در بسیاری از جشنها و آیینهای سنتی چین، صدای ویژه و آشناای شنیده میشود. این صدا از ساز قدیمی و اصیلی به نام «شنگ» به وجود میآید. شنگ یک ساز بسیار ارزشمند و تاریخی در فرهنگ چین محسوب میشود. اگر دوست دارید بیشتر با این ساز آشنا شوید، ادامه این نوشته را در وبلاگ یافتو دنبال کنید.
آشنایی با ساز شنگ
شنگ از کهنترین سازهای چینی به شمار میرود که در غرب گاهی آن را «ارگان چینی» مینامند.
این ساز از دسته سازهای دهنی با زبانه آزاد است و از چندین لوله عمودی تشکیل شده است. پیشینه آن به حدود سه هزار سال قبل بازمیگردد و در زمان دودمان یین (بین سالهای ۱۴۰۱ تا ۱۱۲۲ پیش از میلاد) در میان مردم چین رواج داشته است.
در این مقاله آشنایی با انواع پیک گیتار اطلاعات مفیدی آمده است.
شنگ همچنین از سازهای مهم در اپراهای چینی مانند کونگو و دیگر گونههای اپرایی محسوب میشود. در شمال چین نیز گروههای کوچک موسیقی سنتی، مانند گروههای سازهای بادی و کوبهای، در اجراهای خود از شنگ بهره میبرند.
در ارکسترهای بزرگ و امروزی چین، این ساز هم برای نواختن ملودی و هم به عنوان ساز همراهیکننده به کار میرود.
شماری از آهنگسازان غیرچینی مانند آنسوک شین، لو هاریسون، تیم ریشر، دانیل بیارناسون، گوس جانسن و کریستوفر آدلر نیز در آثار خود از شنگ استفاده کردهاند.
بر پایه برخی دیدگاهها، شنگ برای نخستین بار توسط ژوهان وایلد و پر آمیوت در سفرهایشان به چین در سالهای ۱۷۴۰ و ۱۷۷۷ میلادی به اروپا برده شد. با این حال، نشانههایی وجود دارد که سازهای با زبانه آزاد، مانند شنگ، حدود یک سده پیش از آن در اروپا شناخته شده بودند.
برای گسترش دانش خود، به مقاله تفاوت ساز بندیر و دف سر بزنید.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله تفاوت میزان ساده و ترکیبی چیست؟ مراجعه کنید.
تاریخچه ساز شنگ
اولین سازهای بادی چینی که زبانه آزاد داشتند، با نامهای «هه» و «یو» در کتیبههای کهن استخوانی مربوط به ۱۴۰۰ تا ۱۲۰۰ سال پیش از میلاد ثبت شدهاند. بعدها در نوشتههای تاریخی، از این سازها به عنوان گونههایی از ساز «شنگ» نام برده شد.
همچنین واژه «شنگ» برای نخستین بار در برخی از اشعار «شیجینگ» مربوط به سده هفتم پیش از میلاد پدیدار شد.
در سده هشتم میلادی، سه ساز «یو» و سه ساز «شنگ» به دربار ژاپن فرستاده شد و سپس در خزانه سلطنتی «شوسوئین» در شهر نارا نگهداری شدند. همه این سازها دارای هفده لوله با یک دهانه خمیده و بلند بودند و بسیار شبیه به ساز شنگ سنتی هستند که امروزه نیز نواخته میشود. با این حال، در طول سدهها گونههای مختلفی از این ساز با شمار لولههای متفاوت و همچنین نمونههای کروماتیک آن ساخته و ثبت شدهاند.
طرز تولید صدا در ساز شنگ
برخلاف زبانههای تکی، زبانههای دوتایی و زبانههای آزاد نوکتیز که با تغییر شدت جریان هوا زیر و بم میشوند، این نوع زبانه در یک فرکانس ثابت به لرزش درمیآید.
اگر سوراخی روی پایپ شنگ بسته شود، تمام طول پایپ با همان فرکانس زبانه به ارتعاش و طنین درمیآید. اما اگر آن سوراخ باز باشد، فرکانس با فرکانس تشدید برابر نبوده و صدایی تولید نمیشود. شنگ با عمل دمیدن نواخته میشود و نوازنده میتواند با آن صدایی پیوسته و بدون وقفه ایجاد کند.
ارتقای ساز
از سال ۱۹۵۰، استاد سرشناس شنگ، هو تیان کوان، کوششهای فراوانی برای بهتر کردن کیفیت صدا و روشهای نواختن شنگ سنتی که هفده نی داشت، انجام داد. در سال ۱۹۵۷، او نخستین کسی بود که قطعهای را به صورت تکنوازی با شنگ اجرا کرد. این ساز به هیچ وسیله جانبی دیگری نیاز ندارد. پس از سالها تلاش، استاد هو موفق شد شنگ سنتی را به سی نی گسترش دهد و اولین فردی بود که کنسرتو پیانوی «رود زرد» را با استفاده از همین شنگ سی نی به اجرا درآورد.
از دهه ۱۹۶۰، بسیاری از نوازندگان و سازندگان شنگ، گونههای جدید و امروزیتری از این ساز را پدید آوردند. یکی از افراد مهم در پیشرفت شنگ و ساخت نوع سیوشش نی آن با صدای زیر (سوپرانو)، سازنده نامدار «سان رو گویی» بود. امروزه سه گونه شنگ سوپرانو، شنگ آلتو و شنگ باس در ارکسترهای مدرن چین مورد استفاده قرار میگیرند.