آیا تاکنون نیاز داشتهاید که یک قطعه چوب، پلاستیک یا فلز را در خانه، کارگاه یا محل کار خود سوراخ کرده و داخل آن رزوه یا دنده ایجاد کنید؟ این فرآیند چه نام دارد؟ ابزارهای مورد استفاده برای این کار چه هستند و در چه موقعیتهایی به کار میآیند؟ در این مطلب از مجله رونیکس، پس از آشنایی اولیه با قلاویز، به بررسی انواع مختلف آن و کاربردهای این ابزار میپردازیم.
رونیکس را بخوانید.
قلاویز چیست؟
پیش از آن که به طور کامل با ابزار قلاویز آشنا شویم، ابتدا بهتر است فرآیند قلاویزکاری را توضیح دهیم. در این روش، از قطعهای به نام قلاویز برای ایجاد رزوه یا دندههای داخلی در قطعات استفاده میشود. قلاویزکاری راهی رایج برای درست کردن این دندههای مارپیچ در داخل سوراخهاست. این کار معمولاً برای ساخت مهره یا آمادهسازی سوراخ قطعات برای پیچ انجام میشود. وقتی این رزوهها درون قطعه ایجاد میشوند، پیچ میتواند به خوبی در آن بچرخد و محکم در جای خود قرار بگیرد. در نتیجه، اتصال بین قطعات بسیار مقاوم و پایدار خواهد بود.
قلاویز معمولاً شبیه یک مته با سری چهارگوش و لبههای تیز و دندانهدار ساخته میشود. این ابزار را میتوان به کمک دست یا با ماشین به داخل سوراخ قطعه وارد کرد. با چرخاندن و تراش دادن دیواره سوراخ، رزوههای مورد نظر به تدریج روی آن ایجاد میشوند.
مقاله روشهای گرم کردن خانه در زمستان منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
با استفاده از قلاویز میتوان روی قطعات مختلف، دندانه و رزوه ایجاد کرد. به طور نمونه، اگر بخواهید مهرههایی با رزوه چپگرد و اندازه اینچی بسازید، میتوانید از قلاویزهای مخصوص اینچی بهره ببرید.
برای سوراخ کردن استیل، چه نوع متهای مناسب است؟
پس از آشنایی با قلاویز و کاربرد آن، خوب است بدانید قطعهای به نام حدیده نیز وجود دارد که در فرآیند حدیدهکاری برای ایجاد رزوههای بیرونی روی قطعات گوناگون مورد استفاده قرار میگیرد.
کاربرد ابزار قلاویز
اصلیترین استفاده از قلاویز در خانه و صنعت، برای تراشیدن و ایجاد دندههای پیچ روی قطعات گوناگون است. از این ابزار برای درست کردن دندهها و شیارهای پیچ روی چیزهایی مثل چوب، فلزات مختلف و پلاستیک استفاده میکنند.
روش ایجاد رزوه در داخل قطعات با قلاویز و روی سطح بیرونی با حدیده، در صنایع و کارگاههای مختلفی مانند بخش تاسیسات، خطوط تولید لولههای آب و گاز و همچنین کارخانههای ساخت پیچ و مهره، کاربرد فراوانی دارد.
با انواع قلاویز آشنا شوید
برای ایجاد سوراخ در قطعات گوناگون، باید از متههای مناسب هر کار بهره برد. این موضوع در مورد قلاویزها نیز صادق است. قلاویزها در اندازهها و انواع مختلف، تعداد و شکل تیغههای برنده متفاوتی دارند. به طور نمونه، برای کار روی مهرههای ریز مثل سایز M3 یا M4، معمولاً از دسته قلاویزهای کوچک استفاده میکنند.
قلاویزها عموماً از مواد مختلفی مانند فولاد سریعبرش HSS و HSS-E، تیتانیوم خالص یا آمیخته با کبالت و نیز چدن ساخته میشوند. علاوه بر این، در بسیاری از موارد، پوششهایی مانند اکسید سیاه، اکسید طلایی تیتانیوم یا ترکیب تیتانیوم و آلومینیوم روی سطح قلاویزها قرار میگیرد.
برای هر سایز استاندارد مهره، قلاویزهای مناسب با گامهای گوناگون در بازار یافت میشود. همچنین شما میتوانید با توجه به کاری که دارید، نوع دستی، ماشینی یا دیگر انواع قلاویز را انتخاب نمایید. در ادامه، پرکاربردترین گونههای قلاویز معرفی میگردد.
قلاویز دستی
قلاویز دستی، همانطور که از اسمش مشخص است، با چرخاندن و فشار دست فرد، داخل قطعه کار قرار میگیرد. این نوع قلاویزها در حالت معمولی و متداول، به صورت دستههای سهتایی و در سه مدل گوناگون ساخته میشوند.
یک دسته یا مجموعه قلاویز دستی معمولاً از سه عدد تشکیل میشود: قلاویز پیشرو، قلاویز میانرو و قلاویز پسرو. این سه نوع را میتوان از روی نشانههای روی بدنه آنها تشخیص داد. قلاویز پسرو هیچ خطی روی بدنه ندارد. قلاویز پیشرو یک خط و قلاویز میانرو دو خط روی بدنه خود دارند. به خاطر داشته باشید که برای ایجاد رزوه در سوراخهای کور (ته بسته) باید از هر سه قلاویز استفاده کنید؛ اما برای سوراخهای ته باز، فقط به قلاویز پیشرو و میانرو نیاز دارید.
به طور معمول، برای رزوهکاری یک سوراخ، هر سه نوع قلاویز به کار میروند. ابتدا قلاویز پیشرو حدود ۵۰ درصد از عمق سوراخ را رزوه میکند. بعد از آن، قلاویز میانرو حدود ۳۰ درصد دیگر از عمق را کامل میکند و در نهایت، قلاویز پسرو ۲۰ درصد باقیمانده را پرداخت و تمام میکند. برای انجام یک قلاویزکاری دقیق، بهتر است به جدول استاندارد قطر سوراخها که بر اساس سایز قلاویز تهیه شده، مراجعه کنید.
قلاویز ماشینی
برای ایجاد رزوه (قلاویز) در کارهای صنعتی که نیاز به سرعت بالا دارید، پیشنهاد میشود از روش قلاویزکاری با ماشین استفاده کنید. این کار معمولاً با دستگاهی به نام دریل مخصوص قلاویز انجام میگیرد. قلاویزهای ماشینی اغلب به صورت تکی فروخته میشوند و جنس آنها از فولاد سریعبرش (HSS) است.
درست مانند زمانی که یک مته را به سهنظام دریل وصل میکنید، اگر دریل شما امکان رزوهزنی خودکار را داشته باشد، میتوانید یک قلاویز ماشینی را نیز به جای مته، روی دستگاه سوار کنید. با توجه به کاری که میخواهید انجام دهید، انواع مختلفی از قلاویزهای ماشینی مانند نوع ساده، نوع مارپیچ و نوع نوکتیز وجود دارد که هر کدام ویژگیها و کاربرد خاص خود را دارند.
به عنوان نمونه، قلاویز ماشینی ساده، نوکی صاف دارد و بیشتر برای ایجاد رزوه در سوراخهای کور (تهباز) مناسب است. قلاویز ماشینی نوکتیز، از نوع ساده آن تیزتر است ولی دقت کمتری دارد. قلاویز ماشینی مارپیچی هم که از نامش پیداست، روی بدنهاش شیارهای پیچمانند دارد و معمولاً برای رزوهکاری سوراخهای تهبسته (کور) استفاده میشود.
مقاله اصولیترین روش باغداری در زمستان حاوی اطلاعات جامعی است.
مدلهای ست مته رونیکس در یک نگاه
ست مته رونیکس
قلاویز فرم، نوع جدیدی از قلاویزهای ماشینی است که به جای برش و تراش فلز، رزوهها را با شکلدهی و فشردن ماده ایجاد میکند. از این قلاویز معمولاً برای رزوهکاری مواد نرم مانند فولاد کمکربن، آلومینیوم، مس و دیگر فلزات غیرآهنی استفاده میشود.
قلاویز لوله
آجهای قلاویز لوله، برخلاف دیگر قلاویزها، به شکل صاف و مستقیم هستند و مارپیچی نمیباشند. همچنین، این نوع قلاویز برای ایجاد رزوه روی لوله، برادهبرداری نمیکند. از این ابزار معمولاً برای بریدن رزوه روی لولههای انتقال گاز و مایعات استفاده میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً روشهای ارزان عایق بندی پنجره در زمستان را بخوانید.
دو نوع رایج قلاویز لوله، نوع مستقیم و نوع مخروطی هستند که از نظر شکل و کاربرد با هم فرق دارند. قلاویز مستقیم را هم با دست و هم با ماشین میتوان استفاده کرد؛ اما قلاویز مخروطی لوله فقط با دست به کار میرود.
متهای که نوک آن از الماس ساخته شده است چه نام دارد و چه استفادههایی دارد؟ همچنین تفاوت آن با متههای رایج چگونه است؟
مته خزینه چیست و در چه کارهایی مورد استفاده قرار میگیرد؟ کاربردهای این نوع مته را بدانید.
سخن آخر
در این نوشته از مجله رونیکس، با ابزار قلاویز، گونههای مختلف و موارد استفاده آن آشنا شدیم. برای انجام صحیح فرآیند قلاویزکاری، علاوه بر ایجاد سوراخهایی دقیق و اصولی و بهکارگیری مایع خنککننده و روانساز مناسب، باید از قلاویز درست و متناسب با کاری که دارید انجام میدهید استفاده کنید. امیدواریم این اطلاعات برای شما سودمند بوده باشد.
اگر پرسش یا نظری دارید، میتوانید از بخش دیدگاههای همین صفحه با ما در تماس باشید.
سوالات متداول
**دسته قلاویز چیست؟**
برای این که بتوان قلاویزها و حدیدههای دستی را هنگام کار به راحتی نگه داشت و هدایت کرد، از یک وسیله مخصوص به نام **دسته قلاویز** استفاده میکنند.
**برای قلاویزکاری چدن از چه روانکنندهای استفاده میشود؟**
در کار روی چدن، معمولاً نیازی به استفاده از روغن یا ماده روانکننده نیست. در عوض، باید با دمیدن هوای فشرده به آرامی، برادهها را از مسیر کار پاک کرد تا فرآیند به خوبی پیش برود.
**دلایل اصلی شکستن قلاویز چیست؟**
مهمترین دلایل شکستن قلاویز عبارتند از:
– هماهنگ نبودن اندازه قلاویز با سوراخی که قرار است کار روی آن انجام شود.
– انتخاب نوع قلاویز نامناسب برای جنس یا نوع کاری که داریم.
– استفاده از قلاویزهای بیکیفیت یا غیراستاندارد.