همیشه در تاریخ موسیقی، کمانچه و ویولن با هم مقایسه شدهاند. جالب است که وقتی ویولن برای اولین بار به ایران آمد، مردم به آن «کمانچه فرنگی» میگفتند! هر دوی این سازها از دسته سازهای زهی-آرشهای هستند و از نظر ظاهری و نحوه نواختن نقاط مشترک زیادی دارند. با این حال، تفاوتهای مهمی نیز بین آنها وجود دارد که باعث میشود هر کدام شخصیت و هویت جداگانهای داشته باشند. در این نوشته از وبلاگ یافتو، میخواهیم به این تفاوتها بپردازیم. پس از خواندن این مطلب، شما شناخت روشن و کاملی از هر دو ساز به دست خواهید آورد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه سوئیت ،مجموعهای از چند موومان الهام گرفته از رقص.
برای گسترش دانش خود، مقاله آشنایی با موسیقی جنوبی (بندری) را مطالعه کنید.
تفاوت کمانچه و ویولن چیست؟
۱. ملیت و تاریخچه
کمانچه یکی از سازهای کهن و اصیل ایرانی است که از دورهی صفویه و قاجار به عنوان یکی از ارکان اصلی موسیقی سنتی ایران شناخته میشده. این ساز آنقدر ارزشمند است که سازمان میراث فرهنگی ایران، آن را در فهرست جهانی یونسکو به ثبت رسانده است.
در مقابل، ویولن سازی با ریشهی کاملاً اروپایی است. پیشینهی این ساز به قرن نهم میلادی در اروپا بازمیگردد و از قرن شانزدهم به تدریج شکل و صدای آن تکامل یافته است. از نخستین سازندگان مشهور ویولن میتوان به گاسپارو برتولتی، سازندهی ایتالیایی، اشاره کرد.
اطلاعات جامعتری در مورد این موضوع را در بیوگرافی علی مولایی پیدا کنید.
۲. نحوه نواختن
مهمترین فرق بین کمانچه و ویولن، روشی است که آنها را مینوازند. نوازنده کمانچه معمولاً در حالت نشسته است و پایه ساز را روی زمین، روی صندلی یا روی زانوی خود میگذارد. سپس ساز را به صورت ایستاده و عمودی با دست چپش نگه میدارد و با دست راست آرشه را روی سیمها حرکت میدهد. وقتی کمانچه نواخته میشود، نوازنده نمیتواند انگشتانش را به طور کامل روی سیمها ببیند؛ به همین دلیل وقتی میخواهد سیمی را عوض کند، ساز را کمی میچرخاند. اما نوازنده ویولن این مشکل را ندارد، چون ساز را ثابت روی شانه چپش قرار میدهد و با دست راست آرشه میکشد و به راحتی سیمها را میبیند. همچنین برای نواختن ویولن حتماً لازم نیست بنشینید و میتوانید ایستاده هم آن را بنوازید.
۳. اندازه
بزرگترین اندازه ویولن که به آن سایز کامل یا ۴/۴ میگویند و مناسب افراد بزرگسال است، تقریباً ۳۵ سانتیمتر طول دارد. در مقابل، طول ساز کمانچه از قسمت پایینی آن تا انتهای بالای ساز به حدود ۸۰ سانتیمتر میرسد.
برای گسترش دانش خود، مقاله بالاترین عمل پرستش در کلیسای غرب با فرم مس را مطالعه کنید.
۴. پوست
کمانچه دارای یک کاسه گرد و توخالی است که روی آن را با یک لایه پوست پوشاندهاند. همین پوست است که باعث میشود صدای کمانچه حال و هوای شرقی داشته باشد. این ویژگی در دیگر سازهای ایرانی مانند تار نیز دیده میشود. اما در ساز ویولن، چنین پوستی به کار نرفته است.
۵. خرک
یکی از تفاوتهای کمانچه و ویولن، جایگاه خرک آنهاست. خرک در کمانچه روی پوست ساز قرار گرفته و همین موضوع باعث میشود صدای ساز کمی گرفته و قدیمی به گوش برسد. در مقابل، خرک ویولن مستقیماً روی بدنه چوبی ساز قرار دارد و به همین دلیل صدای آن شفاف و رساست.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً سازهای ابداعی استاد شجریان را بخوانید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب فرت گیتار چیست؟ را بخوانید.
برای مطالعه بیشتر، به موسیقی بی کلام چیست؟ سری سر بزنید.
برای گسترش دانش خود، مقاله نانو گیتار ،کوچکترین گیتار جهان را مطالعه کنید.
۶. تعداد سیمها
ویولن معمولاً چهار سیم دارد. در گذشته، کمانچه فقط سه سیم داشت. اما بعد از اینکه ویولن به ایران آمد، کمانچه هم از آن الگو گرفت و به چهار سیم مجهز شد.
۷. آرشه
تفاوت اصلی بین کمانچه و ویولن در نوع آرشه آنها نیست، چون آرشه هر دو ساز از موی اسب درست شده است. فرق اصلی در روش تنظیم و محکم کردن موهای آرشه است. در ویولن، یک پیچ در انتهای آرشه وجود دارد که نوازنده به راحتی با چرخاندن آن، موها را شل یا سفت میکند. اما آرشه کمانچه چنین پیچی ندارد و نوازنده باید با فشار دست خود، میزان کشش موها را تنظیم کند.
اگر به این موضوع علاقه دارید، اعلام نتیجه مسابقه یلدایی یافتو را از دست ندهید.