سازهای کوبهای، با ضربه زدن، تکان دادن یا مالش دادن به صدا درمیآیند و نقش اصلی را در ایجاد ریتم و ضرباهنگ موسیقی بر عهده دارند. در موسیقی اصیل ایرانی نیز انواع مختلفی از این سازها وجود دارد که بسیار محبوب و پرکاربرد هستند. در این نوشته از وبلاگ یافتو، قصد داریم شما را با مهمترین سازهای کوبهای ایرانی آشنا کنیم.
محبوبترین سازهای کوبه ای ایرانی کدامند؟
۱. دف
دف یکی از سازهای کوبهای بسیار پرطرفدار در ایران است. این ساز شبیه یک حلقه چوبی بزرگ است که دور تا دور آن، زنجیرها یا حلقههای فلزی کوچکی نصب شده است. روی این حلقه چوبی، یک لایه پوشش از جنس پوست، چرم یا پلاستیک کشیده میشود. قدمت دف به دوران ایران باستان بازمیگردد و نمونههای چهارگوش آن در تمدن ایلام، در سدههای هفتم و هشتم پیش از میلاد مورد استفاده قرار میگرفت. امروزه نیز نوع چهارگوش این ساز در برخی از مناطق عربی نواخته میشود.
اگر به این موضوع علاقه دارید، گام در موسیقی چگونه نامگذاری می گردد ؟ را از دست ندهید.
۲. تمبک
تمبک که گاهی به آن تنبک، دمبک، دندونک یا ضرب هم میگویند، یک ساز کوبهای قدیمی است که شکلی شبیه به جام دارد.
بدنهٔ این ساز معمولاً از چوب ساخته میشود و روی آن را با پوست حیواناتی مانند گوسفند، گاو، بز یا شتر میپوشانند.
قدمت تمبک به دوران پیش از اسلام بازمیگردد و در گذشته با نام پهلوی “دمبلک” شناخته میشده است.
توصیه میکنیم این مطلب گام در موسیقی چیست؟ را حتماً بخوانید.
۳. دهل
دهل یک ساز کوبهای دیگر از موسیقی ایرانی است که بیشتر در مناطق سیستان و خراسان دیده میشود. این ساز شبیه یک طبل استوانهای شکل است که بدنهاش از چوب یا فلز ساخته شده و دو سر آن با پوست گاو یا گاومیش پوشیده شده است. نوازنده معمولاً دهل را با یک بند بلند از گردن خود آویزان میکند و آن را با چوب یا با ضربههای دست به صدا درمیآورد. در مورد پیشینه تاریخی دهل نظریههای گوناگونی وجود دارد؛ اما به نظر میرسد این ساز نخستین بار در سیستان پدید آمده و پس از آن به جنوب خراسان، هرمزگان و دیگر نواحی خشک و کویری ایران راه یافته است.
۴. دمام
دمام یکی از طبلهای سنتی ایران است که بیشتر در مناطق جنوبی کشور مانند بوشهر، دیلم، ریگ، گناوه و آبادان استفاده میشود.
این ساز شبیه یک استوانه است و روی آن با پوست بز پوشانده شده است. نواختن دمام معمولاً با دست یا با چوبی از جنس برگ نخل انجام میشود.
این ساز در بسیاری از مراسمهای مذهبی و آیینی مردم جنوب ایران، به ویژه در عزاداریهای ماه محرم، نقش مهمی دارد.
توصیه میشود به مطالعه مقاله مجید انتظامی آهنگساز فیلم های به یاد ماندنی ادامه دهید.
۵. نقاره
نقاره در واقع یک جفت طبل است که اندازههای متفاوتی دارند. یکی از این طبلها کوچکتر است و صدای نازک و زیری تولید میکند، در حالی که طبل بزرگتر صدای کلفت و بمتری دارد.
بدنه این طبلها معمولاً از جنس مس یا سفال ساخته میشود و روی آن را با پوست گاو یا گوسفند میپوشانند. این ساز معمولاً روی یک پایه ثابت قرار داده میشود و با دو چوب باریک نواخته میشود.
نقاره سازی قدیمی است که تاریخ استفاده از آن به قرنهای نهم و دهم برمیگردد و هم در موقعیتهای جنگی و هم در مراسم شاد و صلحآمیز مورد استفاده قرار میگرفته. در میدان جنگ، نقاره را بر برآمدگی پشت شتر نصب میکردند و نوازنده، سوار بر شتر، با نواختن آن حال و هوای حماسی و پرجنبوجوشی در فضای جنگ ایجاد میکرد. در دوران آرامش و در جشنها نیز نوازندگان این ساز را یا به گردن میآویختند یا روی پایه مخصوص میگذاشتند و مینواختند.