همانطور که احتمالاً میدانید، موسیقی غربی و موسیقی سنتی ایرانی با هم تفاوتهایی دارند. یکی از اصلیترین تفاوتها در نوع گامها و فاصلههای صوتی آنهاست. اگر دوست دارید بیشتر با این تفاوتها آشنا شوید، پیشنهاد میکنیم تا پایان این نوشته در وبلاگ یافتو همراه ما بمانید.
تفاوت گام ها و فواصل در موسیقی غربی و سنتی
یک از اصلیترین تفاوتهای بین موسیقی ایرانی و موسیقی غربی، به چگونگی تقسیمبندی فواصل صوتی یا همان “پرده”ها برمیگردد. در دوران قدیم، موسیقی غربی نیز از فواصل خیلی کوچک، معروف به ریزپرده، استفاده میکرد. اما با رواج یافتن سیستم “کوک اعتدال مساوی” که موسیقی را به دوازده نت مساوی تقسیم میکند، این ریزپردهها از چرخهٔ استفاده خارج شدند.
برای یادگیری پیشرفته، به بیوگرافی محسن چاووشی مراجعه کنید.
در مقابل، در موسیقیهای سنتی مانند موسیقی ایرانی، ترکی، عربی و برخی نقاط دیگر، از فواصل کوچکتری مثل ربعپرده نیز استفاده میشود. به کار بردن این فاصلههای کوچک، حس و حال متمایز و ویژهای به این نوع موسیقیها میبخشد. علاوه بر این، با گسترش و شناختهشدن گامها و فاصلههای مختلف در موسیقی سنتی، نیاز به نوشتن نتها هم بیشتر شد و نتنویسی رونق گرفت.
توصیه میکنیم حتماً مقاله معرفی ساز آکاردئون ،نوستالژی موسیقی خیابانی را مطالعه کنید.
گام ها
در موسیقی، گام به معنای چیدمان پشتسرهم و منظم نتهاست؛ از یک نت شروع میشود و تا نت همنام آن در اکتاو بعدی ادامه پیدا میکند. فاصلهٔ هر گام برابر با ۱۲ نیمپرده یا یک اکتاو کامل است. نتهای تشکیلدهندهٔ گام میتوانند به ترتیب از پایین به بالا یا از بالا به پایین مرتب شوند. در موسیقی غربی، گامها بر اساس نیمپردههای مساوی ساخته میشوند و فاصلههای کوچکتر از نیمپرده در این سیستم معمول نیست.
تفاوت تک صدایی و چند صدایی در موسیقی های غربی و سنتی
در موسیقی غربی، صداها به دو شیوهٔ اصلی شکل میگیرند:
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه تاثیرات درمانی موسیقی بر بدن.
برای گسترش دانش خود، مقاله درخت آوازه خوان در انگلیس را مطالعه کنید.
توصیه میکنیم این مطلب بیوگرافی استاد ابوالحسن صبا را حتماً بخوانید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً داستان عجیب مرگ موتسارت ،موسیقیدان نابغه را بخوانید.
**هموفونیک**
**پلیفونیک**
در حالت هوموفونیک، یک ملودی اصلی وجود دارد و بقیهٔ صداها نقش همراهی و هارمونی برای آن را دارند. اما در پلیفونیک، چندین خط ملودی مستقل و همزمان اجرا میشوند که هر کدام ریتم و ملودی جداگانهای دارند.
از قرن نهم و دهم میلادی، با رواج روشهای نتنویسی در غرب، موسیقی به تدریچ چندصدایی شد. پیش از آن، موسیقی غربی نیز عمدتاً به صورت تکصدایی اجرا میشد.
موسیقی ایرانی اما بیشتر بر پایهٔ ملودی استوار است. در این موسیقی، بالا و پایینهای ملودی، تحریرها و شیوهٔ اجرا اهمیت ویژهای دارد.
در اجراهای سنتی و قدیمیتر، نوعی از هارمونی به چشم میخورد. برای مثال، در نواختن سازهای زهی-زخمهای، یک اصل مهم همواره رعایت میشود: پشتیبانی از صدای اصلی (ملودی) با استفاده از «واخوان».
واخوان میتواند یک یا چند نت باشد که همراه با ملودی نواخته میشود و معمولاً به صورت ممتد ادامه پیدا میکند.
در سازهای زهی-زخمهای که اشاره شد، همزمان با اجرای ملودی روی یک سیم، سیم دیگری نیز به صدا درمیآید. این سیم معمولاً با فاصلهٔ چهارم یا پنجم نسبت به سیم ملودی اصلی کوک میشود.
درجه در موسیقی و تفاوت آن در موسیقی های غربی و شرقی
در موسیقی، به هر کدام از نُتهایی که پشت سر هم میآیند و یک گام را میسازند، یک «درجه» میگویند. یکی از رایجترین گامها در موسیقی غربی، گام دیاتونیک نام دارد. گامها میتوانند تعداد درجات مختلفی داشته باشند. برای نمونه، در گام دو ماژور، شروع کار با نتِ دو است که درجه اول نامیده میشود. سپس از درجات دوم تا هفتم عبور میکنیم و در نهایت به درجه هشتم میرسیم که همان نت دو، اما در اکتاو بالاتر است. در مقابل، در موسیقی کشورهای شرقی مانند چین و ژاپن، معمولاً از گامهای پنجدرجهای استفاده میشود. در این نوع گام، برای رفتن از نت دو تا نت دوِ بعدی، تنها چهار درجه وجود دارد.
موسیقی غربی چه تأثیری بر موسیقی سنتی ایرانی داشته است؟
موسیقی غربی نقش بسیار مهمی در تغییر موسیقی ایران داشته است. از حدود قرن هفتم هجری، به ویژه با تلاشهای افرادی مانند قطبالدین شیرازی، موسیقی ایرانی کمکم شکل تازهای به خود گرفت. در آن دوران، نتنویسی و سیستم مکتوبی برای ثبت آهنگها وجود نداشت و به همین دلیل نوازندگان بیشتر به بداههنوازی میپرداختند.
بعد از دوره صفویه، بخشی از موسیقی ما حالت انفعالی پیدا کرد که اگر این روند ادامه مییافت، امروز موسیقی ایرانی بسیار متفاوتتر بود. با نفوذ موسیقی غرب، نگرش موسیقیدانان ایرانی نیز دگرگون شد. جالب است بدانید که در کتابهای موسیقی مربوط به صد سال پیش ایران، حتی یک قطعه “چهارمضراب” هم پیدا نمیشود که بر اساس نگاه موسیقایی پیش از وزیری یا با استفاده از نت نوشته شده باشد.
این تغییر نگرش را امروزه میتوان در نحوه اجرا و نگاه نوازندگان به موسیقی، به ویژه در آثار استادان این رشته مشاهده کرد. در نهایت، تفاوت میان موسیقی غربی و موسیقی سنتی ایرانی کاملاً آشکار و مشخص است.