. اهمیت این کار در آن است که از چوب در برابر آسیبهای زیستی مانند پوسیدگی محافظت میکند و مانع از نفوذ رطوبت به درون بافت آن میشود. همچنین، رنگکاری در فرآیند بازسازی و تعمیر مبلمان نیز نقش مهمی دارد. در تعمیرات میتوان با استفاده از رنگ، نواقص و لکهای روی چوب را پنهان کرد و ظاهری یکدست و زیبا به آن بخشید.
رونیکس را بخوانید.
مزایای رنگکاری و پرداخت چوب
رنگ کردن مبلمان چوبی یک فایده مهم دیگر هم دارد و آن، محافظت از خود مبلمان است. این موضوع به ویژه برای مبلهایی که در حیاط یا بالکن استفاده میشوند، بسیار کاربردی است. بعضی از رنگها میتوانند در برابر نور خورشید مقاومت کنند و از چوب در برابر تابش مستقیم آفتاب مراقبت نمایند. این کار باعث میشود چوب مبلمان فضای باز به مرور زمان خراب نشود و رنگ طبیعی خود را از دست ندهد.
برای رنگ آمیزی مبلمان چوبی بهتر است از افراد با تجربه کمک بگیرید و همه مراحل کار را با دقت انجام دهید. وقتی رنگکاری به شکل اصولی انجام شود، چوب دچار آسیب نمیشود و مدت زمان بیشتری میتوانید از مبلمان خود استفاده کنید.
برای پرداخت و رنگ کردن چوب، ابزارها، رنگهای مختلف و روشهای گوناگونی وجود دارد. انتخاب هر کدام از این موارد باید با توجه به جنس چوب و کیفیت آن انجام شود تا بهترین نتیجه به دست آید. در بخشهای بعدی، بیشتر درباره این روشها صحبت خواهیم کرد.
مراحل رنگکاری و پرداخت مبلمان
رنگ زدن و پرداخت وسایل چوبی چندین مرحله دارد که آماده کردن سطح و پر کردن درزها بخشی از آن است. برای اینکه کار رنگ به شکل درست و اصولی انجام شود، باید همه این گامها را با دقت دنبال کرد. در ادامه، این مراحل را به زبان ساده توضیح میدهیم.
آمادهسازی سطح مبلمان
ابتدا باید سطح چوب را کاملاً از هرگونه گرد و غبار، چربی و کثیفی پاک کنید. اگر میخواهید مبلمانی را دوباره رنگ یا جلا دهید، باید رنگ قدیمی آن را با روشهایی مانند سابیدن، سنباده کشیدن، ماسهپاشی یا استفاده از مواد رنگبر شیمیایی، کاملاً پاک کنید. سپس با سنباده کشیدن، چوب را صاف و هموار نمایید. این کار باعث میشود رنگ بهتر به چوب بچسبد و همچنین ناهمواریهای سطح آن کمتر شود.
برای پرداخت کاری چوب، از سنبادههای مختلفی استفاده میشود. این سنبادهها از شماره ۴۰ شروع میشوند که زبر است و مقدار بیشتری از سطح چوب را برمیدارد، تا شماره ۱۰۰۰ که نرمتر است و بیشتر برای ایجاد جلای نهایی و درخشندگی سطح چوب به کار میرود و مقدار کمی از چوب را جدا میکند.
شرکت رونیکس با ساخت انواع مختلفی از سنبادهها، نیازهای گوناگون کاربران در هنگام سنباده کاری را برطرف میکند. به عنوان مثال، سنباده لرزان برقی رونیکس مدل ۶۴۰۲ با توان ۲۲۰ وات، موتور قوی و بدنهای سبک و جمعوجور، وسیلهای بسیار مناسب برای سنباده زدن چوبهای مختلف است. این دستگاه یک دسته راحت دارد که کنترل آن را آسانتر کرده و کار کردن با آن را برای کاربر ساده میکند. همچنین کلید ضدغبار آن مانع از ورود گردوغبار و ذرات ریز چوب به داخل دستگاه میشود.
پرکردن شکافها و حفرهها
برای پوشاندن سوراخها، ترکها، درزهای بین قطعات، جای پیچ و میخ و همچنین منافذ ریز روی چوب، از موادی به نام پرکننده (فیلر) مانند سیلر، کیلر یا بتونه استفاده میکنند. این مواد معمولاً با ترکیب مل، سریش و رنگدانههایی مثل پودر اخرا، امرا، گل ماشی یا دوده ساخته میشوند. بعد از خشک شدن کامل پرکنندهها، سطح کار دوباره سنباده میخورد تا کاملاً صاف و یکدست شود.
پوششدهی و رنگکاری
برای شروع، ممکن است از یک لایه اولیه (پرایمر) استفاده شود. این کار کمک میکند تا رنگ اصلی بهتر به چوب بچسبد و نتیجه نهایی یکدستتر شود. بعد از آن، با قلممو یا ابزار مناسب دیگر، رنگ اصلی را به آرامی و با دقت روی چوب میزنیم. بهتر است رنگ را در چند لایه نازک بزنیم تا روی چوب لکه یا ناهماهنگی ایجاد نشود.
خشکشدن پوشش
بسته به جنس و نوع رنگ یا پوششی که روی چوب میزنید، مدت زمانی که طول میکشد تا خشک شود، فرق میکند. بعد از اینکه هر لایه رنگ را روی چوب قرار دادید، باید صبر کنید تا کاملاً خشک شود.
سنبادهزنی بین لایهها
پس از آنکه هر بار رنگ کاملاً خشک شد، لازم است با یک سنباده نرم، روی سطح چوب را به آرامی سنباده بکشید. این کار باعث میشود لایه رنگ بعدی به خوبی روی سطح قرار بگیرد و در پایان، نتیجه کار بسیار بهتر و زیباتر شود.
لایه نهایی
در آخر، برای اینکه رنگ مقاومت و ماندگاری بیشتری پیدا کند، میتوان از یک لایه محافظ مثل لاک یا پوششهای مخصوص سیلر و کیلر استفاده کرد. این پوشش نهایی، جلوی نفوذ مایعات را میگیرد و از رنگ روی کار محافظت میکند. استفاده از این لایه محافظتی برای دوام و حفظ مبلمان لازم و مهم است.
برای اطلاعات بیشتر: اهمیت پیروی از اصول و ضوابط مشخص در تولید اثاثیه منزل
هنگام ساختن میز، صندلی، کمد و دیگر وسایل چوبی خانه، بسیار مهم است که دستورالعملهای فنی و ایمنی از پیش تعیین شده، به دقت رعایت شوند. این کار چند فایده مهم دارد: اول اینکه سلامت و امنیت افراد استفادهکننده را تضمین میکند. دوم، باعث میشود این وسایل برای مدت طولانیتری سالم و قابل استفاده بمانند. سوم، تولیدکنندگان با رعایت این اصول، محصولاتی با کیفیت یکنواخت و مطمئن ارائه میدهند. در نهایت، این امر به رضایت بیشتر خانوادهها از خرید و استفاده از این وسایل کمک شایانی میکند.
نکات مهم و اساسی در پوششدهی مبلمان
رعایت چند نکته کلیدی در هنگام رنگکاری و پوششدهی مبلمان، کیفیت نهایی کار را به طور چشمگیری افزایش میدهد. در ادامه، این نکات اساسی را به زبان ساده مرور میکنیم.
نکته اول، میزان رطوبت چوب است. مقدار آب موجود در چوب، تاثیر مستقیمی بر کیفیت رنگکاری دارد. اگر چوب بیش از حد مرطوب باشد، رنگ به خوبی به سطح آن نمیچسبد و پس از خشک شدن ممکن است ترک بردارد. میزان رطوبت ایدهآل برای چوب مبلمان، معمولاً بین ۱۲ تا ۱۵ درصد است.
نکته دوم، جنس و کیفیت خود چوب است. برخی چوبها در برابر تغییرات رطوبت هوا، کمتر منقبض یا منبسط میشوند. این چوبها برای رنگکاری مناسبترند، زیرا انبساط و انقباض چوب باعث ترک خوردن لایه رنگ میشود. (منبسط شدن یعنی چوب رطوبت جذب کرده و بزرگ میشود و منقبض شدن یعنی رطوبت خود را از دست داده و کوچک میشود.)
نکته سوم مربوط به سن و سلامت چوب است. بهتر است چوب مورد استفاده از درختان بالغ و کهنسال تهیه شده و عاری از گره باشد. هرچه چوب جوانتر باشد، بافت آن رنگ بیشتری به خود جذب میکند که این موضوع هم مصرف رنگ و هم هزینه کار را افزایش میدهد.
نکته چهارم، درباره پدیده سفیدک زدن رنگ است. در شهرهای مرطوب یا در فصل سرما، ممکن است رطوبت هوا هنگام رنگپاشی، جذب ذرات رنگ شود و سطحی سفیدرنگ ایجاد کند. استفاده از رنگهای بیکیفیت یا تاریخ گذشته نیز همین مشکل را به وجود میآورد. برای جلوگیری از این اتفاق، باید از رنگ مرغوب و حلال مناسب (مانند تینر با کیفیت) استفاده کرد. همچنین کنترل دما و رطوبت محیط کار نیز در رفع این مشکل بسیار موثر است.
معرفی انواع رنگهای چوب
برای رنگآمیزی و پوشش مبلمان، گزینههای رنگ متفاوتی در دسترس است. انتخاب بهترین رنگ به جنس مبل و کاری که از آن انتظار دارید بستگی دارد. در ادامه، ویژگیهای هر نوع رنگ را به زبان ساده بررسی میکنیم.
رنگهای چوب نیمه شفاف
این رنگها، از نوع درخشنده و نفوذی هستند و بافتی روغنی دارند. آنها به درون بافت چوب راه پیدا میکنند و باعث میشوند مبلمان چوبی شما بین ۳ تا ۸ سال بیشتر دوام بیاورد.
رنگهای شفاف
این دسته از رنگها علاوه بر پوشاندن سطح چوب، یک لایه رنگی روی آن تشکیل میدهند، اما طرح و بافت طبیعی چوب را از بین نمیبرند. رنگهای شفاف معمولاً به دو منظور استفاده میشوند: یکی برای زیباتر کردن و جلادهی به چوب و دیگری برای افزایش دوام و طول عمر آن. این رنگها خود به چند گروه مختلف تقسیم میشوند:
لاکها: لاکها با تشکیل یک پوشش سخت روی چوب، از آن محافظت میکنند و در برابر رطوبت، خط و خش و حرارت مقاومت ایجاد میکنند.
سیلرها: سیلر یک نوع رنگ شفاف است که به آن بتونه مایع هم میگویند. این ماده برای پر کردن منافذ ریز چوب مناسب است و معمولاً قبل از اجرای رنگ نهایی روی چوب استفاده میشود. حلال آن تینر است و با قلممو یا پیستوله روی سطح چوب اعمال میگردد.
کیلرها: کیلر نیز نوعی رنگ شفاف است که پس از سیلر روی چوب استفاده میشود. حلال آن هم تینر است و با قلممو یا پیستوله روی سطح چوب زده میشود.
روغن جلا: از این روغن میتوان برای ایجاد جلای زیبا روی سطوح چوبی استفاده کرد.
رنگهای نیتروسلولزی: این رنگ که به نام رنگ سریعخشک سلولزی هم معروف است، بسیار محکم و مقاوم است. نیتروسلولز از ترکیب سلولز با اسید نیتریک و اسید سولفوریک به دست میآید. این رنگها در دو نوع حلشونده در الکل و اتر موجود هستند و سرعت خشک شدن بالایی دارند.
رنگهای پلیاستر: رنگ پلیاستر، براق و شفاف است و برای زودتر خشک شدن به آن مادۀ سختکننده (هاردنر) اضافه میشود. رنگهای پلیاستر به دو گروه تقسیم میشوند: رنگ تمام پلیاستر و رنگ نیمه پلیاستر. رنگ تمام پلیاستر فقط از دو بخش رزین و هاردنر تشکیل شده و نیازی به حلال ندارد. اما رنگ نیمه پلیاستر از سه بخش رزین، هاردنر و رقیقکننده (حلال) ساخته میشود.
رنگهای غیرشفاف
رنگهای غیرشفاف یا پوششی، نوعی از رنگ هستند که پس از زدن روی چوب، سطح آن را کاملاً میپوشانند و پس از خشک شدن، اثری مات و غیرقابل نفوذ به نور از خود به جای میگذارند. این رنگها طرح و بافت طبیعی چوب را زیر خود پنهان میکنند و تشخیص جنس و نوع چوب را دشوار یا غیرممکن میسازند. رنگهای غیرشفاف معمولاً در چند دسته اصلی تولید میشوند:
رنگهای پلاستیکی: پایه اصلی این رنگها، مواد پلاستیکی محلول در آب است. از این رنگها میتوان روی سطوح مختلفی استفاده کرد و به دلیل حلال بودن در آب، تمیزکاری آنها آسان است.
رنگهای روغنی: این رنگها از ترکیب پودر رنگ و مواد انعطافپذیر در یک حلال روغنی ساخته میشوند. رنگ روغنی خود به دو نوع مات و براق تقسیم میشود. قبل از استفاده از رنگ روغنی، لازم است سطح چوب با بتونه روغنی آماده شود. حلال این رنگها معمولاً تینر روغنی یا نفت است و در برابر رطوبت مقاومت خوبی دارند.
رنگهای مقاوم در برابر رطوبت و اشعه فرابنفش: در سالهای اخیر، رنگهایی تولید شدهاند که نه تنها در برابر رطوبت مقاومند، بلکه خاصیت دفع آب نیز به چوب میدهند. این رنگها از وسایل چوبی فضای باز در برابر تابش مستقیم آفتاب و اشعههای مضر فرابنفش محافظت میکنند. مبلمان یا издеولات چوبی که در فضای باز قرار دارند، اگر با این نوع رنگها پوشش داده نشوند، به مرور زمان رنگ خود را از دست داده و به سایههای خاکستری و طوسی متمایل میشوند.
وارنیشها
وارنیش یک پوشش شفاف است که روی چوب یک لایه سخت و محافظ ایجاد میکند. این پوشش از چوب در برابر نم و آسیبهای ناشی از موجودات زنده محافظت میکند. وارنیش از مخلوطی از رزین، روغن مخصوص و یک حلال ساخته میشود و میتواند جلوه مات یا براق داشته باشد. هرچه مقدار روغن در وارنیش بیشتر باشد، دوام آن در برابر رطوبت نیز بالاتر خواهد رفت.
ابزارهای مناسب جهت پرداخت و رنگکاری
خطهای رنگ در کارخانهها، امکانات و دستگاههای ویژهای برای رنگآمیزی مبلمان دارند. این خطها میتوانند به دو شکل عمل کنند: یا به طور خودکار و با کمک رباتها، فرآیند رنگکاری را انجام دهند، یا اینکه به صورت دستی مورد استفاده قرار گیرند. علاوه بر این، معمولاً دستگاههای خشککنی نیز در این خطها وجود دارند که پس از پاشیدن رنگ روی مبلمان، آن را به سرعت خشک میکنند.
اتاق رنگ
این فضا یک محفظه مخصوص است که در آن، رنگ به صورت یک آبشار پیوسته جریان دارد. وسایل و قطعات داخل این محفظه قرار میگیرند و فرآیند رنگآمیزی روی آنها انجام میشود. در این اتاقها، جریان آب به شکل آبشار طراحی شده تا ذرات و گرد رنگ را جمعآوری و دفع کند. این نوع اتاقها معمولاً برای استفاده از رنگهای پودری بسیار مناسب هستند و همچنین به سیستمهای تهویه هوا مجهز میباشند.
رنگکاری با پیستوله
پیستوله وسیلهای است که رنگ را به شکل یکدست روی چوب میپاشد و سرعت رنگآمیزی با آن بسیار بالا است. از این ابزار میتوان برای پاشش سیلر، کیلر و نیمپلیاستر استفاده کرد. ساختار پیستوله معمولاً از یک لوله، یک مخزن و یک نازل تشکیل شده. رنگ داخل مخزن ریخته میشود و توسط نازل روی سطح کار اسپری میگردد. میزان هدررفت رنگ در این روش نسبتاً زیاد است و برای رنگهای خیلی گرانقیمت گزینه مناسبی نیست؛ با این حال، رنگکاری با پیستوله به طور کلی مزایای قابل توجهی دارد.
شرکت رونیکس انواع مختلفی از پیستولههای رنگپاش را تولید میکند که هر کدام ویژگیهای مخصوص به خود را دارند. به عنوان نمونه، پیستوله برقی خرطومی مدل ۱۳۶۵ رونیکس با توان ۶۵۰ وات، دارای موتور قوی و سیستم پاشش رنگ از نوع HVLP است. این دستگاه هم برای مصارف خانگی و هم برای کارهای حرفهای مناسب بوده و استفاده از آن آسان است. طراحی ویژه این پیستوله باعث میشود رنگ به صورت یکنواخت روی سطوح بنشیند. همچنین این مدل دارای یک دکمه تنظیم جریان رنگ است که با آن میتوان مقدار خروجی رنگ را کم یا زیاد کرد.
راهنمای گام به گام رنگپاشی با دستگاه پیستوله
رنگکاری با پیستوله میتواند سطحی صاف و یکدست ایجاد کند، اما نیاز به آگاهی از روش صحیح کار دارد. در اینجا مراحل اصلی این کار آورده شده است:
**۱. آمادهسازی سطح**
سطحی که قرار است رنگ بخورد باید کاملاً تمیز، خشک و عاری از هرگونه گردوغبار، چربی یا زنگزدگی باشد. سطوح قدیمی را سنباده بزنید و اگر لازم است، از بتونه برای پر کردن ترکها و ناهمواریها استفاده کنید.
**۲. محافظت از محیط**
اطراف منطقهای که رنگپاشی میشود را با کاغذ یا پارچههای مخصوص بپوشانید. از ماسک تنفسی، عینک محافظ و دستکش استفاده کنید تا از خود در برابر ذرات رنگ و بخارات شیمیایی محافظت نمایید.
**۳. تنظیم دستگاه پیستوله**
دستگاه را طبق دستورالعمل سازنده آماده کنید. غلظت رنگ را بررسی کرده و اگر لازم است، آن را با حلال مناسب رقیق نمایید تا به غلظت مناسب برای پیستوله برسد. فشار هوا و اندازه قطر افشانه (نازل) را نیز متناسب با نوع رنگ و سطح کار تنظیم کنید.
**۴. انجام رنگپاشی**
پیستوله را در فاصلهای مناسب (معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتری) از سطح نگه دارید. حرکت را پیش از شروع پاشش آغاز کنید و با یک حرکت یکنواخت و افقی رنگ را اعمال نمایید. هر ردیف را مقداری روی ردیف قبلی بیاورید تا پوشش کاملاً یکدست شود. از توقف طولانیمدت روی یک نقطه خودداری کنید.
**۵. خشک کردن و لایه بعدی**
اجازه دهید لایه اول کاملاً خشک شود. سپس در صورت نیاز، لایه دوم را با همان روش و به صورت عمود بر جهت لایه اول اعمال کنید. این کار پوشش نهایی را یکدستتر میکند.
**۶. تمیز کردن دستگاه**
بلافاصله پس از اتمام کار، پیستوله و مخزن آن را با حلال مناسب به طور کامل تمیز کنید تا رنگ در داخل دستگاه خشک نشود و مجرای آن مسدود نگردد.
با رعایت این نکات و تمرین، میتوانید نتیجهای حرفهای و باکیفیت از رنگآمیزی با پیستوله به دست آورید.
پیستوله قلمی رنگپاش (ایر براش)
این ابزار، یک افشانه رنگ کوچک است که برای کارهای بسیار دقیق، ترمیم و ایجاد سایههای ملایم روی سطوح به کار میرود.
قلممو (براش)
قلممو سادهترین وسیلهای است که میتوان برای رنگهای روغنی و گیاهی از آن استفاده کرد. با این ابزار، رنگ کمتری هدر میرود و به همین دلیل برای رنگهای قیمتی گزینه مناسبی است. البته سرعت کار کردن با قلممو نسبت به دیگر روشها کمتر است.
بیشتر بخوانید: راهنمای آسان استفاده از سنباده لرزان به همراه ۷ توصیه مهم
سخن پایانی
پرداخت و رنگکاری مرحلهای کلیدی در ساخت میز و صندلی و دیگر وسایل چوبی، چه در کارخانههای بزرگ و چه در کارگاههای کوچک است. رعایت اصول و دقت در این مرحله، باعث میشود محصول نهایی مدت زمان بیشتری سالم بماند و چوب در برابر آسیبهایی مانند نم، فرسودگی و حشرات موذی محافظت شود. همچنین با استفاده از روشهای پرداخت و رنگآمیزی میتوان مبلمان کهنه را تعمیر، بازسازی یا ظاهر آن را نو کرد. یک پرداخت مناسب و باکیفیت، زیبایی و جلوه کار را چند برابر میکند، نقاط کور و طبیعی چوب مانند لک یا رنگپریدگی را میپوشاند و در نهایت به رضایت بیشتر خریداران و موفقیت در فروش کمک میکند.
رونیکس یک برند بینالمللی است که با ساخت ابزارهای مورد نیاز در صنعت چوب و مبلمان، همواره در کنار نجاران و سازندگان این عرصه قرار دارد. ابزار خوب، پایه و اساس ساخت یک محصول عالی است. به همین دلیل رونیکس پیوسته میکوشد تا ابزارهایی مطابق با معیارهای جهانی تولید کند و نیازهای گوناگون صنعتگران را برآورده سازد.