با یکی از ضربالمثلهای شیرین فارسی آشنا شویم: “ایراد بنیاسرائیلی گرفتن”. این عبارت زمانی به کار میرود که کسی به دنبال بهانهگیری و عیبجویی بیدلیل باشد.
ریشه این اصطلاح به داستانی از قوم بنیاسرائیل بازمیگردد. طبق روایات، زمانی که خداوند روزی مقرر و مشخصی مانند “منّ و سلوی” (نوعی غذا) برای این قوم فرستاد، آنها به جای سپاسگزاری، شروع به بهانهگیری و ایرادهای بیجا کردند. مثلاً میگفتند که از این غذاها خسته شدهاند و چیزهای دیگری میخواهند. این رفتار، نماد ناسپاسی و عیبجویی بیمورد شد.
بنابراین، امروزه اگر کسی بر سر هر موضوع کوچکی بهانهگیری کند یا دنبال عیب بیدلیل بگردد، در حق او از این ضربالمثل استفاده میکنیم.
برای گسترش دانش خود، به مقاله معنی ضرب المثل ” سرم را سَرسَری متراش ای استاد سَلمانی “ سر بزنید.
در این نوشته، میخواهیم به بررسی معنا، پیشینه و مفهوم بنیادی این ضربالمثل کهن ایرانی بپردازیم. در ادامه با ما همراه باشید.
برای مطالعه بیشتر، به معنی ضرب المثل ” حاجی حاجی مکه “ سری سر بزنید.
معنی ایراد بنی اسرائیلی گرفتن چیست؟
۱- یعنی بهانهگیری بیدلیل و پافشاری روی حرف خود، حتی وقتی اشتباه است.
۲- به افرادی که حقیقت را نمیپذیرند و در مقابل آن مقاومت میکنند، گفته میشود: مانند قوم بنیاسرائیل که از حضرت موسی عیبجویی میکردند، شما نیز بهانههای بیجا و نابخردانه میگیرید.
ریشه این ضرب المثل
بنیاسرائیل، قوم پیامبر خدا، حضرت موسی علیهالسلام بودند که کتاب آسمانی آنها تورات است. خداوند، موسی را فرستاد تا این قوم را هدایت کند. ایشان قوم خود را از اسارت و ستم فرعون نجات دادند؛ زیرا بنیاسرائیل بردگان فرعون به شمار میرفتند و او خود را خداى آنان میدانست و از آنان بهرهکشی میکرد. هر کس که از پذیرش فرعون به عنوان خدا سر باز میزد، فرعون دستور میداد او را بکشند و بدنش را نیز مثله کنند.
مقاله معنی ضرب المثل ” روزگار آینه را محتاج خاکستر کند “ منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
حضرت موسی علیهالسلام هرچند در کاخ فرعون پرورش یافته بود، ولی با باورهای شرکآمیز او مخالف بود و بارها به فرمان خدا، فرعون را به راه درست دعوت کرد؛ اما او نپذیرفت و همچنان ادعای خدایی میکرد.
به یاری خدا، حضرت موسی و بنیاسرائیل از چنگال فرعون رهایی یافتند. خداوند دریا را برای موسی و همراهانش شکافت تا عبور کنند، اما لشکر فرعون در همان دریا غرق شدند و نابود گردیدند. حضرت موسی معجزههای زیادی داشت؛ مانند عصایی که به اژدها تبدیل میشد و معجزه ید بیضاء و … . با این حال، بسیاری از افراد قومش به او ایمان نیاوردند و بهانههای عجیبی میگرفتند. مثلاً میگفتند:
✦ ای موسی! ما تا خدا را با چشمهایمان نبینیم ایمان نمیآوریم! (بقره – ۵۵)
✦ ای موسی! ما از غذاها خسته شدیم! به خدا بگو برایمان عدس و پیاز و سیر و خیار بفرستد! (بقره ۶۱)
✦ ای موسی ما اینجا مینشینیم تو با خدایت برو و با دشمنان بجنگ! هر وقت پیروز شدید ما پایمان را در شهر میگذاریم! (مائده – ۲۴)
✦ یا اینکه با تمام معجزاتی که از حضرت موسی دیدند، گوسالهپرست شدند! و به خدای حقیقی کفر ورزیدند!
ماجرای ذبح گاو
یک بار حضرت موسی به قومش گفت که خدا دستور داده است گاوی را قربانی کنید. اما آنها با تعجب پاسخ دادند: «آیا ما را مسخره میکنی؟!»
بعد شروع به پرسوجوی زیاد کردند و گفتند: «خب، دقیقاً چه گاوی را باید بکشیم؟»
موسی جواب داد: «خدا میفرماید: این گاو، نه خیلی پیر و فرسوده است و نه خیلی جوان و نارس، بلکه گاوی است میانسال. پس همانگونه که دستور داده شده عمل کنید.»
باز هم پرسیدند: «از پروردگارت بخواه تا رنگش را هم برایمان روشن کند.»
موسی گفت: «خدا میفرماید: آن گاوی است زردرنگ و روشن که دیدنش چشمها را روشن میکند.»
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله ضرب المثل های سخت برای اجرای پانتومیم مراجعه کنید.
اما آنها بار دیگر پرسش کردند: «از پروردگارت بخواه تا به طور کامل برایمان توصیف کند که چه گاوی است؛ زیرا این گاو برایمان مبهم مانده، و اگر خدا بخواهد، ما به شناختش راه خواهیم یافت.»
موسی پاسخ داد: «او میفرماید: آن گاوی است که نه برای شخم زدن زمین رام شده و نه برای آبیاری مزرعهها به کار رفته، کاملاً سالم است و هیچ لکه و رنگ دیگری در آن نیست.» این بار گفتند: «حالا حقیقت را برای ما آوردی.»
توصیه میکنیم این مطلب معنی ضرب المثل ” هر گلی زدی سر خودت زدی “ را حتماً بخوانید.
سرانجام آن گاو را ذبح کردند، در حالی که نزدیک بود از انجام فرمان خدا سر باز زنند!
(سوره بقره آیات ۶۷ تا ۷۱)
این داستان و ایرادگیریهای بیجای دیگر این قوم، باعث شکلگیری یک ضربالمثل معروف شد. امروزه به کسی که زیاد سؤالهای بیجا میپرسد یا سختگیری بیمورد میکند، این ضربالمثل را میگویند.
پیشنهاد: ضربالمثلهای بیشتری بخوانید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب معنی ضرب المثل ” آنقدر مار خورده تا افعی شده “ را بخوانید.
توصیه میشود به مطالعه مقاله معنی ضرب المثل ” گندم از گندم بروید جو ز جو “ ادامه دهید.
اختصاصی-یافتو
اگر به این موضوع علاقه دارید، معنی ضرب المثل ” آستین نو بخور پلو “ را از دست ندهید.